Sprawdź, przy jakich pracach nie można zatrudniać młodocianych pracowników!

Przepisy prawa pracy w sposób odrębny regulują kwestie związane z zatrudnianiem pracowników młodocianych. Tak jak na pracodawcy zatrudniającego pracowników dorosłych (a zatem powyżej 18. roku życia) na umowę o pracę na czas określony czy nieokreślony spoczywają pewne obowiązki, tak samo na pracodawcy zatrudniającego pracowników młodocianych spoczywają liczne obowiązki (np. zapewnienie młodocianym pracownikom odpowiedniej opieki i pomocy, obowiązek prowadzenia ewidencji pracowników młodocianych).
Obecnie Twoja firma może zatrudnić pracownika młodocianego, jeżeli pracownik ten spełnia następujące warunki, a zatem:
1) ukończył 16 lat,
2) ukończył co najmniej gimnazjum,
3) przedstawił świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża jego zdrowiu.

Pracownikiem młodocianym jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat, zabronione jest więc zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16. roku życia.

Są jednak wyjątki, kiedy można zatrudnić osobę młodocianą, która nie spełnia kryterium wieku. Kodeks pracy dopuszcza możliwość zatrudnienia osoby młodocianej, która nie ukończyła gimnazjum i nie ma skończonych 16 lat lub ukończyła gimnazjum, ale nie ma jeszcze ukończonych 16 lat.

Wyjątki te zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum (Dz.U. nr 214, poz. 1808).

Są jednak pewne prace, których młodociani pracownicy nie mogą wykonywać. Zostały one określone jako prace wzbronione i generalnie obowiązuje zakaz zatrudniania przez pracodawców pracowników młodocianych przy pracach wzbronionych, które zostały określone w wykazie prac wzbronionych.

W wykazie prac wzbronionych znalazły się m.in. prace wzbronione związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów oraz wymuszoną pozycją ciała, prace przy nieodpowiednim oświetleniu czy w hałasie i drganiach.



Młodociani mogą wykonywać prace wzbronione tylko przez taki okres, który jest niezbędny do tego, żeby nauczyli się poprawnie wykonywać czynności związane z tymi pracami, czyli musi ograniczać się tylko do zaznajamiania młodocianych z czynnościami podstawowymi, niezbędnymi do wykonywania zawodu.
Dopiero kiedy młodociani pracownicy ukończą 18 lat i nie będą już pracownikami młodocianymi, będą mogli - w ramach swojej pracy - stale wykonywać prace, które młodocianym są wzbronione.
To, jak długo dany młodociany pracował przy pracy wzbronionej, powinno być za każdym razem odnotowane w dokumentacji praktycznej nauki zawodu.

24 sierpnia 2004 r. Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac, opublikowane w Dzienniku Ustaw nr 200, poz. 2047.

Rozporządzenie to zezwala na zatrudnianie młodocianych w wieku powyżej 16 lat przy niektórych rodzajach prac wzbronionych młodocianym, jeżeli zatrudnianie ich przy tych pracach jest niezbędne do odbycia przez nich przygotowania zawodowego.

Wykaz prac wzbronionych młodocianym pracownikom zawiera załącznik nr 1 do powyższego rozporządzenia, natomiast wykaz niektórych prac wzbronionych młodocianym, przy których zezwala się na zatrudnianie młodocianych w wieku powyżej 16 lat, zawiera załącznik nr 2.

Musisz jednak wiedzieć, że jeżeli Twoja firma zamierza zatrudniać pracowników młodocianych przy pracach wzbronionych, nie może tego zrobić na stałe.

Zatrudnianie pracownika przy pracach wzbronionych ma ograniczać się tylko do zaznajamiania młodocianych z czynnościami podstawowymi, niezbędnymi do odbycia przygotowania zawodowego.

Warto również zwrócić uwagę, że dopuszczenie młodocianych do prac wzbronionych może nastąpić na podstawie oceny ryzyka związanego z wykonywaną pracą.
Ocenę ryzyka należy dokonać przed rozpoczęciem pracy przez młodocianego lub w razie istotnej zmiany warunków wykonywania pracy.

Oceniając ryzyko wykonywanej pracy przez młodocianego, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę:
- ocenę wyposażenia oraz organizacji miejsc pracy i stanowisk pracy młodocianych,
- organizację procesów pracy oraz ich powiązanie,
- charakter, stopień i okres narażenia na czynniki fizyczne, biologiczne i chemiczne,
- formę, zakres i sposób korzystania z wyposażenia miejsc pracy, w tym z maszyn, narzędzi i sprzętu,
- zakres i poziom szkolenia oraz instrukcji udzielanych młodocianym.



Przed zatrudnieniem pracownika młodocianego Twój pracodawca musi sporządzić wykaz prac wykonywanych w jego firmie.
Jeżeli To właśnie Ty zajmujesz się m.in. sprawami kadrowymi w firmie, taki obowiązek będzie należał do Ciebie.
W związku z tym w imieniu pracodawcy na podstawie wykazu prac wymienionych w załączniku nr 1 i nr 2 do rozporządzenia musisz sporządzić wykaz prac wykonywanych w Twojej firmie:
1) wzbronionych młodocianym,

W ustalaniu tych prac musi uczestniczyć lekarz, który sprawuje nad młodocianymi pracownikami profilaktyczną opiekę zdrowotną.

2) wzbronionym młodocianym, przy których zezwala się na zatrudnianie młodocianych w celu odbycia przygotowania zawodowego.

Sporządzony wykaz prac wzbronionych młodocianym i stanowisk pracy, na których są wykonywane te prace, musisz zamieścić w widocznym miejscu, w każdej komórce organizacyjnej, w której są oni zatrudnieni.
Przykładowo taki wykaz prac wzbronionych możesz zamieścić na tablicy ogłoszeń. W przygotowaniu tego wykazu powinien uczestniczyć lekarz, który sprawuje opiekę nad zatrudnionymi u pracodawcy pracownikami młodocianymi.

Jeżeli już Twoja firma zatrudni pracowników młodocianych przy pracach wzbronionych, musi podjąć niezbędne działania do zapewnienia im szczególnej ochrony zdrowia podczas pracy. Powinien jednak wziąć pod uwagę ryzyko wynikające z braku doświadczenia tych młodocianych pracowników, braku świadomości istniejących lub potencjalnych zagrożeń oraz niepełnej dojrzałości fizycznej i psychicznej.

Przede wszystkim firma, którą rozliczasz, zamierzająca zatrudnić pracownika młodocianego przy pracach wzbronionych musi zapewnić pracownikom młodocianym:
- wykonywanie pracy i zajęć na stanowiskach pracy i w warunkach niestwarzających zagrożeń dla ich bezpieczeństwa i zdrowia,
- wykonywanie pracy pod nadzorem nauczycieli, instruktorów praktycznej nauki zawodu lub innych osób uprawnionych do prowadzenia praktycznej nauki zawodu.

Ponadto Twoja firma powinna informować pracowników młodocianych o możliwych zagrożeniach i o wszelkich podjętych działaniach dotyczących ich zdrowia oraz organizować im przerwy w pracy w celu odpoczynku.

Przerwy na odpoczynek powinny być zorganizowane w pomieszczeniach odizolowanych od czynników szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych.

Rozporządzenie to wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jego ogłoszenia, a z dniem jego wejścia w życie traci moc rozporządzenie Rady Ministrów z 1 grudnia 1990 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym (Dz.U. nr 85, poz. 500 ze zm.).

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny