Rady pracownicze. Czy od marca 2005 r. zastąpią związki zawodowe działające w Twojej firmie?

Prawdopodobnie już od marca 2005 r. w firmach zatrudniających co najmniej 20 pracowników będą funkcjonowały rady pracownicze. Nasuwa się pytanie czy w związku z tym obok rad pracowniczych będą mogły nadal funkcjonować związki zawodowe. Jak wynika z rządowego projektu ustawy o informacji i konsultacji z pracownikami, rady pracownicze będą mogły funkcjonować obok związków zawodowych. Warto zwrócić uwagę na inne państwa UE, w których działają zarówno rady, jak i związki zawodowe, i w tym przypadku rady pracownicze nie stanowią konkurencji dla związków zawodowych.

Pomysł wprowadzenia od marca 2005 r. rad pracowniczych do firm zatrudniających co najmniej 20 pracowników wynika z projektu ustawy o informacji i konsultacji z pracownikami, który opracował rząd.

Projekt ustawy natomiast powstał na podstawie dyrektywy 2002/14 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 marca 2002 r., która ustanawia ogólne warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we Wspólnocie Europejskiej i zobowiązuje do wprowadzenia mechanizmów informacji i konsultowania z pracownikami spraw dotyczących firmy. To właśnie ta dyrektywa wymaga od nas obowiązku ustanowienia reprezentacji pracowników.

Tak jak pisaliśmy wyżej, projekt ustawy przewiduje możliwość wprowadzenia rad pracowniczych od marca 2005 r. Natomiast powyższa Dyrektywa pozwala na wprowadzenie okresów przejściowych na wdrożenie mechanizmów informacyjno- konsultacyjnych. Takie okresy przejściowe mogłyby być wprowadzane do marca 2007 r. dla przedsiębiorstw zatrudniających do 150 osób lub zakładów zatrudniających do 100 pracowników. Dopiero rok później musiałyby one powstać w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej 100 osób lub w zakładach, w których pracuje minimum 50 pracowników.

Rząd proponuje, aby rady pracownicze zostały utworzone u pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników, natomiast zgodnie z dyrektywą przedstawiciele pracowników, a raczej systemy informacyjno-konsultacyjne powinny funkcjonować w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej 50 pracowników lub w zakładach, w których pracuje minimum 20 osób.

Warto zwrócić uwagę, że obowiązki informacyjne i konsultacyjne według projektu mają dotyczyć osób prowadzących działalność gospodarczą.

I tak u pracodawcy zatrudniającego:
- od 20 do 100 osób zostanie wybrany 1 przedstawiciel pracowników,
- od 101 do 300 pracowników zostanie wybrana rada pracownicza w skład, której będzie wchodziło 3 członków,
- ponad 300 osób i więcej zostanie wybrana rada pracownicza w skład, której będzie wchodziło 5 członków.

Z powyższego wynika, że w zależności od liczby zatrudnionych osób w firmie będzie wybrany albo przedstawiciel pracowników albo rada pracownicza.



Radę pracownicza lub przedstawiciela pracowników, jeżeli Twoja firma zatrudnia od 20 do 100 pracowników będzie wybierało zebranie pracowników z kandydatów zgłoszonych przez reprezentatywne organizacje związkowe, pod warunkiem, że takie działają w Twojej firmie.
Jeżeli związków zawodowych nie ma, kandydata będzie zgłaszała grupa pracowników.



Jak sama nazwa wskazuje, rada pracownicza to organ, który będzie składał się z przedstawicieli pracowników. Dlatego też, jeżeli zostanie ona utworzona w Twojej firmie Twój pracodawca będzie musiał na pisemny wniosek rady lub w razie przewidywanych zmian informować ją m.in. o:
- rozwoju zatrudnienia w Twojej firmie,
- przesunięciach na stanowiskach pracy w Twojej firmie oraz
- planowanych zwolnieniach.

Ponadto przewiduje się, że pracodawca poza wyżej wymienionymi informacjami powinien informować radę pracowniczą o sytuacji ekonomicznej firmy, planowanym jej rozwoju lub restrukturyzacji, przedstawiać dane finansowe, budżety i ich założenia oraz wszelkie zobowiązania przedsiębiorstwa.

Podanie powyższych informacji przez pracodawcę mogłoby naruszyć tajemnicę handlową firmy oraz wyrządzić mu szkodę lub pogorszyć sytuację w firmie. Dlatego też, jeżeli taka sytuacja będzie miała miejsce, pracodawca będzie mógł odmówić udzielenia tych informacji.

Musi jednak uważać, aby w nieuzasadnionych przypadkach nie zasłaniać się tą klauzulą poufności. W takim bowiem przypadku rada pracownicza będzie mogła skierować sprawę do sądu.



Rządowy projekt ustawy o informacji i konsultacji z pracownikami przewiduje ochronę przed zwolnieniem dla członków rad pracowniczych.

Członkowie rad pracowniczych mieliby zapewnioną ochronę w czasie swojej dwuletniej kadencji, ponieważ będą wybierani na 2 lata w tajnym głosowaniu. W czasie trwania kadencji członków rad pracowniczych nie tylko nie będzie można zwolnić, ale również nie będzie można przenieść na niższe stanowisko pracy ani zmienić zasad wynagradzania.

Poza tym projekt ustawy przewiduje, że członkowie rad pracowniczych ochroną mają być objęci również rok po jej upływie.
Przypomnijmy m.in., że w przypadku związków zawodowych pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może:
- wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy,
- zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika, o którym mowa wyżej, poza wyjątkami, które dopuszczają odrębne przepisy.

Warto jednak tutaj zwrócić uwagę, że członkowie rad pracowniczych nie będą mieli takich uprawnień jak związki zawodowe. Związkom zawodowym m.in. przysługuje prawo prowadzenia rokowań zbiorowych oraz zawierania układów zbiorowych pracy, a także innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy.

Ponadto obecnie związki zawodowe sprawują kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy oraz uczestniczą, na zasadach określonych odrębnymi przepisami, w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny