Preferencyjne stawki VAT na towary i usługi zakupione i realizowane w ramach SAPARD?

Poselski projekt zmiany ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535, dalej zwanej nową ustawą o VAT), który znajduje się w Sejmie zakłada wprowadzenie stawek VAT w wysokości obowiązującej przed 1 maja 2004 r. na towary i usługi zakupione i realizowane w ramach programu SAPARD.

Projekt jest niezgodny z prawem wspólnotowym i to jest jego najistotniejszą wadą. Według VI Dyrektywy VAT państwa członkowskie mogą stosować obniżoną stawkę podatku od towarów i usług jedynie w odniesieniu do towarów i usług wymienionych w aneksie H do dyrektywy. Aneks ten jednak nie przewiduje zakupionych towarów i usług realizowanych w ramach programu SAPARD.

Możliwość stosowania obniżonych stawek VAT (0% lub 7%) przez beneficjentów tego programu pod rządami starej ustawy o VAT, jako rozwiązanie tymczasowe, musiała zniknąć wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Przepisy wspólnotowe zasadniczo nie przewidują możliwości stosowania stawki 0% VAT dla dostaw realizowanych na terenie kraju.

Program SAPARD, czyli Przedakcesyjny Instrument Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development), udostępniał kandydującym do członkostwa w Unii Europejskiej krajom środki finansowe. Fundusz ten miał pomagać w stymulowaniu rozwoju obszarów wiejskich, ułatwić proces integracji sektora rolnego krajów kandydujących oraz zapewnić dostosowanie tego sektora do standardów i wymagań unijnych i płynne włączenie tych krajów w system Wspólnej Polityki Rolnej i programów strukturalnych UE. Beneficjentami programu są głównie jednostki samorządu terytorialnego, małe przedsiębiorstwa i producenci rolni. Program zakończył działanie wraz z momentem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Część umów w ramach tego programu została podpisana tuż przed 1 maja 2004 r. i podlega realizacji już pod rządami nowej ustawy o VAT. Zatem beneficjenci, którzy realizują inwestycję obecnie, a którzy nie uwzględnili podwyższenia stawek VAT w planach finansowych, ponoszą z tego tytułu wyższe koszty. Dlatego projektodawcy proponują, aby stawki podatku od towarów i usług na towary i usługi zakupione oraz realizowane w ramach programu były stosowane w wysokości obowiązującej do 30 kwietnia 2004 r.

Należy również przypomnieć, że możliwość przedłużenia funkcjonowania instrumentów pomocowych w zakresie zwrotu VAT - na zasadach zgodnych z prawem wspólnotowym - przewiduje rozporządzenie Ministra Finansów z 23 czerwca 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 145, poz.1541).

Zwrot podatku z tytułu nabycia towarów i usług lub importu towarów i usług na podstawie tego rozporządzenia przysługuje podmiotom, które przed 1 maja 2004 r. zawarły z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umowy w ramach Specjalnego Programu Akcesyjnego na Rzecz Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich dotyczące refundacji ze środków Unii Europejskiej części kosztów kwalifikowanych związanych z realizacją przedsięwzięć w ramach tego programu (§ 27a rozporządzenia).

Jeżeli Twoja firma zawarła taką umowę, otrzyma zwrot podatku wykazanego na fakturze lub dokumencie celnym w części, w jakiej przypada on na wartość netto (bez podatku) towarów lub usług objętych refundacją ze środków Unii Europejskiej w rozliczeniu końcowym umowy. Zwróć uwagę, że zwrotowi nie podlega podatek zaliczony do kosztów kwalifikowanych objętych refundacją ze środków Unii Europejskiej.

Zwrot podatku przysługuje Twojej firmie, tylko w przypadku gdy spełnia następujące warunki:
- w całości zapłaciła należność obejmującą podatek naliczony z tytułu dokonanego nabycia towarów lub usług oraz posiada oryginał faktury lub faktury korygującej, a w przypadku importu towarów - dokument stwierdzający zapłatę cła i podatków pobieranych przez organy celne,
- posiada dokumenty bankowe potwierdzające przekazanie środków refundowanych w wykonaniu umowy,
- posiada zaświadczenie wydane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa:

a) o podpisaniu umowy przed 1 maja 2004 r.,

b) zawierające określenie kwoty podatku, przypadającej na wartość netto (bez podatku) towarów i usług objętych dokonaną refundacją ze środków Unii Europejskiej, wyliczonej na podstawie faktur i dokumentów celnych, przyjętych do rozliczenia umowy, oraz wysokości udziału, w jakim ta kwota podatku i wartość towarów i usług zostały objęte refundacją z środków Unii Europejskiej,

c) potwierdzające wysokość kwoty podatku objętego refundacją z środków Unii Europejskiej w związku z zaliczeniem go do kosztów kwalifikowanych,

d) zawierające wyszczególnienie numerów, dat i nazw wystawców faktur lub dokumentów celnych, które były wystawione na rzecz starającego się o zwrot i stanowiły podstawę refundowania ze środków Unii Europejskiej części kosztów kwalifikowanych.

Zwrot podatku dokonywany jest na wniosek. Składasz go do naczelnika urzędu skarbowego, a w przypadku podmiotów niebędących podatnikami podatku - do naczelnika urzędu skarbowego właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania.

Wniosek w sprawie zwrotu podatku musi zawierać:

1) nazwę i adres siedziby nabywcy lub imię i nazwisko oraz adres jego zamieszkania;
2) wartość nabytych towarów i usług lub importu towarów i usług, których dotyczy wniosek o zwrot podatku;
3) kwotę podatku, o której zwrot ubiega się podatnik.

