Pierwszym problemem, z jakim muszą zmierzyć się kierownicy jednostek prowadzących księgi rachunkowe jest to, czy prowadzić ewidencje towarów, czy też nie. Kierownik jednostki podejmuje decyzję o stosowaniu jednej z metod prowadzenia kont ksiąg pomocniczych. Poznaj zatem poszczególne rodzaje ewidencji oraz konsekwencje jej wyboru.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm., dalej: uor) kierownik jednostki uwzględniając rodzaj i wartość poszczególnych grup rzeczowych składników aktywów obrotowych, w szczególności towarów posiadanych przez jednostkę, podejmuje decyzję o stosowaniu jednej z następujących metod prowadzenia kont ksiąg pomocniczych dla tych grup składników. Do wyboru ma:
- ewidencję ilościowo-wartościową,
- ewidencję ilościową obrotów i stanów,
- ewidencję wartościową obrotów i stanów,
- odpisywanie w koszty wartości materiałów i towarów.
Rodzaj ewidencji | Zasady jej prowadzenia | Konsekwencje |
Ilościowo-wartościowa | Najpełniejsza, dla każdego składnika ujmuje się obroty i stany w jednostkach naturalnych i pieniężnych | Inwentaryzacja jest przeprowadzana w okresie od początku IV kwartału roku obrotowego do 15. dnia roku następnego metodą spisu z natury. Inwentaryzacja może być przeprowadzana raz na 2 lata, jeśli towary są na terenie strzeżonym. Możliwość prowadzenia dość dokładnej kontroli w dowolnym momencie. |
Ilościowa obrotów i stanów | Dla poszczególnych składników lub ich jednorodnych grup wyłącznie w jednostkach naturalnych | Wartość stanu wycenia się przynajmniej na koniec okresu sprawozdawczego, za który następują rozliczenia z budżetem z tytułu podatku dochodowego, dokonane na podstawie danych rzeczywistych. Termin inwentaryzacji będzie dotrzymany, jeśli jej rozpoczęcie nastąpi w ciągu 3 miesięcy przed końcem roku obrotowego i zakończy się do 15. dnia następnego roku. Nie można przeprowadzać inwentaryzacji rzadziej niż na koniec roku obrotowego. |
Wartościowa obrotów i stanów towarów | Możliwa jest także dla opakowań. Nie ujmuje się ilości towarów w jednostkach naturalnych, przedmiotem zapisów są tylko przychody, rozchody i stany całego zapasu | Możliwa jest tylko dla punktów obrotu detalicznego lub miejsc składowania. Termin inwentaryzacji będzie dotrzymany, jeśli jej rozpoczęcie nastąpi w ciągu 3 miesięcy przed końcem roku obrotowego i zakończy się do 15. dnia następnego roku. Inwentaryzacja towarów i w punktach obrotu detalicznego jednostki - może być przeprowadzana raz w roku - w dowolnym momencie. |
Brak ewidencji | Odpisywanie w koszty wartości towarów na dzień ich zakupu | Konieczność przeprowadzenia inwentaryzacji dokładnie na dzień bilansowy. Wyniki inwentaryzacji są niezbędne do skorygowania wartości kosztów (także podatkowych) o wartość tego stanu, nie później niż na dzień bilansowy. |
Przepisy ustaw podatkowych dla podatników prowadzących księgi rachunkowe nie zawierają ŻADNYCH dodatkowych wytycznych dotyczących sposobu prowadzenia ewidencji w zakresie zapasów. Wskazują jedynie, iż:
|
Takie podejście oznacza, iż zasady dotyczące ewidencji i wyceny przewidziane w ustawie o rachunkowości obowiązują na gruncie przepisów o podatku dochodowym. Wyjątkiem jest oczywiście kwestia odpisów aktualizujących, ale została ona odrębnie wskazana w przepisach.
Jeśli jednostka przyjmie rozwiązanie przewidziane w art. 17 ust. 2 pkt 4 uor, ewidencja zakupu towarów, ich sprzedaży, zużycia lub wydania do produkcji oraz korekta kosztów na koniec okresu sprawozdawczego może przebiegać zapisami przedstawionymi w przykładzie.
PRZYKŁAD
Spółka Omega dokonała zakupu towarów o wartości 150.000 zł netto, VAT 33.000 zł. Sprzedano towary o wartości 120.000 zł, uzyskując przychód 140.000 zł + VAT 30.800 zł.
Zakup towarów lub materiałów na podstawie np. faktury VAT:
Można też pozostawić zaksięgowany na koniec poprzedniego okresu zapas na koncie Towary w stanie niezmienionym, korygując go dopiero na koniec następnego okresu sprawozdawczego w oparciu o kolejny spis z natury:
Jeśli nastąpiło zwiększenie zapasu
Zakup towarów lub materiałów na podstawie np. faktury VAT:
- Wn Rozliczenie zakupu 150.000 zł,
- Wn VAT naliczony i jego rozliczenie 33.000 zł,
- Ma Rozrachunki z dostawcami 183.000 zł,
- Wn Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia) 150.000 zł,
- Ma Rozliczenie zakupu 150.000 zł,
- Wn Rozrachunki z odbiorcami 170.800 zł
- Ma Przychody ze sprzedaży towarów 140.000 zł
- Ma Rozrachunki z tytułu VAT - VAT należny 30.800 zł
- Wn Towary 30.000 zł,
- Ma Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia) 30.000 zł,
- Wn Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia) 30.000 zł,
- Ma Towary 30.000 zł.
Można też pozostawić zaksięgowany na koniec poprzedniego okresu zapas na koncie Towary w stanie niezmienionym, korygując go dopiero na koniec następnego okresu sprawozdawczego w oparciu o kolejny spis z natury:
Jeśli nastąpiło zwiększenie zapasu
- Wn Towary,
- Ma Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia)
- Wn Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia)
- Ma Towary.
Podstawa prawna: - art. 17 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.),
- art. 9 ust.1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.),
- art. 24 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.).
- art. 9 ust.1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.),
- art. 24 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.).
