Sprzedajesz działki? Upewnij się, czy nie jesteś podatnikiem w podatku VAT?

Ustalenie, czy w danej sytuacji jesteśmy podatnikiem VAT nastarcza dużych problemów. Wiąże się to niejednoznacznym brzmieniem przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535 ze zm., dalej: ustawa o VAT), który to zawiera definicję działalności gospodarczej. Podatnikami podatku VAT są właśnie podmioty prowadzące działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Powyższego zagadnienia dotyczy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2010 r., sygn.: I FSK 132/09.

Osoba fizyczna podzieliła, zakupioną wcześniej działkę, na mniejsze i dokonała ich sprzedaży (jako działki budowlane), nie płacąc przy tym podatku VAT. Podczas kontroli podatkowej organ kontrolujący stwierdził, iż sprzedaż działek powinna podlegać opodatkowaniu VAT. W uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, iż sprzedaż działek następowała w ramach działalności gospodarczej zdefiniowanej w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT).

Zdaniem organu podatkowego sprzedaż działek następowała w okolicznościach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy, co wyczerpuje definicje działalności gospodarczej z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Zdaniem urzędu za sprzedażą działek w ramach działalności gospodarczej przemawiało:

• złożenie przez sprzedającego wniosku o podział zakupionej nieruchomości na 38 działek,
• umieszczenie na terenie sprzedawanych działek tablicy informacyjnej i korzystanie z usług biura pośrednictwa nieruchomości,
• sprzedaż w wcześniejszych latach: 2003-2004 17 działek, uzyskanie z tytułu sprzedaży przychodu przewyższającego cenę zakupu nieruchomości,
• zeznania nabywców działek, że nabyli działki w celu wybudowania domów jednorodzinnych, a nie prowadzenia działalności rolniczej,
• doprowadzenie sieci wodno-kanalizacyjnych.

Po podtrzymaniu decyzji organu pierwszej instancji przez dyrektora izby skarbowej sprawa trafiła do WSA w Olsztynie.

WSA przyznał rację organom podatkowym. Sąd argumentował, że zasady doświadczenia życiowego i racjonalnego działania przemawiają za oceną działań podejmowanych przez skarżącego, jako prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami. Wniosek taki wynika przede wszystkim z obiektywnie ocenionych okoliczności faktycznych zaistniałych już w momencie nabycia nieruchomości gruntowej od Agencji Rynku Rolnego.

Orzeczenie Sądu I instancji zostało zaskarżone do NSA.

NSA oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu skupił się na analizie podstaw prawnych skargi kasacyjnej wskazując jednocześnie na uchwałę wydaną w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 października 2007 r., sygn. I FPS 3/07, w której wyjaśniono, że:

• przepisy art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT powinny być rozumiane w ten sposób, że warunkiem koniecznym uznania, iż dany podmiot działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług, jest ustalenie, że działa on jako producent, handlowiec, usługodawca, pozyskujący zasoby naturalne, rolnik lub jako osoba wykonująca wolny zawód;
• każdorazowo należy ustalić, czy w odniesieniu do konkretnej czynności podmiot występuje w charakterze podatnika podatku od towarów i usług. Nie ma przy tym znaczenia, czy jest formalnie zarejestrowany, jako podatnik, czy też nie.

Zdaniem NSA sąd I instancji nie popełnił błędów przy interpretacji przepisów, na które wskazano w skardze kasacyjnej. Przede wszystkim zdaniem Sądu II instancji stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe został prawidłowo zinterpretowany, przez WSA. NSA wskazał, iż ewentualne zarzuty skargi powinny były objąć również niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, na którym oparł swoje rozstrzygnięcie WSA, czego podatnik nie uczynił.

Omawiany w wyroku problem jest bardzo istotny w kontekście sprzedaży towarów szczególnie przez osoby fizyczne, które nie dokonały zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej. Takie osoby, dokonując sprzedaży, nie traktują siebie, jako potencjalnych podatników podatku VAT. Jednak w praktyce mogą oni być obowiązani do zapłaty VAT od takiej sprzedaży.

Podatnikami podatku VAT są, bowiem osoby fizyczne, prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które dokonujemy w ramach działalności gospodarczej.

Definicja działalności gospodarczej w zakresie VAT jest bardzo szeroka obejmuje ona wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Definicja działalności gospodarczej zawarta w ustawie o VAT (art. 15 ust. 2) jest szersza niż ta, którą zawiera ustawa o swobodzie działalności gospodarczej lub ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych. Te dwie ostatnie wskazują na działalność gospodarczą, o ile jest ona prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły.

Powyższe oznacza, iż można być podatnikiem podatku VAT, nie rozliczając danej sprzedaży w zakresie podatku dochodowym od osób fizycznych w źródle działalność gospodarcza lub nie będąc wpisanym do ewidencji działalności gospodarczej.

W omawianym przypadku ważne jest, czy spełniamy przesłanki działalności określone w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Mamy tam zapis, iż działalność obejmuje nawet czynność wykonaną jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.

Problematyczne staje się zatem określenie, czy nasza sprzedaż została dokonana z zamiarem wykonywania w sposób częstotliwy, czy też nie.

W omawianej kwestii szczególnie sąd pierwszej instancji stwierdził, iż organy podatkowe wskazały na przesłanki uzasadniające przyjęcie sprzedaży za dokonaną w ramach działalności gospodarczej.

Co jest ważne i co wynika z orzeczeń sądów - daną transakcję należy analizować pod kątem działalności gospodarczej, również w momencie nabycia towaru, który jest później sprzedawany. Trudno bowiem przypisać daną sprzedaż działki do działalności gospodarczej w sytuacji, gdy sprzedawca otrzymał ją, np. w drodze darowizny, a później sprzedał, nawet jeżeli wcześniej dokonał podziału działki na mniejsze. Natomiast, jeżeli zakup nastąpił z zamiarem odsprzedaży, to sprzedaż należy przypisać do działalności gospodarczej w ramach podatku VAT.

W omawianej sytuacji podatnik argumentował, iż grunt nabył nie w celu odsprzedaży, ale w celu prowadzenia gospodarstwa agroturystycznego. Następnie na skutek obiektywnych okoliczności porzucił ten zamiar i dokonał podziału gruntu na mniejsze, dokonując jego sprzedaży. Jednak organy podatkowe nie dały wiary tym wyjaśnieniom, wskazując, iż podatnik zakupił grunt w celu odsprzedaży. Stanowisko organów podatkowych zostało podtrzymane przez sądy.