Do wniosku powinieneś dołączyć:
1) zaświadczenie, o którym mowa w ust. 3 pkt 3;
2) oświadczenie składającego wniosek, że zwrot podatku nie dotyczy podatku naliczonego, który został lub zostanie przez podatnika rozliczony w jakikolwiek inny sposób.

Pamiętaj, że w razie powstania uzasadnionych wątpliwości dotyczących kwoty zwrotu podatku naczelnik urzędu skarbowego przed dokonaniem zwrotu może zażądać przedstawienia do wglądu faktur lub dokumentów celnych.

Projektodawcy natomiast wprowadzają odmienną procedurę zwrotu podatku (również na wniosek) dla inwestora w ciągu 60 dni. Wniosek podatnicy uprawnieni do otrzymania zwrotu składaliby do właściwego ze względu na zamieszkanie lub siedzibę inwestora naczelnika urzędu skarbowego. Kwota zwrotu VAT miałby obejmować różnicę między VAT zapłaconym a stawką podatku obowiązującą do 30 kwietnia 2004 r.

Wniosek o zwrot powinien zawierać:
- nazwę (imię i nazwisko) inwestora, numer identyfikacji podatkowej, adres siedziby (miejsca) inwestora,
- rodzaj poniesionych wydatków, zgodnie z podpisaną umową z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
- datę rozpoczęcia i zakończenia inwestycji,
- wartość poniesionych wydatków zamieszkania - rozliczonych przez ARiMR,
- kwotę zwrotu,
- numer rachunku bankowego, na który ma być przekazana kwota zwrotu,
- podpisy osoby ubiegającej się o zwrot podatku.

Projekt przewiduje, że nowelizacja miałby wejść w życie 1 maja 2004 r.

W ocenie rządu projekt budzi poważne zastrzeżenia przede wszystkim dlatego, że wstecznie wprowadza obniżone stawki VAT, a w zasadzie przedłuża obowiązywanie stawek podatku w wysokości przewidzianej ustawą z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz. 50 z późn. zm.) na okres po 1 maja 2004 r. kiedy obowiązuje już nowa ustawa o VAT. Ponadto obok obniżonych stawek VAT projekt wprowadza możliwość występowania o zwrot podatku w kwocie obejmującej różnicę między VAT zapłaconym a stawką podatku obowiązującą do 30 kwietnia 2004 r., co zdaniem rządu jest rozwiązaniem wzajemnie się wykluczającym.

Środki finansowe z SAPADR (rocznie ok. 170 mln euro w przypadku Polski) w postaci dotacji (pomoc bezzwrotna) nadzoruje Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Podmioty, które ubiegały się o dotacje, najpierw musiały samodzielnie sfinansować podejmowane przedsięwzięcia całkowicie ze środków prywatnych. Źródłem pozyskania środków na inwestycje, obok środków własnych inwestorów, były kredyty bankowe uzyskane w bankach prowadzących obsługę programu SAPARD. Po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia oraz dokonaniu jego formalnego odbioru inwestor uzyskuje dotację z środków funduszu, stanowiącą refundację części poniesionych przez niego kosztów. Wśród nich są tzw. koszty kwalifikowane, czyli te koszty, które zostały wskazane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jako koszty, które mogą być pokrywane za pomocą dotacji.
Ponadto, zwrot środków objętych programem SAPARD dotyczy wyłącznie nakładów poniesionych na inwestycje objęte umową z ARiRM, na które wykonawcy inwestycji wystawili faktury z datą późniejszą niż data podpisania umowy z ARiRM.

Nie każdy beneficjent może zaliczyć VAT do kosztów. Podatnicy VAT oraz inne podmioty, które mają prawo do zwrotu podatku z urzędu skarbowego, nie mogą zaliczyć do kosztów kwalifikowanych podatku od towarów i usług.

Taką interpretację w tej sprawie wydało Ministerstwo Finansów 29 lipca 2004 r. w piśmie BC2/033/JO/304/04. A zatem VAT u tych podmiotów nie może zostać zaliczony do kosztów refundowanych przez ARiMR.

Pamiętaj, że w przypadku gdy brak jest związku nabywanych towarów i usług ze sprzedażą opodatkowaną (gdy podatnik nie ma prawa do obniżenia kwoty VAT należnego o podatek naliczony) lub w przypadkach związku nabywanych towarów i usług ze sprzedażą opodatkowaną i zwolnioną (gdy podatnik ma prawo do częściowego odliczenia VAT) podatnicy ci mogą zaliczyć nieodliczony VAT do kosztów uzyskania przychodów, tj. mogą skompensować go w postaci zmniejszenia swoich zobowiązań z tytułu podatku dochodowego zarówno od osób fizycznych, jak i osób prawnych.

W piśmie Ministerstwo Finansów podkreśla, że podatek od towarów i usług może być zaliczony do kosztów kwalifikowanych jedynie przez te podmioty, które nie są podatnikami VAT i nie mają możliwości odzyskania go w inny sposób, czyli w drodze odliczenia lub zwrotu.

Zasada ta dotyczy również rolników ryczałtowych dostarczających własne produkty rolne lub świadczących usługi wyłącznie na rzecz podmiotów niebędących podatnikami VAT. Jeżeli rolnik ryczałtowy przy zakupie niektórych środków produkcji dla rolnictwa otrzyma zwrot podatku (na podstawie art. 115 nowej ustawy o VAT) nie będzie mógł zaliczyć VAT do kosztów kwalifikowanych.

Autor: Gabriel Gawroński, prawnik