Procedura poprzedzająca zwolnienia grupowe

Przed podjęciem czynności zmierzających do zwolnień grupowych musisz wypełnić szereg ciążących na Tobie obowiązków. Zapoznaj się z nimi.

Przed dokonywaniem zwolnień grupowych w Twoje firmie:

1) musiałeś zawiadomić na piśmie zakładową organizację związkową o konieczności rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn leżących po stronie Twojej firmy. Miałeś na to nie więcej niż 30 dni przed terminem dokonywania wypowiedzeń. Musiałeś poinformować zakładową organizację związkową o przyczynach uzasadniających zamierzone zwolnienia z pracy i wskazać liczbę pracowników oraz grupy zawodowe objęte zamiarem zwolnienia z pracy,

2) po otrzymaniu zawiadomienia, zakładowa organizacja związkowa miała prawo żądać od Ciebie przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu pracy oraz zamierzeń dotyczących poziomu i struktury zatrudnienia w zakładzie, jak również miała prawo przedstawić Tobie albo bezpośrednio Twojemu przełożonemu (w terminie nie dłuższym niż 14 dni od zawiadomienia o zamierzonych zwolnieniach) propozycje umożliwiające ograniczenie rozmiaru tych zwolnień. Twój pracodawca musiał ustosunkować się do tego w ciągu 7 dni i podać swoje stanowisko do wiadomości załogi,

3) zamierzonym rozwiązaniu z pracownikami stosunków pracy musiałeś też zawiadomić powiatowy urząd pracy (nie później niż na 30 dni przed terminem dokonywania wypowiedzeń),

4) w terminie nie dłuższym niż 20 dni od zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej zawierałeś z nią porozumienie. W porozumieniu określaliście zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia z pracy, a w szczególności kryteria doboru pracowników do zwolnienia, kolejność i terminy dokonywania wypowiedzeń, a także obowiązki zakładu pracy w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia innych spraw pracowniczych związanych z zamierzonymi zwolnieniami.

Jeżeli w Twojej formie działała więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa, zawierałeś wspólne porozumienie ze wszystkimi organizacjami związkowymi. W razie niezawarcia porozumienia z powodu niemożności uzgodnienia przez Was jego treści zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia z pracy określałeś sam w drodze regulaminu, uwzględniając ustalenia dokonane z organizacją związkową w toku uzgadniania porozumienia.

Jeżeli zaś w Twojej firmie nie działała zakładowa organizacja związkowa, zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia z pracy określałeś sam, w drodze regulaminu, po zasięgnięciu opinii załogi w trybie przyjętym w Twojej firmie.



Przed dokonywaniem zwolnień grupowych Twoja firma będzie musiała:

1) skonsultować zamiar przeprowadzenia grupowego zwolnienia z działającymi w Twojej firmie zakładowymi organizacjami związkowymi.

Konsultacja ta dotyczy w szczególności możliwości:
- uniknięcia lub zmniejszenia rozmiaru grupowego zwolnienia,
- spraw pracowniczych związanych z tym zwolnieniem, w tym zwłaszcza możliwości przekwalifikowania lub przeszkolenia zawodowego, a także uzyskania innego zatrudnienia przez zwolnionych pracowników.

Dotychczasowa ustawa o zwolnieniach grupowych nie przewidywała obowiązku takiej konsultacji.

Konsultacje mają być przeprowadzane na podstawie informacji przekazanych przez Ciebie albo bezpośrednio przez Twojego pracodawcę i dotyczących:
- przyczyn zamierzonego grupowego zwolnienia,
- liczby zatrudnionych pracowników,
- grup zawodowych, do których należą pracownicy,
- grup zawodowych pracowników objętych zamiarem grupowego zwolnienia, okresie, w ciągu którego nastąpi takie zwolnienie,
- proponowanych kryteriach doboru pracowników do grupowego zwolnienia,
- kolejności dokonywania zwolnień pracowników,
- propozycji rozstrzygnięcia spraw pracowniczych związanych z zamierzonym grupowym zwolnieniem (jeżeli obejmują one świadczenia pieniężne, musisz dodatkowo przedstawić sposób ustalania ich wysokości).

