Stawki preferencyjne podatku - dla których towarów i usług możesz stosować?

Do 31 grudnia 2005 r. według VI Dyrektywy VAT stawka podstawowa podatku nie może być niższa niż 15%. Do decyzji państw członkowskich należy to, czy będą stosować jedną czy dwie stawki obniżone. Stawki te nie mogą być niższe niż 5%. Przy czy stawki obniżone mogą dotyczyć jedynie towarów i usług wymienionych w załączniku H do VI Dyrektywy.

Podstawowa stawka podatku po 1 maja 2004 r. nie zmieniła się (art. 41 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz.U. nr 54, poz. 535, zwaną dalej nową ustawa o VAT) i wynosi 22%.

Towary to rzeczy ruchome, jak również wszelkie postaci energii, budynki i budowle lub ich części, będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, a także grunty (art. 2 pkt 6 nowej ustawy o VAT).

Towary i usługi podlegające opodatkowaniu niewymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej podlegają opodatkowaniu stawką w wysokości 22%, z wyjątkiem tych, dla których w ustawie lub przepisach wykonawczych określono inną stawkę (art. 41 ust. 13 nowej ustawy o VAT).
A zatem regułą jest to, że stosujesz stawkę 22%, a wyjątkiem od tej reguły, który musi mieć potwierdzenie w przepisach, jest stosowanie stawek obniżonych. Nowa ustawa o VAT przewiduje trzy stawki obniżone - 0%, 3% i 7% VAT.

Pamiętaj, że to do Ciebie, podatnika, należy prawidłowe sklasyfikowanie wykonywanych czynności. Nawet uzyskanie stanowiska Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego nie wiąże organów podatkowych. Jeżeli zastosujesz nieprawidłowo stawkę obniżoną nie poniesiesz jedynie negatywnych konsekwencji w przypadku, gdy urząd statystyczny wyda nieprawidłową, zdaniem organów podatkowych, opinię. Takie stanowisko wynika z orzecznictwa.

Według sądu sposób określenia towarów i usług, których sprzedaż podlega opodatkowaniu stawką preferencyjną, wiąże się z obowiązkiem podatnika zawarcia w wystawionej fakturze symbolu towaru i usługi, określonego w klasyfikacjach statystycznych. Obowiązek prawidłowego zaklasyfikowania sprzedawanego towaru lub usługi do właściwego symbolu statystycznego spoczywa zatem na wykonawcy usługi lub sprzedawcy towaru, który w przypadku wystąpienia trudności w ustaleniu właściwego grupowania, do jakiego należy zaliczyć dany towar lub usługę, winien zwrócić się do uprawnionego organu statystycznego, którym jest Główny Urząd Statystyczny i podległe mu urzędy, powołane w myśl art. 25 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 ustawy z 1995 r. o statystyce publicznej - między innymi do interpretacji i udzielania wyjaśnień związanych ze stosowaniem klasyfikacji statystycznych. Wyrok NSA z 2 czerwca 1999 r. (S.A./Sz 1152/98, publikowany w Lex).

Jeżeli dokonujesz dostawy towarów lub świadczenia usług objętych stawką podatku niższą niż podstawowa, tj. 22% oraz dostawy towarów i świadczenia usług zwolnionych od podatku (na podstawie art. 43 ust. 1 nowej ustawy o VAT albo przepisów wykonawczych do niej wydanych przez Ministra Finansów), dane w wystawionej przez Ciebie fakturze muszą zawierać dodatkowo również symbol towaru lub usługi, określony w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej. Nie umieszczasz w fakturze takich dodatkowych danych, jeżeli nowa ustawa o VAT lub przepisy wykonawcze do niej nie powołują tego symbolu. W tym przypadku musisz podać przepis, na podstawie którego rozliczany przez Ciebie podatnik stosuje zwolnienie lub obniżoną stawkę VAT.

Zwróć uwagę, że zmiany w klasyfikacjach statystycznych wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej oraz w kluczach powiązań między tymi klasyfikacjami wprowadzone po dniu wejścia w życie tej ustawy nie powodują zmian w opodatkowaniu podatkiem, jeżeli nie zostały określone w ustawie (art. 41 ust. 14 nowej ustawy o VAT).

Niestety, sposób uregulowania dotyczący stawek podatku należy uznać za niedostatecznie przejrzysty. Aby ustalić prawidłową stawkę podatku, trzeba pokonać nie lada trudności. Regulacje dotyczące określonych stawek podatku od towarów i usług znajdują się zarówno w załącznikach do nowej ustawy o VAT, jak i w rozporządzeniu wykonawczym, w załącznikach do tego rozporządzenia (wynikających z delegacji przyznanej Ministrowi Finansów do obniżania stawek podatku) oraz w tekście ustawy (regulacje przejściowe). Aby mieć pewność co do zastosowania odpowiedniej stawki, należy sprawdzić wszystkie przepisy i załączniki.

Towary i usługi opodatkowane stawką 7% VAT znajdziesz w załączniku nr 3 do nowej ustawy o VAT oraz w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 970 z późn. zm., dalej zwanym rozporządzeniem wykonawczym do VAT), które zawiera listę towarów i usług oraz warunki stosowania obniżonej 7% stawki.

Stawkę podatku 7% VAT stosuje się do dostaw na terytorium kraju towarów wymienionych w poz. 129-134 załącznika nr 3 dla jednostek ochrony przeciwpożarowej, przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej (art. 41 ust. 10 nowej ustawy o VAT).

Na przykład opodatkowaniu stawką 7% VAT podlegają usługi taksówek osobowych oraz wynajmowania samochodów osobowych z kierowcą, jeżeli nie wybierzesz opodatkowania w formie ryczałtu. Aby wybrać opodatkowanie ryczałtowe, należy zawiadomić o tym naczelnika właściwego urzędu skarbowego w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, w którym chcesz stosować ryczałt.

Do 31 grudnia 2007 r. stosujesz stawkę 7% VAT do robót budowlano-montażowych oraz remontów i robót konserwacyjnych związanych z budownictwem mieszkaniowym i infrastrukturą towarzyszącą, obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych (art. 146 ust. 1 pkt 2 lit. a i b nowej ustawy o VAT).

Przez roboty związane z budownictwem mieszkaniowym i infrastrukturą towarzyszącą rozumieć należy roboty budowlane dotyczące inwestycji w zakresie obiektów budownictwa mieszkaniowego i infrastruktury towarzyszącej oraz remontów obiektów budownictwa mieszkaniowego. Natomiast przez infrastrukturę towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu:

1) sieci rozprowadzające wraz z urządzeniami, obiektami i przyłączami do budynków mieszkalnych,
2) urządzanie i zagospodarowanie terenu w ramach przedsięwzięć i zadań budownictwa mieszkaniowego, w szczególności drogi, dojścia, dojazdy, zieleń i małą architekturę,
3) urządzenia i ujęcia wody, stacje uzdatniania wody, oczyszczalnie ścieków, kotłownie oraz sieci wodociągowe, kanalizacyjne, cieplne, elektroenergetyczne, gazowe i telekomunikacyjne
- jeżeli są one związane z obiektami budownictwa mieszkaniowego.

Stawka obniżona nie ma natomiast zastosowania po 1 maja 2004 r. do dostawy materiałów budowlanych, zatem obecnie podlegają one opodatkowaniu stawką podstawową 22% VAT.

Stawka obniżona ma również zastosowanie w przypadku usług hoteli i restauracji (art. 146 ust. 1 pkt 2 lit. c nowej ustawy o VAT), z wyłączeniem sprzedaży napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,2% oraz napojów alkoholowych będących mieszaniną piwa i napojów bezalkoholowych, w których zawartość alkoholu przekracza 0,5%, oraz sprzedaży kawy i herbaty (wraz z dodatkami), napojów bezalkoholowych gazowanych, wód mineralnych, a także sprzedaży w stanie przetworzonym innych towarów opodatkowanych stawką 22%.

Stawkę 7% VAT stosujesz w przypadku zbycia prawa wieczystego użytkowania gruntu, przy dostawie budynków i budowli trwale z gruntem związanych albo ich części, jeżeli te budynki lub budowle, albo ich części są opodatkowane stawką 7% (§ 5 ust. 7 rozporządzenia wykonawczego do VAT).

Opodatkowaniu według obniżonej stawki podlega również dostawa, wewnątrzwspólnotowe nabycie i import (§ 5 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego do VAT):

1) azotanu potasu (saletry potasowej; PKWiU ex 24.15.20-50.00; CN ex 2834 21 00),
2) siarczanu magnezowego (siarczanu magnezu; PKWiU ex 24.13.31-57.21; CN ex 2833 21 00),
3) azotanów pozostałych (azotanu wapniowego i azotanu magnezu; PKWiU ex 24.13.32- 10.29); CN ex 2834 29 80),
4) makuchów i innych stałych pozostałości po ekstrakcji tłuszczów lub olejów pochodzenia roślinnego; mąki i grysiku z nasion oleistych i owoców oleistych (PKWiU ex 15.41.3; CN ex 2304 00 00, 2305 00 00, 2306 i 1208)
- wyłącznie przeznaczonych do stosowania jako nawozy, pasze lub dodatki (surowiec) do pasz, jeżeli ich nabywcą jest podatnik podatku rolnego lub podatku dochodowego od dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej.

Obniżoną do wysokości 7% stawkę podatku stosujesz również do dostawy, wewnątrzwspólnotowego nabycia i importu produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu na terytorium kraju bez konieczności uzyskania pozwolenia, o których mowa w art. 4 ustawy z 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2004 r. nr 53, poz. 533 z późn. zm.; § 6 ust. 8 rozporządzenia wykonawczego do VAT).



Przepisy wspólnotowe wyraźnie stanowią, że państwo członkowskie może stosować jedną stawkę obniżoną nie niższą niż 5%. Poza stawką obniżoną 7% obowiązuje druga stawka obniżona - w wysokości 3%. "Niezgodność" z przepisami unijnymi w tej kwestii wynika z okresów przejściowych wynegocjowanych przez Polskę. Możliwość stosowania drugiej stawki obniżonej, niższej nawet niż unijne minimum ograniczona jest terminem 31 kwietnia 2008 r.

Towary i usługi opodatkowane stawką 3% VAT znajdziesz w załączniku nr 6 do nowej ustawy o VAT. Stawka ta ma zastosowanie do znajdujących się na tej liście towarów i usług do 30 kwietnia 2008 r. Nie ma natomiast zastosowania do wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów i usług oraz eksportu towarów z tej listy, gdyż w tym przypadku stosujesz stawkę 0% (art. 146 ust. 1 pkt 1 nowej ustawy o VAT).

Stawkę 3% VAT mogą również stosować podatnicy świadczący usługi taksówkowe (PKWiU 60.22.11-00.00), którzy wybiorą opodatkowanie w postaci ryczałtu.



Przede wszystkim stawkę preferencyjną 0% VAT stosujesz dla wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (art. 41 ust. 3 nowej ustawy o VAT) oraz w przypadku eksportu towarów (art. 41 ust. 4 i ust. 11 nowej ustawy o VAT).

Jednakże abyś miał prawo zastosować dla wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów stawkę podatku 0% (art. 42 ust. 1 nowej ustawy o VAT), niezbędne jest spełnienie następujących warunków:

1) dostawy dokonujesz na rzecz nabywcy posiadającego właściwy i ważny numer identyfikacyjny dla transakcji wewnątrzwspólnotowych, nadany przez państwo członkowskie właściwe dla nabywcy, zawierający dwuliterowy kod stosowany dla podatku od wartości dodanej i nabywca podał ten numer oraz na fakturze stwierdzającej dostawę towarów podasz swój numer, pod którym jesteś zidentyfikowany na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych (o którym mowa w art. 97 ust. 10 nowej ustawy o VAT).
2) przed złożeniem deklaracji podatkowej za dany okres rozliczeniowy w swojej dokumentacji posiadasz dowody, że towary będące przedmiotem wewnątrzwspólnotowej dostawy zostały wywiezione z terytorium kraju i dostarczone do nabywcy na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju.

Warunki powyższe uznaje się za spełnione również wówczas, gdy nie są spełnione wymagania w zakresie:

1) nabywcy - w przypadkach gdy przedmiotem dostawy są wyroby akcyzowe zharmonizowane i dostawy nowych środków transportu, (o których mowa szczegółowo w art. 13 ust. 2 pkt 3 i 4 nowej ustawy o VAT),
2) dokonującego dostawy - w przypadku dostawy nowych środków transportu (o czym mowa w art. 16 nowej ustawy o VAT).

W eksporcie towarów stawka podatku wynosi 0%, jeżeli wywóz dokonywany jest przez dostawcę lub w jego imieniu (art. 2 pkt 8 lit. a nowej ustawy o VAT).

W eksporcie towarów gdy dostawca jest rolnikiem ryczałtowym stawka podatku wynosi 0%, pod warunkiem prowadzenia przez podatnika ewidencji zawierającej między innymi dane niezbędne do określenia przedmiotu i podstawy opodatkowania, wysokości podatku należnego, kwoty podatku naliczonego obniżające kwotę podatku należnego oraz kwotę podatku podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego lub zwrotowi z urzędu, oraz inne dane niezbędne do prawidłowego sporządzenia deklaracji podatkowej (określonej w art. 109 ust. 3 nowej ustawy o VAT).

