Praca w niedziele i święta

Praca w niedzielę oraz w święto była dozwolona:

1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia albo usunięcia awarii,
2) w ruchu ciągłym,
3) w czterobrygadowej lub podobnej organizacji pracy,
4) w grupowej organizacji pracy,
5) przy niezbędnych remontach,
6) w transporcie i w komunikacji,
7) w zakładowych strażach pożarnych,
8) przy pilnowaniu mienia,
9) w rolnictwie i w hodowli,
10) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:

a) placówkach handlowych,
b) zakładach świadczących usługi dla ludności,
c) gastronomii,
d) zakładach hotelarskich,
e) zakładach komunalnych,
f) zakładach opieki zdrowotnej,
g) domach pomocy społecznej,
h) zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku.

Pracownikowi zatrudnionemu w niedzielę Twój pracodawca był zobowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy w tygodniu. Pracodawca mógł udzielić dnia wolnego w zamian za pracę w święto. Jeżeli w Twojej firmie praca odbywała się również w niedziele, pracownik powinien korzystać co najmniej raz na 3 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy. Nie dotyczyło to pracowników zatrudnionych w czterobrygadowej lub podobnej organizacji pracy, a także w grupowej organizacji pracy.
Było to uregulowane w art. 139 i 140 Kodeksu pracy.



Katalog prac dozwolonych w niedziele i święta został nieco zmodyfikowany w stosunku do obowiązującego przed 1 stycznia 2004 r. I tak: praca w niedziele i święta będzie również dopuszczalna:
- przy pracy zmianowej,
- w zakładowych służbach ratowniczych,
- przy ochronie osób,
- w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (system pracy weekendowej).

Wynika to z faktu, że Kodeks pracy od 1 stycznia 2004 r. nie wyróżnia już czterobrygadowej lub podobnej organizacji pracy oraz nie przewiduje grupowej organizacji pracy, nie stanowi też, jak przed 1 stycznia 2004 r., o dopuszczalności pracy w niedziele i święta w tych systemach czasu pracy.

Od 1 stycznia 2004 r. w zamian za pracę w niedzielę Twój pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikowi inny dzień wolny od pracy w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli. Natomiast w zamian za pracę w święto będziesz miał już obowiązek udzielenia dnia wolnego, i to w ciągu danego okresu rozliczeniowego.

Dotychczas pracownikowi zatrudnionemu w niedzielę Twój pracodawca był zobowiązany zapewnić dzień wolny od pracy w tygodniu, przy czym dotychczasowy art. 140 Kodeksu pracy nie precyzował, w którym tygodniu (w trakcie okresu rozliczeniowego, w tygodniu następującym po niedzieli, czy w tygodniu, w którym pracownik świadczył pracę w niedzielę).

Teraz reguły rekompensowania pracy w niedzielę są więc czytelniejsze dla Twojego pracodawcy.

W zamian za pracę w święto przed 1 stycznia 2004 r. Twój pracodawca mógł jedynie udzielić dnia wolnego od pracy w tygodniu, teraz będzie już miał taki obowiązek. Nie jest to więc zmiana korzystna dla Twojej firmy.



Nie zawsze pracownik będzie miał możliwość wykorzystania dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę w terminie 6 dni przed albo po tej niedzieli.

Dla przykładu będą to takie sytuacje jak: nieobecność pracownika w pracy z powodu choroby czy urlopu wypoczynkowego. Wtedy pracownikowi przysługuje dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego. Jeżeli okaże się, że Twój pracodawca nie ma możliwości udzielenia dnia wolnego także w tym terminie wypłacasz za każdą godzinę pracy w niedzielę dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia (oprócz normalnego wynagrodzenia).

Podobnie wygląda sytuacja, jeżeli pracownik nie ma możliwości - do końca okresu rozliczeniowego - wykorzystania dnia wolnego w zamian za pracę w święto. W takim przypadku pracownikowi przysługuje 100% dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w święto (niezależnie od wynagrodzenia za pracę wykonaną w to święto).

Niewłaściwa organizacja czasu pracy przez pracodawcę nie uzasadnia braku możliwości udzielenia pracownikowi dnia wolnego w ww. terminach.

Pamiętaj też, że nadal należy udzielić dnia wolnego w zamian za pracę w niedzielę (i od 1 stycznia 2004 r. w święto), niezależnie od tego, ile godzin pracownik przepracował w niedzielę albo święto.



Zwróć uwagę, że jeśli święto przypada w niedzielę i pracownik będzie świadczył pracę w tym dniu, to dnia wolnego od pracy Twój pracodawca musi udzielić w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej świątecznej niedzieli. Jeżeli nie będzie możliwe wykorzystanie w tym terminie dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w świąteczną niedzielę, pracownikowi przysługiwać będzie dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego.

Dopiero w razie braku możliwości udzielenia dnia wolnego od pracy w tym terminie wypłacisz dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy. W 2004 r. święta będą przypadały w następujące niedziele: 11 kwietnia (Wielkanoc), 30 maja (pierwszy dzień Zielonych Świątek), 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny), 26 grudnia (drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia).

Zasada, że do pracy w święto przypadające w niedzielę stosuje się przepisy dotyczące pracy w niedzielę rozwiązuje dotychczasowe wątpliwości, jakie występowały w praktyce.

Od 1 stycznia 2004 r. niedzieli wolnej od pracy będzie trzeba udzielać rzadziej - raz na 4 tygodnie, a nie jak dotychczas - raz na 3 tygodnie. Zasada ta nie będzie stosowana w systemie czasu pracy weekendowej, ponieważ jej istotą jest właśnie praca m.in. w niedziele.

Podstawa prawna: art. 151⁹- 151¹² Kodeksu pracy.

Autor: Edyta Kołkowska, specjalista w Departamencie Prawa Pracy, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej