Od 15 czerwca 2011 r. - w następstwie uznania art. 24 ust. 7 ustawy systemowej za niekonstytucyjny - płatnicy składek mogą bezterminowo żądać od ZUS zwrotu nienależnie opłaconych składek. Kluczowe zmiany w tej sprawie przynosi nowelizacja ustawy.
Jakie przepisy wprowadzają zmianę w zakresie zwrotu opłaconych składek?
Zmiany w zakresie zwrotu nienależnie opłaconych składek przez ZUS wprowadza ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, dalej: ustawa zmieniającą. Ustawa ta jest następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2010 r., sygn. akt P 29/08 (Dz. U. nr 105, poz. 668).
Jakie było orzeczenie Trybunału?
Trybunał orzekł, że art. 24 ust. 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej: ustawa systemowa, zgodnie z którym płatnik składek nie mógł dochodzić od ZUS zwrotu nienależnie opłaconych składek, jeżeli od daty ich opłacenia upłynęło 10 lat, jest niezgodny z art. 32 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Uzasadniając swoje orzeczenie Trybunał wskazał, że art. 24 ust. 7 ustawy systemowej w sposób niezgodny z konstytucją różnicuje sytuację prawą ZUS i płatników składek w zakresie ochrony ich praw majątkowych związanych z opłacaniem składek. Przykładowo przepis ten nie przewidywał możliwości zawieszenia biegu terminu na dochodzenie zwrotu od ZUS nienależnie opłaconych składek.
Ponieważ wyżej wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w Dzienniku Ustaw RP z 15 czerwca 2010 r. z tym też dniem art. 24 ust. 7 ustawy systemowej utracił moc.
Nienależnie opłacone składki na ubezpieczenia społeczne będą ulegały przedawnieniu
W związku z tym od 15 czerwca 2011 r. płatnicy składek mogą bezterminowo żądać od ZUS zwrotu nienależnie opłaconych składek.
| Z oczywistych względów taki stan prawny nie leży w interesie systemu ubezpieczeń społecznych. Stąd też ustawa zmieniająca stanowi, że nienależnie opłacone składki - analogicznie jak należności z tytułu składek - będą ulegały przedawnieniu (przed 15 czerwca 2011 r. po upływie 10 lat od daty opłacenia nienależnych składek nie można było dochodzić ich zwrotu od ZUS, ale można było je zaliczyć na poczet należności z tytułu składek). |
Nienależnie opłacone składki - zgodnie z dodanym do ustawy systemowej art. 24 ust. 6g -będą ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia ZUS o kwocie nienależnie opłaconych albo dnia opłacenia składek - w przypadku braku zawiadomienia. Z ustawy zmieniającej wynika, że ZUS będzie zawiadamiał płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, chyba że nie będą one przekraczały wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Termin przedawnienie będzie dotyczył również nadpłaconej składki zdrowotnej
Wprowadzony przez ustawę zmieniającą termin przedawnienia nienależnie opłaconych składek będzie miał zastosowanie nie tylko do nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ale również do nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Ustawa zmieniająca przewiduje, bowiem uchylenie art. 94 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.), zgodnie z którym zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie można dochodzić, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat. W konsekwencji po wejściu w życie ustawy zmieniającej - stosownie do art. 32 ustawy systemowej - do nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne znajdzie zastosowanie art. 24 ust. 6g ustawy systemowej.
W pewnych okolicznościach termin przedawnienia może ulec przerwaniu lub zawieszeniu
Ustawa systemowa stanowi, iż w przypadku wystąpienia wskazanych w niej okoliczności termin przedawnienia należności z tytułu składek będzie ulegał przerwaniu bądź zawieszeniu.
W celu zrównoważenia sytuacji prawnej ZUS i płatników składek ustawa zmieniająca przewiduje, że bieg przedawnienia nienależnie opłaconych składek będzie ulegał zawieszeniu:
- w przypadku wydania przez ZUS decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek - od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stanie się prawomocna;
- jeżeli wydanie decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek jest uzależniona od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd - do dnia, w którym decyzja innego organu stanie się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocni się, nie dłużej jednak niż na okres 2 lat;
- od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy;
- w przypadku wydania przez ZUS decyzji stwierdzającej brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym lub obniżającej podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia - od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stanie się prawomocna.
Czy nowe zasady będą dotyczyły nienależnie opłaconych składek opłaconych przed wejściem jej w życie?
Ustawa zmieniająca nowe zasady dochodzenia nienależnie opłaconych składek od ZUS rozciąga również na te składki, które zostaną nienależnie opłacone przed jej wejściem w życie.
Z zawartych w tej ustawie przepisów przejściowych wynika bowiem, że składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne nienależnie opłacone przed wejściem w życie ustawy zmieniającej:
- będą ulegały przedawnieniu na nowych zasadach pod warunkiem, że nie upłynął w stosunku do nich dotychczasowy termin ich zwrotu;
- okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia będą uwzględniane również wtedy, gdy okoliczności te wystąpią przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.
Zmiany w zakresie dochodzenia należności z tytułu składek przez ZUS
Na koniec wypada dodać, że ustawa zmieniająca wprowadza również pewne zmiany w zakresie dochodzenia należności z tytułu składek przez ZUS.
Ustawa zmieniająca przewiduje, bowiem, że od dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia:
- obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym,
- podstawy wymiaru składek lub
- obowiązku opłacania składek na te ubezpieczenia
Zgodnie z ustawą zmieniającą w przypadku śmierci spadkodawcy zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu składek będzie następowało także do dnia rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynie 2 lat od dnia śmierci spadkobiercy
Wyżej wskazane okoliczności będą powodowały zawieszenie biegu przedawnienia także w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne nieopłaconych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia, a okoliczności te będą uwzględniane także wówczas, gdy wystąpiły przed wejściem w życie ustawy zmieniającej.
Podstawa prawna: - art. 1, 3 i 5 ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.