Do 31 grudnia 2007 r. stawkę podatku 0% stosujesz (art. 146 ust. 1 pkt 3 lit. a i b nowej ustawy o VAT) do:

a) dostaw w kraju i wewnątrzwspólnotowego nabycia:
- książek (PKWiU ex 22.11) - z wyłączeniem książek adresowych o zasięgu krajowym, regionalnym i lokalnym, książek telefonicznych, teleksów i telefaksów (PKWiU 22.11.20-60.10), nut, map i ulotek - oznaczonych stosowanymi na podstawie odrębnych przepisów symbolami ISBN,
- czasopism specjalistycznych;

b) importu:
- drukowanych książek i broszur (ex PCN 4901; ex CN 4901), oznaczonych stosowanymi na podstawie odrębnych przepisów symbolami ISBN,
- czasopism specjalistycznych;

c) przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz przeniesienia na rzecz członka spółdzielni własności lokalu mieszkalnego lub własności domu jednorodzinnego.

Czasopisma specjalistyczne to wydawnictwa periodyczne oznaczone symbolem ISSN, objęte kodem PKWiU 22.13, PCN 4902 i CN 4902, o tematyce szeroko pojętych zagadnień odnoszących się do działalności kulturalnej i twórczej, edukacyjnej, naukowej i popularnonaukowej, społecznej, zawodowej i metodycznej, regionalnej i lokalnej, a także przeznaczone dla niewidomych i niedowidzących, publikowane nie częściej niż raz w tygodniu w postaci odrębnych zeszytów (numerów) objętych wspólnym tytułem, których zakończenia nie przewiduje się, ukazujące się na ogół w regularnych odstępach czasu w nakładzie nie wyższym niż 15.000 egzemplarzy, z wyjątkiem:

1) periodyków o treści ogólnej, stanowiących podstawowe źródło informacji bieżącej o aktualnych wydarzeniach krajowych i zagranicznych, przeznaczonych dla szerokiego kręgu czytelników,
2) publikacji zawierających treści pornograficzne, publikacji zawierających treści nawołujące do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość lub znieważające z tych powodów grupę ludności lub poszczególne osoby oraz publikacji propagujących ustroje totalitarne,
3) wydawnictw, w których co najmniej 33% powierzchni jest przeznaczone nieodpłatnie lub odpłatnie na ogłoszenia handlowe, reklamy lub teksty reklamowe, w szczególności czasopism informacyjno-reklamowych, reklamowych, folderów i katalogów reklamowych,
4) wydawnictw, które zawierają głównie kompletną powieść, opowiadanie lub inne dzieło w formie tekstu ilustrowanego lub nie, albo w formie rysunków opatrzonych opisem lub nie,
5) publikacji, w których więcej niż 20% powierzchni jest przeznaczone na krzyżówki, kryptogramy, zagadki oraz inne gry słowne lub rysunkowe,
6) publikacji zawierających informacje popularne, w szczególności porady, informacje o znanych i sławnych postaciach z życia publicznego,
7) czasopism, na których nie zostanie uwidoczniona wysokość nakładu.

Do 31 grudnia 2007 r. stawka preferencyjna 0% VAT obejmuje również przekształcenie spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu mieszkalnego lub własności domu jednorodzinnego (art. 146 ust. 1 pkt 3 lit. c nowej ustawy o VAT).

Stawką zerową są objęte wszystkie wymienione w art. 83 ust. 1 nowej ustawy o VAT pod warunkiem posiadania dokumentacji, z której jednoznacznie wynika, że czynności te zostały wykonane przy zachowaniu określonych warunków. Jest to katalog szczególnych przypadków, w których ma zastosowanie stawka 0% VAT.

Opodatkowaniu stawką podatku w wysokości 0% podlegają towary wymienione w załączniku nr 8 (art. 83 ust. 13 nowej ustawy o VAT) - są to dostawy sprzętu komputerowego:

a) dla placówek oświatowych (szkoły, przedszkola, szkoły wyższe, placówki opiekuńcze),
b) dla organizacji humanitarnych, charytatywnych lub edukacyjnych w celu dalszego nieodpłatnego przekazania placówkom oświatowym.

Stawkę 0% VAT stosujesz pod warunkiem:
1) posiadania stosownego zamówienia potwierdzonego przez organ nadzorujący daną placówkę oświatową lub
2) posiadania kopii umowy o nieodpłatnym przekazaniu sprzętu komputerowego placówce oświatowej oraz posiadania stosownego zamówienia potwierdzonego przez organ nadzorujący placówkę oświatową.

Masz obowiązek przekazać kopię dokumentów związanych z dostawą do właściwego urzędu skarbowego.

Usługi uszlachetniające, które polegają na naprawie, uszlachetnieniu, przerobie lub przetwarzaniu towarów korzystają ze stawki preferencyjnej (art. 83 ust. 24 nowej ustawy o VAT). Usługi te podlegają stawce preferencyjnej jedynie wtedy, gdy następują w ramach obrotu między Polską a krajem trzecim. Usługi uszlachetnienia dokonywane między Polską a państwami członkowskimi podlegają opodatkowaniu stawką podstawową.

Z takiej samej preferencji korzystają dostawy towarów do państwa trzeciego, gdy nabywane są przez podmioty mające siedzibę lub miejsce zamieszkania albo pobytu na terytorium państwa trzeciego, niebędące podatnikami. Stawka ta ma zastosowanie, gdy towary są przeznaczone do przerobu, uszlachetnienia lub przetworzenia na terytorium Polski i następnie podlegają wywozowi poza terytorium Wspólnoty oraz dodatkowo zapłata nastąpi nie później niż 40. Dnia, licząc od wydania towaru (art. 83 ust. 25 nowej ustawy o VAT).
Jeżeli 40-dniowy termin zostanie przekroczony, należy zastosować stawkę właściwą dla dostawy krajowej.

Stawką 0% VAT są opodatkowane usługi nabywane za środki finansowe z pomocy zagranicznej (§ 6 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do VAT).

Zerowa stawka VAT dotyczy usług transportu międzynarodowego (art. 83 ust. 1 pkt 23 nowej ustawy o VAT).

Stawkę preferencyjną VAT stosujesz dla niektórych usług transportowych oraz usług związanych z usługami transportowymi wymienionych w rozporządzeniu wykonawczym do VAT w § 7 ust. 1. Są:

1) usługi transportu towarów, jeżeli transport ten wykonywany jest w całości na terytorium kraju i stanowi część usługi transportu międzynarodowego;
2) usługi transportu towarów przewożonych przez osoby podróżujące, takich jak bagaż lub pojazdy samochodowe, jeżeli transport tych osób jest opodatkowany podatkiem w wysokości 0%;
3) usługi świadczone osobom w środkach transportu morskiego, lotniczego i kolejowego, jeżeli transport tych osób jest opodatkowany podatkiem w wysokości 0%;
4) usługi najmu (czarteru) środków transportu wodnego, (o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1 nowej ustawy o VAT), oraz najmu wyposażenia tych środków;
5) usługi świadczone na obszarze polskich portów morskich, polegających na obsłudze pasażerów w tych portach;
6) usługi świadczone na obszarze polskich portów morskich, związane z wewnątrzwspólnotową usługą transportu towarów, polegające na obsłudze lądowych i morskich środków transportu;
7) usługi w zakresie kontroli i nadzoru ruchu lotniczego, świadczone na rzecz przewoźników powietrznych oraz innych podmiotów wykonujących rejsy w ramach wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów;
8) usługi związane z obsługą startu, lądowania, parkowania, obsługą ładunków oraz innych o podobnym charakterze usług świadczonych na rzecz przewoźników powietrznych oraz innych podmiotów wykonujących rejsy w ramach wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów.

Aby zastosować stawkę preferencyjną, musisz posiadać odpowiednie dokumenty stanowiące dowód świadczenia usług (o których mowa w art. 83 ust. 5 pkt 1 nowej ustawy o VAT).

Należy również pamiętać, że Minister Finansów może obniżać stawki podatku do wysokości 0%, 3% lub 7% dla dostaw niektórych towarów i świadczenia niektórych usług albo dla części tych dostaw lub części świadczenia usług oraz określać warunki stosowania obniżonych stawek (na podstawie delegacji z art. 41 ust. 16 nowej ustawy o VAT). Musi jednak uwzględnić:
- specyfikę obrotu niektórymi towarami i świadczenia niektórych usług,
- przebieg realizacji budżetu państwa,
- przepisy Wspólnoty Europejskiej.

O tym, w odniesieniu do których czynności stosujesz stawkę zwolnioną VAT, dowiesz się za tydzień.

Autor: Wiesław Adamczyk, doradca prawny