Przyszła emerytura wolna od podatku?

Projekt ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych przewiduje zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych dochodów z tytułu oszczędzania na indywidualnym koncie emerytalnym, uzyskanych w związku z:
a) gromadzeniem i wypłatą środków przez oszczędzającego,
b) wypłatą środków, dokonaną na rzecz osób uprawnionych do tych środków po śmierci oszczędzającego,
c) wypłatą transferową.

Tym samym projekt ten zmienia art. 21 w ust. 1 pkt 97 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Ministerstwo Finansów szacuje, że ze zwolnienia z podatku od dochodów kapitałowych mogłoby skorzystać nawet 1,7 mln osób, w związku z tym do budżetu państwa nie wpłynęłyby dochody w wysokości ok. 16 mln zł.

Maksymalna kwota, w stosunku do której można skorzystać ze zwolnienia wynosi 3.285 zł (czyli miesięcznie 273,75 zł). Z badań wynika, że prawdopodobieństwo wpłat rozkłada się następująco:

- osoby z I przedziału skali podatkowej przeznaczą na oszczędzanie na indywidualnym koncie emerytalnym 660 zł rocznie, czyli około 30% przeciętnego wynagrodzenia,
- osoby z II przedziału skali podatkowej - 1.320 zł rocznie, czyli 60%,
- osoby z III przedziału skali podatkowej mogą zaoszczędzić nawet 3.285 zł rocznie, czyli 150% przeciętnego wynagrodzenia.

Przy takich założeniach koszt dla budżetu państwa z tytułu utraconych dochodów z podatku od dochodów kapitałowych wyniósłby ok. 10,5 mln zł, jak podaje w uzasadnieniu projektu Ministerstwo Finansów.

Ponadto wprowadzenie zwolnienia podatkowego od dochodów kapitałowych uszczupli dochody państwa o podatek z tytułu udziałów w funduszach kapitałowych oraz z tytułu dochodów osiągniętych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych zdeponowanych w instytucjach prowadzących działalność maklerską.

Według projektu ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych osoby gromadzące oszczędności na indywidualnych kontach emerytalnych będą zwolnione z podatku od dochodów kapitałowych. Z tej możliwości będą jednak mogły skorzystać wyłącznie osoby, które:

- wypłacą zgromadzone oszczędności dopiero po 60. roku życia bądź
- nabędą uprawnienia emerytalne i ukończą 55 lat oraz jednocześnie będą oszczędzać na indywidualnym koncie emerytalnym co najmniej przez pięć dowolnych lat, lub
- gdy ponad połowa wartości wpłat na indywidualne konto emerytalne zostanie dokonana nie później niż na pięć lat przed dniem złożenia wniosku o wypłatę.

Abyś mógł oszczędzać na indywidualnym koncie emerytalnym, musisz mieć miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polski oraz ukończone 16 lat.

Zwolnione z podatku od dochodów kapitałowych będą oszczędności gromadzone na indywidualnych kontach emerytalnych:

- w otwartych i specjalistycznych otwartych funduszach inwestycyjnych,
- w zakładach ubezpieczeń na podstawie umowy na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym,
- w podmiotach prowadzących działalność maklerską na podstawie umowy o świadczenie usług brokerskich i prowadzenia rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego służącego do jego obsługi.

Można będzie gromadzić oszczędności na emeryturę wyłącznie na jednym indywidualnym koncie, jednakże otrzymają pełne prawo do zmiany sposobu gromadzenia oszczędności emerytalnych i do zmiany instytucji finansowej prowadzącej IKE.

Również osoby małoletnie będą mogły oszczędzać na indywidualnych kontach emerytalnych, jednak w tym wypadku wprowadzono ograniczenie dotyczące źródła wpłat. Na kontach będą mogły być gromadzone jedynie dochody osiągane z pracy wykonywanej przez małoletniego na podstawie umowy o pracę. Małoletni będzie miał prawo do dokonywania wpłat na indywidualne konto tylko w roku kalendarzowym, w którym uzyska dochody z umowy o pracę.
Ma to uniemożliwić rodzicom zakładanie kont na imię dzieci i tym samym korzystanie z wyższego limitu zwolnienia z podatku od dochodów kapitałowych.

Będzie można również dokonywać transferu środków zgromadzonych w pracowniczym programie emerytalnym na indywidualne konto emerytalne, jeżeli oszczędzający zmieni pracodawcę lub nastąpi likwidacja programu emerytalnego, do którego przystąpił, lub zakładu pracy, w którym jest zatrudniony.

Jeżeli będziesz oszczędzać na indywidualnych kontach w funduszach inwestycyjnych i zakładach ubezpieczeń, będziesz miał swobodne prawo do inwestowania w różne typy funduszy oferowanych przez te instytucje finansowe. Konwersja jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych będzie bowiem zwolniona z podatku od dochodów kapitałowych, jeżeli będzie dokonywana w ramach indywidualnych kont emerytalnych.

Ze zwolnienia od podatku będą korzystać jedynie środki finansowe zgromadzone na jednym indywidualnym koncie emerytalnym, chyba że przepisy o indywidualnych kontach emerytalnych będą przewidywały inną możliwość.

