Jedną z podstawowych zmian wprowadzonych przepisami tzw. ustawy antykryzysowej jest zmiana zasad zawierania umów na czas określony. Nowe zasady wywołują jednak wiele wątpliwości. Dlatego, aby upewnić się, jak postępować z umowami okresowymi warto zapoznać się z praktycznymi pytaniami i odpowiedziami na najczęściej pojawiające się w tym zakresie wątpliwości.
1. Pracodawca zawarł umowę na 2 lata, z czego 4 miesiące wchodzą pod rządy ustawy antykryzysowej. Ile jeszcze umów może zawrzeć i na jak długo?
24-miesięczny dopuszczalny okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony liczy się od 22 sierpnia br, a zatem po obecnie trwającej umowie będzie można jeszcze zawrzeć dowolną ilość umów na łączny okres do 20 miesięcy. Zasady te stosuje się tylko u przedsiębiorców w rozumieniu ustawy antykryzysowej, u pozostałych pracodawców stosuje się art. 251 Kodeksu pracy, dalej kp.
2. Pracodawca przed 22 sierpnia 2009 r. miał z pracownikiem zawarte dwie umowy na czas określony i trzecią zawarł na czas nieokreślony. Czy obecnie może znów przenieść pracownika na umowę na czas określony? Czy konieczne jest wypowiedzenie i nowa umowa czy wystarczy aneks?
Jeżeli pracodawca chce zmienić rodzaj umowy musi na to uzyskać zgodę pracownika (w ramach porozumienia stron). Może też wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony, ale wówczas musi podać przyczynę, a pracownik może zaskarżyć ją do sądu pracy. Sama chęć zmiany rodzaju umowy z pewnością nie zostanie uznana przez sąd pracy za uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia.
3. Czy 24-miesięczny limit umów dotyczy tylko umów na czas określony? Czy też np. wlicza się do niego umowa o pracę na okres próbny albo na zastępstwo?
Ustawowy limit dotyczy wyłącznie umów o pracę zawartych na czas określony, a nie wszystkich terminowych umów o pracę. Nie dotyczy, zatem umów o pracę na okres próbny, które mają „swój” kodeksowy 3-miesięczny limit, ani umów na czas wykonania określonej pracy. Dotyczy on natomiast tzw. umów na zastępstwo - bo są to umowy na czas określony, tylko zawarte w ściśle określonym celu - zastępstwa nieobecnego pracownika w pracy. Zatem także zastępca może być na podstawie umowy na czas określony zatrudniany tylko przez maksymalnie 24 miesiące, także w sytuacji, gdy jest to np. zastępstwo za pracownika korzystającego z 3-letniego urlopu wychowawczego.
4. Czy dobrze rozumiem, że po 22 sierpnia 2009 r. mogę zawrzeć z pracownikiem dowolnie wiele umów na czas określony, pod warunkiem, że w sumie nie przekroczą one 24 miesięcy?
Tak, w przypadku przedsiębiorców począwszy od 22 sierpnia br. nieistotna jest liczba kolejnych umów o pracę na czas określony, tylko łączny czas ich trwania. Mogą one, bowiem trwać maksymalnie łącznie 24 miesiące. Następnie musi nastąpić, co najmniej 3-miesięczna przerwa przed kolejnymi umowami na czas określony.
5. Jak należy rozumieć tę przerwę pomiędzy umowami na czas określony trwającą przynajmniej 3 miesiące? Czy to oznacza, że pracownik nie może wówczas wcale pozostawać w zatrudnieniu u danego pracodawcy? Czy może wówczas pracować na umowę cywilnoprawną, albo zatrudnić się u innego podmiotu?
Chodzi o 3-miesięczną przerwę w zatrudnieniu pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony. W tym okresie teoretycznie mogą być zawierane innego rodzaju umowy o pracę albo nawet umowy cywilnoprawne między tymi samymi stronami, ale w takim przypadku przedsiębiorca bardzo łatwo naraża się na zarzut obejścia przepisów - jeżeli będzie to praca na takich samych warunkach (stanowisko, zakres obowiązków, podporządkowanie) jak w trakcie zatrudnienia na podstawie umowy na czas określony, a w praktyce zwykle tak jest. Natomiast w tym okresie pracownik może oczywiście podjąć pracę u innego pracodawcy.
6. Co się stanie w sytuacji, gdy w okresie obowiązywania ustawy pracodawca zawrze z pracownikiem bezpośrednio po sobie pięć umów na czas określony, każda na miesiąc, a następnie wystąpi przerwa w zatrudnieniu na okres 4 miesięcy?
W związku z tym, iż limit 24 miesięcy, na jaki mogą łącznie być zawarte umowy na czas określony dotyczy jedynie sytuacji, gdy pomiędzy umowami przerwa w zatrudnieniu wynosi mniej niż 3 miesiące, dłuższa przerwa pomiędzy umowami oznacza, iż limit 24 miesięcy po przerwie będzie liczony od nowa.
7. Co się stanie z umowami na czas określony, których termin rozwiązania przypada przed 31 grudnia 2011 r. Ulegną automatycznemu skróceniu do 24 miesięcy czy przekształceniu w umowy na czas nieokreślony? Czy trzeba o tym informować pracownika ( kiedy - teraz czy za 2 lata?)? Czy to się dzieje automatycznie?
Ustawa nie przewiduje, jaki będzie skutek w sytuacji, gdy umowy o pracę na czas określony, począwszy od 22 sierpnia br. będą trwały dłużej niż dopuszczalne 24 miesiące. Nie przewidziano też w tym przypadku żadnych sankcji. Bezpośrednio z ustawy nie można, więc wywnioskować, że umowa taka wcześniej się rozwiąże. Nie ma też mowy o tym, że umowa przekształci się w umowę na czas nieokreślony. O skutkach orzeknie, więc dopiero sąd pracy w konkretnej sprawie, jeżeli pracownik się do niego odwoła. Można sobie wyobrazić, że w takiej sytuacji sąd uzna, że umowa uległa skróceniu albo też, że w ogóle nie było podstaw do zawarcia umowy o pracę na czas określony (i umowa zostanie uznana za umowę na czas nieokreślony). Być może bezpieczniej będzie, więc nie zawierać umów na czas określony, które miałyby się rozwiązać w tym terminie, a zawarte zmienić - porozumieniem zmieniającym.
Podstawa prawna: art. 13 oraz art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz. U. nr 125, poz. 1035).
