Przepis chroniący pracownicę przed rozwiązaniem umowy o pracę w okresie ciąży nie daje podstawy do uznania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron zawartym z pracodawcą przez pracownicę, która nie była w ciąży, a zaszła w ciążę przed określonym w porozumieniu stron terminem rozwiązania umowy. Szczegóły poznasz w tekście.
Wyrokiem z 28 stycznia 2005 r. sąd rejonowy oddalił powództwo pracownicy przeciwko pracodawcy o przywrócenie do pracy. Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona u pracodawcy od 7 czerwca 2000 r. W dniu 24 listopada 2003 r. strony złożyły zgodne oświadczenie, że umowa o pracę rozwiąże się z dniem 29 lutego 2004 r. W dniu 2 kwietnia 2004 r. powódka dowiedziała się, że jest w ciąży, która trwała 7–8 tygodni i zwróciła się do pracodawcy o przywrócenie do pracy. Wobec negatywnej odpowiedzi pracodawcy 9 kwietnia 2004 r. była pracownica wniosła pozew do sądu rejonowego.
Sąd rejonowy uznał, że między stronami doszło do skutecznego rozwiązania stosunku pracy, a oświadczenie woli powódki nie było dotknięte wadami. W chwili zawarcia porozumienia powódka nie była w ciąży. W związku z tym, że zawarła z pracodawcą porozumienie stron, nie podlegała ona ochronie przewidzianej w art. 177 § 1 Kodeksu pracy (dalej: kp), który to przepis zawiera zakaz wypowiadania lub rozwiązywania stosunku pracy pracownicy w okresie ciąży w drodze jednostronnej czynności prawnej pracodawcy.
Po rozpoznaniu apelacji sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok i przywrócił pracownicę do pracy u pracodawcy na dotychczasowych warunkach.
Sąd okręgowy uznał, że okoliczność, iż w dacie składania pracodawcy oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron powódka nie była w ciąży nie pozbawia jej ochrony wskazanej w art. 177 § 1 kp, a więc zakazu rozwiązania już wypowiedzianej umowy.
Pracodawca nie zgodził się z wyrokiem sądu okręgowego i wniósł skargę kasacyjną. W uzasadnieniu skargi pracodawca zaznaczył, że wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dotyczą sytuacji, gdy do rozwiązania umowy o pracę doszło w wyniku wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, tymczasem umowa o pracę z powódką rozwiązała się w wyniku porozumienia stron.
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy uznał że art. 177 § 1 kp został źle zinterpretowany (wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2007 r. II PK 24/07).
Przepis ten stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.
Warto zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się jednak, że nawet skuteczne wypowiedzenie umowy pracownicy, która nie jest w ciąży, nie może spowodować rozwiązania umowy o pracę, jeśli pracownica zajdzie w ciążę w okresie wypowiedzenia (wyrok Sądu Najwyższego z 29 marca 2001 r. I PKN 330/00, wyrok Sądu Najwyższego z 2 czerwca 1995 r., I PRN 23/95, OSNAP i US z 1995, nr 22, poz. 276).
Jednak w opisanym przez nas przypadku należy podkreślić, że umowa o pracę nie została rozwiązana za wypowiedzeniem jednej ze stron, ale na podstawie porozumienia stron, w którym strony mogą dowolnie ustalić termin zakończenia stosunku pracy.
| Okres, który biegnie od daty zawarcia porozumienia do ustalonego przez strony terminu, nie jest okresem wypowiedzenia. |
Pamiętajmy, że ochrona przewidziana w art. 177 § 1 kp dotyczy sytuacji, gdy pracodawca w drodze jednostronnej czynności prawnej wypowiada umowę o pracę pracownicy w okresie ciąży lub rozwiązuje z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia bez zachowania określonego tym przepisem trybu.
| Stosuje się wtedy art. 45 kp o przywrócenie do pracy pracownika w razie ustalenia, że wypowiedzenie jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. |
Przepis ten nie znajduje zastosowania w przypadku rozwiązania umowy o pracę w inny sposób niż za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę. Nie może on być podstawą dochodzenia roszczeń przez pracownicę, której stosunek pracy został rozwiązany w okresie ciąży, lecz na innej podstawie niż wypowiedzenie pracodawcy.
Przepis art. 177 § 1 kp nie zakazuje rozwiązania umowy o pracę w okresie ciąży za wypowiedzeniem pracownicy lub za porozumieniem stron. Jeśli pracownica, wiedząc o ciąży, składa oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy o pracę lub zgadza się na jej rozwiązanie za porozumieniem stron, nie może kwestionować skuteczności rozwiązania umowy. Problem występuje, gdy pracownica składa takie oświadczenie, będąc w ciąży, lecz nie mając świadomości o swoim stanie. W takiej sytuacji w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli jako złożonego pod wpływem błędu.
W wyroku z 19 marca 2002 r., I PKN 156/01 OSNP 2004 nr 5, poz. 78 Sąd Najwyższy stwierdził, że pracownica, która nie wiedząc, że jest w ciąży, złożyła oświadczenie woli zmierzające do rozwiązania umowy o pracę, może się uchylić od skutków tego oświadczenia niezależnie od tego, czy błąd został wywołany przez pracodawcę, czy wiedział on o błędzie lub mógł go z łatwości zauważyć.
Jednakże powracając do naszej sprawy, w przypadku powódki uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli nie było możliwe, gdyż zawierając porozumienie z pracodawcą, nie była w ciąży. Nie można zatem mówić o działaniu pod wpływem błędu pracownicy.
Reasumując, Sad Najwyższy stwierdził, że art. 8 kp (w myśl którego nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego, a takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony) nie stanowi podstawy domagania się przez pracownicę, która w dacie składania oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę nie była w ciąży, a zaszła w ciążę po tej dacie ustalenia, że umowa o pracę trwa nadal.
Podstawa prawna: - wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2007 r. II PK 24/07,
-art. 8, art.45 i art.177 §1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
-art. 8, art.45 i art.177 §1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
Tekst opublikowany: 18 grudnia 2008 r.