Po spełnieniu pewnych warunków oszczędzający będzie mógł swobodnie dysponować zgromadzonymi środkami. Nastąpi to dopiero po osiągnięciu 60. roku życia lub nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55 lat oraz spełnieniu pozostałych warunków dotyczących wymaganego okresu gromadzenia oszczędności.

Wprowadzono zatem minimalny okres dokonywania wpłat na indywidualne konto emerytalne, co ma zmobilizować oszczędzających do długookresowego gromadzenia oszczędności. Zdaniem projektodawców tylko długookresowe gromadzenie oszczędności zagwarantuje oszczędzającym odłożenie środków pozwalających im na realne uzupełnienie ich dochodów emerytalnych.

Gdyby nie wprowadzono minimalnego okresu dokonywania wpłat na indywidualne konta emerytalne, możliwe byłoby ich wykorzystanie przez osoby, których celem nie będzie gromadzenie oszczędności na starość, a zwykła ucieczka od podatku od dochodów kapitałowych.

Dla osób urodzonych do 1948 r. wprowadzono łagodniejsze warunki dokonywania wypłat środków zgromadzonych na indywidualnych kontach. Osoby urodzone do końca grudnia 1945 r. będą mogły dokonać wypłaty, jeżeli będą gromadzić oszczędności na indywidualnych kontach emerytalnych w co najmniej trzech dowolnych latach lub gdy ponad połowa wartości wpłat na te konta zostanie dokonana nie później niż 3 lata przed dniem złożenia wniosku o wypłatę. W przypadku osób urodzonych między 1 stycznia 1946 r. a 31 grudnia 1948 r. minimalny okres gromadzenia oszczędności wynosić będzie 4 lata.

Będzie również możliwość wcześniejszej wypłaty części zgromadzonych oszczędności. Oszczędzający będą mogli wcześniej wycofać w całości zgromadzone oszczędności, w tym wypadku jednak zostaną one opodatkowane podatkiem od dochodów kapitałowych. Osoby, które wcześniej przetransferowały na indywidualne konto emerytalne środki z pracowniczego programu emerytalnego, będą musiały również odprowadzić na swoje konto ubezpieczeniowe w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 30% składek wpłaconych przez pracodawcę do programu.

Z tytułu gromadzenia oszczędności na więcej niż jednym indywidualnym koncie emerytalnym, od uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dochodów (przychodów) będzie mógł być pobrany zryczałtowany podatek dochodowy wysokości 75% uzyskanego dochodu na każdym indywidualnym koncie emerytalnym (podatek analogiczny ją w wypadku dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach).

Za dochód ten uważać się będzie różnicę między kwotą stanowiącą wartość środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym a sumą wpłat na indywidualne konto emerytalne. Dochód ten nie będzie pomniejszany o straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesionych w roku podatkowym oraz w latach poprzednich.

Na instytucje finansowe zarządzające środkami zgromadzonymi na indywidualnych kontach emerytalnych nie zostają nałożone ograniczenia inwestycyjne, tak jak ma to miejsce np. w przypadku otwartych funduszy emerytalnych czy pracowniczych programów emerytalnych, czytamy w projekcie.

Natomiast osoby gromadzące oszczędności emerytalne w podmiotach prowadzących działalność maklerską będą mogły inwestować wyłącznie w papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu, a lokaty w prawa pochodne będą mogły mieć na celu wyłącznie ograniczenie ryzyka inwestycyjnego. Tym samym sami oszczędzający, dokonując wyboru sposobu gromadzenia oszczędności, decydować będą o ryzyku inwestycyjnym i potencjalnych zyskach.

Zakłada się , że roczna wpłata na indywidualne konto emerytalne nie będzie mogła przekroczyć 150% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej ogłaszanego na dany rok.
Jeżeli wpłaty na indywidualne konto emerytalne przekroczą 150% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, zostaną zwrócone oszczędzającemu lub będą opodatkowane.

Zatem jeżeli osoba uzyskująca przeciętne wynagrodzenie wpłaci na indywidualne konto maksymalną dopuszczalną kwotę, to będzie ona wyższa niż kwota składki skierowanej w tym okresie do otwartego funduszu emerytalnego w ramach III filaru.
Tym samym środki będące w dyspozycji oszczędzającego na indywidualnym koncie po osiągnięciu wieku emerytalnego mogą zostać powiększone o kilkadziesiąt procent w stosunku do wysokości emerytury wypłaconej z powszechnego, obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych.

W ramach systemu indywidualnych kont emerytalnych będzie prowadzona kontrola, która uniemożliwi zakładanie wielu kont. Oszczędzający przy zawarciu umowy z instytucją finansowa na prowadzenie indywidualnego konta będzie składał oświadczenie o prawdziwości podanych danych pod sankcją karną. Wszystkie konta oraz operacje dokonywane na tych kontach będą specjalnie oznakowane przez instytucje je prowadzące.

Instytucje finansowe prowadzące konta będą przekazywać informacje urzędom skarbowym założonych i zlikwidowanych kontach oraz liczbie kont zakładanych przez pojedyncze osoby. Specjalne oznakowanie kont umożliwi urzędom skarbowym łatwą kontrolę prawidłowości stosowania przepisów ustawy przez instytucje prowadzące konta i oszczędzających.

Autor: Wiesław Adamczyk, doradca prawny