Zakres informacji, jakie będziesz musiał przekazać zakładowej organizacji związkowej będzie znacznie szerszy niż dotychczas. Ale nie będziesz już związany konkretnym terminem do przekazania tych informacji! Ma to być termin umożliwiający organizacjom związkowym zgłoszenie w ramach konsultacji swoich propozycji dotyczących zwolnień grupowych. Zgodnie z przepisami dotychczasowej ustawy o zwolnieniach grupowych termin ten wynosił 30 dni przed terminem dokonywania wypowiedzeń.

W trakcie konsultacji będziesz obowiązany przekazać zakładowym organizacjom związkowym także inne informacje, jeżeli mogą one mieć wpływ na przebieg konsultacji oraz treść porozumienia w sprawie zwolnień grupowych.

Jeżeli natomiast nie działa w Twojej firmie zakładowa organizacja związkowa, powyższe uprawnienia przysługiwać będą przedstawicielom pracowników wyłonionym w trybie przyjętym w Twojej firmie. Dotychczasowa ustawa o zwolnieniach grupowych nie przewidywała konieczności konsultacji zamiaru przeprowadzenia zwolnień grupowych z przedstawicielami pracowników w razie braku zakładowej organizacji związkowej;

2) wszystkie obowiązkowe informacje przekazywane stronie pracowniczej (zakładowej organizacji związkowej albo przedstawicielom pracowników) za wyjątkiem sposobu ustalania wysokości świadczeń pieniężnych dla pracowników musisz przekazać powiatowemu urzędowi pracy.

Ustawa nie precyzuje terminu, w jakim ma nastąpić przekazanie tych informacji. Dotychczasowa ustawa o zwolnieniach grupowych przewidywała obowiązek zawiadomienia tego organu jedynie o zamiarze przeprowadzenia zwolnienia grupowego - obowiązek ten musiał być zrealizowany w terminie 30 dni przed terminem dokonywania wypowiedzeń;

3) w terminie 20 dni od dnia zawiadomienia strony związkowej o planowanym zwolnieniu grupowym, zawierasz z zakładową organizacją związkową porozumienie dotyczące zwolnień grupowych. Jeżeli nie będzie możliwe uzgodnienie treści porozumienia z wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, uzgadniasz treść porozumienia z organizacjami reprezentatywnymi w rozumieniu art. 241^26a kp.

Organizacją reprezentatywną jest organizacja związkowa będąca jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską ponadzakładowej organizacji związkowej uznanej za reprezentatywną na szczeblu ponadzakładowym, pod warunkiem że zrzesza ona co najmniej 7% pracowników zatrudnionych u pracodawcy lub zrzesza co najmniej 10% pracowników zatrudnionych u pracodawcy. Jeżeli żadna z zakładowych organizacji związkowych nie spełnia tych wymogów, reprezentatywną zakładową organizacją związkową jest organizacja zrzeszająca największą liczbę pracowników.

Jeżeli nie dojdzie do zawarcia porozumienia, zasady dokonywania zwolnień pracowników - tak jak dotychczas - ustalasz w regulaminie.

W miarę możliwości, powinieneś uwzględnić propozycje przedstawione w ramach konsultacji przez zakładowe organizacje związkowe. Jeżeli natomiast nie działają w Twojej firmie organizacje związkowe, zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem grupowego zwolnienia ustalasz w regulaminie, po konsultacji z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym w Twojej firmie. Zgodnie z przepisami dotychczasowej ustawy w takim przypadku ustalałeś regulamin po zasięgnięciu opinii załogi.

Ustawa nie wskazuje maksymalnego terminu, w jakim jesteś zobowiązany wydać regulamin. Nie może go jednak wydać przed upływem terminu przewidzianego na zawarcie porozumienia ze stroną związkową.

