Recykling - kiedy opłata skarbowa i OC?

Zasady postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji reguluje ustawa z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U. nr 25, poz. 202 z późn. zm., dalej: ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji).
Ma ona zastosowanie do:

1) pojazdów wyprodukowanych na terytorium kraju;
2) pojazdów wprowadzonych na terytorium kraju w drodze importu lub wewnątrzwspólnotowego nabycia;
3) odpadów powstałych z pojazdów.

Stosownie do art. 40 ust. 1 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji wojewoda wydaje zezwolenia dotyczące recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji. W związku z tymi zezwoleniami powstaje obowiązek zapłaty opłaty skarbowej. W piśmie z 26 stycznia 2005 r. (pismo Departamentu Podatków Lokalnych i Katastru, nr LK-835-/BG/05/513) Ministerstwo Finansów poinformowało, że obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od wydawanych, na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, decyzji w zakresie gospodarki odpadami (o ile mają one charakter pozwoleń) powstaje z chwilą ich wydania, czyli doręczenia zainteresowanym.

Opłacie skarbowej podlegają podania i załączniki do podań, czynności urzędowe dokonywane na podstawie zgłoszenia lub na wniosek zainteresowanego oraz zaświadczenia i zezwolenia wydawane na wniosek zainteresowanego w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej (art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. nr 253, poz. 2532 ze zm., dalej: ustawa o opłacie skarbowej).

W przypadku zezwoleń obowiązek zapłaty opłaty skarbowej, stosownie do art. 6 pkt 3 ustawy o opłacie skarbowej, powstaje z chwilą wydania zezwolenia, przy czym ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć pod tym pojęciem.

Zasadne wydaje się stwierdzenie, że zwrot "z chwilą wydania" oznacza moment odbioru zezwolenia. Za rozwiązaniem takim przemawia przepis art. 110 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, iż organ jest związany decyzją z chwilą jej doręczenia. Strona również nabywa prawa z chwilą wydania decyzji (zezwolenia).

Może przy tej okazji powstać pytanie, jak pogodzić przepis art. 6 pkt 3 ustawy o opłacie skarbowej z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 5 grudnia 2000 r. w sprawie sposobu pobierania, zapłaty i zwrotu opłaty skarbowej oraz sposobu prowadzenia rejestrów tej opłaty (Dz.U. nr 110, poz. 1176 ze zm.), tj. powstanie obowiązku zapłaty opłaty skarbowej wskutek wydania zezwolenia z obowiązkiem dołączenia odpisu dowodu wpłaty do akt sprawy i zamieszczenia adnotacji.

Oba przepisy można pogodzić przez zawiadomienie wnioskodawcy o zakończonym postępowaniu i możliwości odbioru zezwolenia z przypomnieniem o obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej we właściwej wysokości, której dowód zapłaty powinien być przedłożony organowi wydającemu zezwolenie.



W celu ograniczenia ilości odpadów powstałych ze sprzętu oraz zapewnienia odpowiedniego poziomu zbierania, odzysku i recyklingu zużytego sprzętu wymagania, jakim powinien odpowiadać sprzęt elektryczny i elektroniczny, oraz zasady postępowania ze zużytym sprzętem w sposób zapewniający ochronę zdrowia i życia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju reguluje ustawa z 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. nr 180, poz. 1495, dalej: ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym).

W dniu 5 kwietnia 2006 r. w życie wchodzi rozporządzenie Ministra Finansów z 9 marca 2006 r. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wprowadzającego sprzęt za niewykonanie obowiązku zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu, i unieszkodliwiania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (Dz.U. nr 46, poz. 332).

Nowe rozporządzenie reguluje szczegółowy zakres ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów wprowadzających sprzęt za niewykonanie obowiązku zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu, i unieszkodliwiania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz termin powstania obowiązku ubezpieczenia.

Zgodnie z przepisami wydanymi przez Ministra Finansów ubezpieczeniem OC jest objęta odpowiedzialność cywilna wprowadzającego sprzęt za szkody wyrządzone w następstwie jego działania lub zaniechania, w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej, wyrządzone w związku z niewykonaniem przez niego obowiązków zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu, i unieszkodliwiania zużytego sprzętu.

Ubezpieczenie OC nie obejmuje szkód:

1) wyrządzonych przez ubezpieczonego po wykreśleniu z rejestru wprowadzających sprzęt, chyba że szkoda jest następstwem wykonywania działalności przed takim wykreśleniem;
2) polegających na zapłacie kar umownych;
3) powstałych wskutek działań wojennych, stanu wojennego, rozruchów i zamieszek oraz aktów terroru.

Ubezpieczenie OC obejmuje wszystkie szkody (z wyłączeniem wskazanym powyżej) w zakresie zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu, i unieszkodliwiania zużytego sprzętu bez możliwości umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez zakład ubezpieczeń.

Obowiązek ubezpieczenia OC powstaje:
- w dniu, w którym wprowadzający sprzęt nie zawarł umowy z organizacją odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
- w dniu, w którym wygasła lub uległa rozwiązaniu umowa z organizacją odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, lub
- w dniu, w którym nastąpiło otwarcie likwidacji lub ogłoszenie upadłości organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego.



W związku z licznymi pytaniami dotyczącymi ustawy z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji Ministerstwo Środowiska wydało pismo z 10 maja 2005 r. dotyczące recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (pismo nr PEpe 0210-65/24/2005/AP). Poniżej wskazujemy najważniejsze punkty tego pisma.

Pozwolenie na wytwarzanie odpadów może być wydane po uzyskaniu wymaganego pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego w rozumieniu przepisów prawa budowlanego - wskazana jest tylko wymagana kolejność uzyskiwania decyzji z zakresu prawa budowlanego (pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego) i pozwolenia na wytwarzanie odpadów.

W przypadku zatwierdzenia programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi (w sprawach dotyczących postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji) w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się przepisy o odpadach (ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. nr 62, poz. 628 z późn. zm.).

Wiele istniejących obiektów wymagać może zgodnie z prawem budowlanym jedynie zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Pozwolenie na wytwarzanie odpadów może być wydane po uzyskaniu wymaganego pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, co oznacza, że jeżeli z tych przepisów wynika, iż takie pozwolenie nie jest wymagane, to nie należy go żądać.

Pozwolenia na użytkowanie obiektu bądź zmiany sposobu użytkowania obiektu wydane w trybie ustawy Prawo budowlane pozostają ważne. Zgodnie z art. 61 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji z dniem 30 czerwca 2005 r. wygasły tylko decyzje na wytwarzanie odpadów powstających w związku z gospodarowaniem odpadami w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji.

Generalnie postępowanie z odpadami musi być zgodne ze wszystkimi wymaganiami obowiązującymi w tym zakresie, np. postępowanie z olejami odpadowymi powinno być zgodne z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z 4 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz.U. nr 192, poz. 1968). Brak rozporządzenia w sprawie określenia minimalnych wymagań dla stacji demontażu oraz sposobu demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań dla punktów zbierania, nie może być podstawą do zawieszenia postępowania lub odmowy wydania stosownych decyzji w zakresie gospodarowania odpadami, jakim jest pojazd wycofany z eksploatacji.

Pozwolenie na wytwarzanie odpadów może być wydane po uzyskaniu pozwolenia na użytkowanie obiektu (dotyczy to instalacji istniejących) oraz po sprawdzeniu przez WIOŚ funkcjonowania instalacji i urządzeń. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji w sprawach dotyczących postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji w zakresie nieuregulowanym w ustawie o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji stosuje się przepisy o odpadach (ustawy o odpadach oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska).

Wobec wydawania pozwoleń zintegrowanych obowiązują ogólne zasady, o których mowa w ustawie - Prawo ochrony środowiska.
Ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji nie ustanawia szczegółowego trybu postępowania przy wydawaniu pozwoleń zintegrowanych lub zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów. A zatem obowiązek, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych, nie dotyczy pozwoleń zintegrowanych i zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.

Zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji stacja demontażu to zakład prowadzący przetwarzanie, w tym demontaż. Przetwarzanie w rozumieniu art. 3 pkt 8 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji to czynności podejmowane po przekazaniu pojazdu wycofanego z eksploatacji do stacji demontażu w celu demontażu, odzysku lub przygotowania do unieszkodliwiania. Tak więc wstępne przetwarzanie prowadzi do odzysku odpadu w postaci pojazdu, jego efektem jest zaś wytwarzanie nowych rodzajów odpadów.

Na stacji demontażu prowadzony jest odzysk, który zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 9 z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. nr 62, poz. 628 z późn. zm.) stanowi działania, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania.

Zgodnie z Prawem ochrony środowiska zakład jest to jedna lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami.

W związku z tym, że stacja demontażu stanowi instalację i przyjmuje odpady niebezpieczne o kodzie 16 01 04*, gdy jej zdolność przerobowa wynosi powyżej 10 Mg/dobę wymagane jest wydanie pozwolenia zintegrowanego.

Pojazd wycofany z eksploatacji, zgodnie z ustawą o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, to odpad, zatem w rozumieniu ustawy o odpadach odpadem będzie pojazd, którego posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do pozbycia się którego jest obowiązany. Obecnie nie ma przepisów nakazujących obowiązek pozbycia się pojazdu.

Definicja ta jest zgodna z definicją zawartą w dyrektywie 2000/53/WE w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji - "pojazd wycofany z eksploatacji" oznacza pojazd, który stanowi odpad w rozumieniu art. 1 lit. a dyrektywy 75/442/EWG w sprawie odpadów - wszelkie substancje lub przedmioty, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany.

Pojęcie odzysku jest zgodne z ustawą o odpadach transponującą dyrektywę 75/442/EWG w sprawie odpadów. Części przeznaczone do ponownego użycia są produktami. Odrębną kwestią jest obliczanie poziomu odzysku. Szczegółowy sposób obliczania poziomów odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji zostanie określony w rozporządzeniu - zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 28 ust. 7 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.

Wojewoda ma obowiązek prowadzenia wykazu przedsiębiorców prowadzących stacje demontażu bądź punkty zbierania pojazdów. Wykaz ten powinien być sporządzony dla wszystkich tych przedsiębiorców, którzy uzyskali w tym zakresie wymagane prawem decyzje. Od 1 lipca 2005 r. przedsiębiorcy muszą spełnić wymagania ustawy o odpadach oraz ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.

Płyny eksploatacyjne, w tym płyny chłodnicze, należą do substancji niebezpiecznych i mogą być usuwane wyłącznie w stacjach demontażu, gdyż usuwanie z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów i substancji niebezpiecznych stanowi element demontażu.

Działalność polegająca na demontażu urządzeń oraz instalacji zawierających substancje zubożające warstwę ozonową, a także odzysku tych substancji, może być prowadzona jedynie przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Prowadzący działalność jest obowiązany do jej prowadzenia w sposób zapobiegający emisji tych substancji do środowiska (art. 9 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową, Dz.U. nr 121, poz. 1263).

Podstawa prawna:
- art. 3, art. 21, art. 28 ust. 7, art. 40, art. 61 ustawy z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U. nr 25, poz. 202 z późn. zm.),
- art. 19 ust. 5 ustawy z 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. nr 180, poz. 1495),
- art. 3 ust. 3 pkt 9 z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. nr 62, poz. 628 z późn. zm.),
- art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 6 pkt 3 ustawy z 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. nr 253, poz. 2532 ze zm.),
- § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 5 grudnia 2000 r. w sprawie sposobu pobierania, zapłaty i zwrotu opłaty skarbowej oraz sposobu prowadzenia rejestrów tej opłaty (Dz.U. nr 110, poz. 1176 ze zm.),
- rozporządzenie Ministra Finansów z 9 marca 2006 r. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wprowadzającego sprzęt za niewykonanie obowiązku zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu, i unieszkodliwiania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (Dz.U. nr 46, poz. 332),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 4 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz.U. nr 192, poz. 1968),
- art. 9 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową (Dz.U. nr 121, poz. 1263),
- art. 110 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 1980 r. nr 98, poz. 1071).

Autor: Wiesław Adamczyk, doradca prawny