Jeżeli u pracodawcy funkcjonuje stołówka pracownicza lub barek, Sanepid może skontrolować m.in. warunki przechowywania i sprzedaży żywności. Sanepid wydaje również decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej. Przeczytaj, jakie uprawnienia ma Sanepid i jakie kary w 2012 r. może nałożyć na pracodawcę, który utrudnia przeprowadzenie kontroli.
© FotoChannels / Glow Images
Zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w odniesieniu do pracodawców
Spośród wielu organów i instytucji kontrolnych funkcjonujących w naszym państwie bardzo ważną rolę pełni Państwowa Inspekcja Sanitarna (dalej: Sanepid). Jest to państwowa służba i inspekcja sanitarna, wyposażona w szerokie kompetencje kontrolne. Działa na podstawie ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. nr 122, poz. 851, z późn. zm.), dalej: ustawa o PIS.
Sanepid przeprowadza kontrolę stanu sanitarnego oraz przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne w różnego rodzaju jednostkach, instytucjach i - przede wszystkim - w zakładach pracy, niezależnie od ich formy własnościowej i organizacyjnej.
| Kontroli podlegają warunki zdrowotne środowiska pracy, w szczególności pod kątem zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy. |
Ponadto Sanepid ma prawo kontroli utrzymania należytego stanu higienicznego m.in.:
- nieruchomości,
- zakładów pracy,
- instytucji, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg.
W związku z tym, tak jak wspomnieliśmy na wstępie, jeżeli u danego pracodawcy funkcjonuje zakład żywienia zbiorowego (np. stołówka pracownicza, barek, czy kantyna) wówczas Sanepid także ma prawo kontrolowania warunków przechowywania i sprzedaży żywności oraz warunków żywienia zbiorowego.
Na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o PIS inspektorzy Sanepidu mają także uprawnienia w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, do których należy m.in. wydawanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia.
| Należy jednak pamiętać, że decyzja ta ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, tzn. decyzją tą organ administracji stwierdza tylko zaistnienie pewnego stanu faktycznego. |
Jak wskazał NSA w wyroku z 12 grudnia 2008 r. (II OSK 1457/08, LEX nr 507909) jest ona tylko dowodem zaistnienia określonego faktu i nie wpływa w żaden sposób na ewentualną odpowiedzialność cywilną pracodawcy. Decyzja taka może mieć wpływ na stwierdzenie odpowiedzialności pracodawcy, gdyż - jak wykazano wyżej - stwierdza ona zaistnienie choroby. Jednak w wyroku z 25 maja 2010 r. WSA w Gliwicach (IV SA/Gl 828/09, LEX nr 585113) wyraźnie wskazał, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie może ustalać pracodawcy, u którego warunki pracy spowodowały wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż nie taka jest jej rola. WSA stwierdził też, że organy sanitarne rozpatrują sytuację związaną z narażeniem na powstanie choroby zawodowej, nie są, zatem zobowiązane do udowodnienia, że praca u konkretnego pracodawcy chorobę tę spowodowała.
| Organy inspekcji sanitarnej nie ustalają samej odpowiedzialności pracodawcy za ewentualne skutki szkodliwych warunków pracy. |
W tej materii właściwy jest sąd powszechny. Natomiast organy inspekcji sanitarnej zobowiązane są brać pod uwagę ocenę warunków pracy i występujące w środowisku pracy narażenie na czynniki szkodliwe dla zdrowia w kontekście całości okresu zatrudnienia, a nie odnosić jej jedynie do oceny warunków pracy u ostatniego pracodawcy. Ograniczony merytorycznie zakres decyzji Sanepidu w kwestii choroby zawodowej potwierdził WSA w Opolu, który w wyroku z 16 kwietnia 2009 r. (II SA/Op 54/09, LEX nr 507913) wskazał wyraźnie, że inspektor sanitarny nie posiada kompetencji do rozpoznania choroby zawodowej. Inspektor sanitarny właściwy jest natomiast do stwierdzenia choroby zawodowej, bądź orzeczenia o braku podstaw do jej stwierdzenia.
Pracodawca rozpoczynający działalność gospodarczą ma obowiązek poinformować Sanepid
Pracodawca zgodnie z art. 209 Kodeksu pracy:
- rozpoczynający działalność,
- zmieniający: miejsce, rodzaj, zakres prowadzonej działalności, w tym dokonujący zmiany technologii lub profilu produkcji,
Poinformowanie o zmianach w technologii lub profilu produkcji jest obowiązkowe, jeżeli zmiana technologii może powodować zwiększenie zagrożenia dla zdrowia pracowników. Przyjmuje się, że powyższe obowiązki zaczynają ciążyć na danym podmiocie z chwilą, gdy uzyska on przymiot pracodawcy, tzn. z chwilą zatrudnienia pierwszego pracownika (por. A. Jasińska-Cichoń „Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy” Praca i Zabezp. Społ. 1997/11/42).
Uprawnienia kontrolne Sanepidu wobec pracodawców
Przedmiotem kontroli inspektorów Sanepidu są - jak wskazano wyżej - warunki higieniczno-sanitarne panujące np. w pomieszczeniach pracy, wypoczynku, czy żywienia zbiorowego.
| Należy pamiętać, że inspekcja sanitarna nie jest zobowiązana lub upoważniona do szczegółowej kontroli warunków pracy pod kątem zasad bhp. Jednak często jest tak, że warunki bhp są ściśle powiązane z warunkami sanitarnymi i naruszenie zasad ochrony zdrowia i warunków sanitarnych stanowi także naruszenie zasad bhp. |
Jeżeli inspektor kontroli Sanepidu zapuka do drzwi pracodawcy w celu przeprowadzenia kontroli, należy do wpuścić go do:
- zakładu pracy,
- do wszelkich pomieszczeń i urządzeń wchodzących w skład danego zakładu,
- innych obiektów użyteczności publicznej,
- obiektów handlowych, nieruchomości oraz wszystkich pomieszczeń wchodzących w ich skład,
- środków transportu i obiektów z nimi związanych, w tym również na statki morskie, żeglugi śródlądowej i powietrzne,
- obiektów będących w trakcie budowy.
Pracodawca zawsze musi współdziałać w trakcie takiej kontroli.
Zastosowanie się do żądań i nakazów inspektora Sanepidu przeprowadzającego kontrolę jest nakazem prawnym, wzmocnionym sankcją karną za wykroczenie. Zgodnie, bowiem z art. 38 ust. 1 ustawy o PIS, kto utrudnia lub udaremnia działalność organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej, podlega karze aresztu do 30 dni, karze ograniczenia wolności albo karze grzywny.
Inspektor w trakcie kontroli stwierdził naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, co dalej?
Gdy w ramach postępowania kontrolnego inspektor sanitarny stwierdzi naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, wówczas nakazuje pracodawcy usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Ponadto, w przypadku stwierdzenia istotnych uchybień w działalności kontrolowanej jednostki, mogących mieć wpływ na stan zdrowia lub życie ludzi, inspektor zawiadamia także o stwierdzonych uchybieniach kierownictwo kontrolowanej jednostki lub jednostkę albo organ powołany do sprawowania nadzoru nad tą jednostką.
Jednostka lub organ nadzorujący lub zarządzający działalnością danego zakładu, mają obowiązek, w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, powiadomić o podjętych i wykonanych czynnościach właściwego państwowego inspektora sanitarnego.
Trzeba zauważyć, że w przypadku pracodawców będących podmiotami prowadzącymi działalność leczniczą (szpitali, przychodni, gabinetów lekarskich itp.) właściwy inspektor Sanepidu ma jeszcze dodatkowy obowiązek powiadomienia o uchybieniach właściwego organu rejestrowego. Niezależnie od tego jednostka zarządzająca podmiotem prowadzącym działalność leczniczą także ma obowiązek powiadomienia Sanepidu o podjętych działaniach w celu usunięcia uchybień - we wskazanym wyżej 30-dniowym terminie.
PRZYKŁAD
Przedsiębiorstwo M. sp. z o.o. prowadzi działalność w branży spożywczej - zajmuje się produkcją mięsa i jego przetworów. Jest to firma wielozakładowa, a zakłady produkcyjne znajdują się w miejscowościach S., C., i N. Wskutek kontroli inspekcji sanitarnej, linia produkcyjna konserw w zakładzie nr 1 spółki M. znajdującym się w miejscowości S. została zamknięta ze względu na niespełnianie wymogów sanitarnych. Inspektor Sanepidu nakazał natychmiastowe zatrzymanie produkcji, wstrzymanie sprzedaży i pobrał stosowne próbki produktów do badań. Decyzja miała walor natychmiastowej wykonalności i została wydana 31 stycznia. Ponadto w tej samej decyzji inspektor nakazał usunięcie stwierdzonych uchybień w terminie 2-tygodniowym tj. do dnia 14 lutego. Poza wydaniem decyzji, inspektor wysłał także do zarządu spółki M. informację o zaistniałych uchybieniach, wraz z kopią decyzji i nakazem podjęcia czynności w celu usunięcia uchybień przez zarząd spółki. W tej sytuacji, niezależnie od działań podjętych przez kierownictwo zakładu w S., także zarząd spółki ma obowiązek przedłożyć stosowną informację powiatowemu inspektorowi sanitarnemu, właściwemu miejscowo dla siedziby zakładu w S. Zarządowi doręczono informację z Sanepidu w dniu 3 lutego, tym samym termin na udzielenie odpowiedzi i informacji o podjętych działaniach dla zarządu spółki jest wyznaczony na dzień 5 marca.
Kiedy naruszenie wymagań higieny i sanitarnych stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia …
Jeżeli naruszenie wymagań higieny i sanitarnych stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia wówczas inspektor nakazuje:
1. unieruchomienie zakładu pracy lub jego części, np.:
- zamknięcie danego stanowiska pracy,
- zatrzymanie maszyny lub innego urządzenia,
3. wyłączenie z eksploatacji środka transportu,
4. wycofanie z obrotu środka spożywczego, przedmiotu użytku, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi albo
5. podjęcie lub zaprzestanie innych działań mających wpływ na warunki higieniczno-sanitarne.
| Wskazane wyżej nakazy są wydawane, jako decyzje administracyjne w rozumieniu art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzje w przypadkach stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia życia, w tym wskazane wyżej: unieruchomienie zakładu, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, są decyzjami podlegającymi natychmiastowemu wykonaniu. |
Poza wskazanymi wyżej uprawnieniami w zakresie wyłączenia z eksploatacji lub zamknięcia zakładu, inspektorzy Sanepidu mają też prawo:
1. wydania nakazu wstrzymania produkcji lub wprowadzania do obrotu, albo wycofania z obrotu, na czas niezbędny do przeprowadzenia oceny i badań jego bezpieczeństwa, nie dłuższy jednak niż 18 miesięcy, produktu co, do którego istnieją uzasadnione podejrzenia, że stwarza on zagrożenie życia lub zdrowia ludzi,
2. zatrzymania produktu i nakazania nakazuje zaprzestania prowadzenia działalności w pomieszczeniach lub obiektach służących wytwarzaniu lub wprowadzaniu takiego produktu do obrotu na czas niezbędny do usunięcia zagrożenia, nie dłuższy niż 3 miesiące,
3. zgłoszenia sprzeciwu przeciwko:
- uruchomieniu wybudowanego lub przebudowanego zakładu pracy lub innego obiektu budowlanego,
- wprowadzeniu nowych technologii lub zmian w technologii,
- dopuszczeniu do obrotu materiałów stosowanych w budownictwie lub innych wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi,
| Powyższe nakazy i zakazy są wprowadzane także w drodze decyzji administracyjnej. |
Wpisy do książki kontroli obowiązkowe dla każdego przedsiębiorcy!
Należy też pamiętać, że zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późn. zm.), dalej: usdg każdy przedsiębiorca jest obowiązany prowadzić i przechowywać w swojej siedzibie książkę kontroli oraz upoważnienia i protokoły kontroli. Książka kontroli może mieć formę zbioru dokumentów. Książka kontroli służy przedsiębiorcy do dokumentowania liczby i czasu trwania kontroli jego działalności. W tej książce, inspektorzy Sanepidu wpisują zalecenia pokontrolne oraz inne dane wynikające z czynności kontrolnych.
| Książka kontroli może być prowadzona także w formie elektronicznej. Przedsiębiorca, który prowadzi książkę kontroli w formie elektronicznej, sam dokonuje wpisów oraz aktualizacji danych zawartych w książce kontroli. W związku z tym art. 81 ust. 2 usdg wprowadza domniemanie zgodności danych w książce kontroli prowadzonej w formie elektronicznej z dokumentami przechowywanymi przez przedsiębiorcę. |
Każdy pracodawca powinien, taką książkę dysponować i w razie potrzeby - udostępniać inspektorom w celu wykonania odpowiednich wpisów.
Podstawa prawna: - art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 5 pkt 4a, art. 25, art. 27 ust. 2, art. 30 ust. 3 i art. 38 ust. 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. nr 122, poz. 851, z późn. zm.),
- art. 81 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447, z późn. zm.),
- art. 209 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
- art. 81 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447, z późn. zm.),
- art. 209 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