Jeżeli nie działa w Twojej firmie żadna zakładowa organizacja związkowa, samodzielnie wydajesz regulamin dotyczący zasad postępowania w sprawach pracowników objętych zamiarem zwolnienia grupowego. Ustawa nie określa terminu, w jakim w tym przypadku regulamin powinien być wydany. Nie powinno to jednak nastąpić przed zakończeniem procedury informacyjno-konsultacyjnej wobec przedstawicieli pracowników;

4) Po zawarciu porozumienia z zakładową organizacją związkową albo w razie jego niezawarcia dokonujesz zawiadomienia na piśmie urzędu pracy o ustaleniach dotyczących zwolnienia grupowego. Jest to tzw. notyfikacja zwolnienia grupowego. Dotychczasowa ustawa nie przewiduje tego etapu procedury poprzedzającej dokonanie zwolnień grupowych. Zawiadamiasz powiatowy urząd pracy o przyjętych ustaleniach dotyczących grupowego zwolnienia, w tym o:

- liczbie zatrudnionych i zwalnianych pracowników,
- przyczynach ich zwolnienia,
- okresie, w ciągu którego ma być dokonane zwolnienie,
- przeprowadzonej konsultacji zamierzonego grupowego zwolnienia z zakładowymi organizacjami związkowymi lub z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym w Twojej firmie.

Kopię tego zawiadomienia przekazujesz zakładowym organizacjom związkowym. Zakładowe organizacje związkowe mogą przedstawić właściwemu powiatowemu urzędowi pracy swoją opinię w sprawie grupowego zwolnienia. Jeżeli nie działają w Twojej firmie zakładowe organizacje związkowe, kopię zawiadomienia powiatowego urzędu pracy przekazujesz przedstawicielom pracowników wyłonionych w trybie przyjętym w Twojej firmie.

Jeżeli Twoja firma kończy swoją działalność wskutek prawomocnego orzeczenia sądowego, notyfikacja jest wymagana, gdy z takim wnioskiem wystąpi właściwy powiatowy urząd pracy.

Ustawa nie wskazuje terminu na dokonanie notyfikacji. Należy jednak pamiętać, że nie możesz rozpocząć zwalniania pracowników przed notyfikacją, a jeżeli nie jest ona konieczna - przed zawarciem porozumienia albo ustaleniem regulaminu.

Dotychczasowa ustawa przewidywała 45-dniowy okres ochronny, w trakcie którego nie mogłeś dokonywać zwolnień z przyczyn leżących po Twojej stronie. Okres ten liczony był od dnia zawiadomienia zakładowych organizacji związkowych o zamiarze zwolnień do dnia dokonania pierwszych wypowiedzeń albo rozwiązania umów o pracę na mocy porozumienia stron.

Od 1 stycznia 2004 r. rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia może nastąpić nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia notyfikacji, a w przypadku gdy nie jest ona wymagana - nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia zawarcia porozumienia lub wydania przez Twojego pracodawcę regulaminu. Nie dotyczy to przypadków rozwiązania z pracownikami stosunków pracy w razie zakończenia działalności pracodawcy wskutek prawomocnego orzeczenia sądowego.

Nowa regulacja stwarza większą ochronę w stosunku do pracowników mających krótszy niż miesięczny okres wypowiedzenia, a więc wszystkich pracowników, za wyjątkiem zatrudnionych na podstawie umowy na czas nieokreślony z co najmniej 6-miesięcznym stażem u danego pracodawcy (pracownicy ci - jeżeli są zatrudnieni u Ciebie co najmniej 6 miesięcy, mają 1-miesięczny okres wypowiedzenia; jeżeli są zatrudnieni w Twojej firmie co najmniej 3 lata, mają 3-miesięczny okres wypowiedzenia).
Co najmniej 30-dniowy okres między notyfikacją a rozwiązaniem stosunków pracy ułatwi także urzędom pracy przygotowanie się do przyjęcia i udzielenia pomocy pracownikom zwalnianym z pracy w ramach zwolnień grupowych.

Do trwających w dniu wejścia w życie nowej ustawy o zwolnieniach grupowych postępowań dotyczących rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy na podstawie przepisów dotychczasowej ustawy o zwolnieniach grupowych, stosuje się dotychczasowe przepisy.

Podstawa prawna:
- art. 2-4 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. nr 112, poz. 980 ze zm.),
- art. 33, 36 §1, 38, 241^26a Kodeksu pracy,
- art. 2-4 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844).

Autor: Edyta Kołkowska, specjalista w Departamencie Prawa Pracy, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej