Dłuższy okres oddelegowania pracowników, likwidacja formularza E102 to tylko niektóre zmiany, jakie wchodzą w życie od 1 maja 2010 r. Przeczytaj tekst i dowiedz się, jakie jeszcze inne zmiany zostaną wprowadzone w zakresie oddelegowania pracowników na terytorium Unii Europejskiej i terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
1. Nowe przepisy
Od 1 maja 2010 r. przestaną obowiązywać następujące przepisy:
- rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie.,
- rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego.
- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego znowelizowane rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z 16 września 2009 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz określające treść załączników oraz
- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Samo rozporządzenie 883/2004 stanowi, że jeżeli, w wyniku zastosowania przepisów nowego rozporządzenia, osoba podlega ustawodawstwu innego Państwa Członkowskiego niż państwo określone zgodnie z przepisami tytułu rozporządzenia (EWG) nr 1408/71, to ustawodawstwo to ma zastosowanie tak długo, jak dana sytuacja pozostaje niezmieniona, o ile zainteresowany nie przedłoży wniosku o podleganie ustawodawstwu na mocy przepisów nowego rozporządzenia. Wniosek taki składa się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia - jeżeli zainteresowany ma podlegać ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego od dnia wejścia w życie rozporządzenia (czyli od 1 maja br.). Jeżeli wniosek zostanie złożony po upływie tego terminu, zmiana następuje od pierwszego dnia następnego miesiąca.
2. Najważniejsze zmiany w porównaniu z dotychczas obowiązującymi przepisami
1) Dłuższy okres oddelegowania (z 12 na 24 miesiące)
Rozporządzenie nr 1408/71 zakładało, że pracodawca może oddelegować swojego pracownika za granicę na okres do 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia o kolejne 12 miesięcy, jeśli z nieprzewidzianych przyczyn pracownik musiał pracować za granicą dłużej.
Nowe rozporządzenie zakłada jeden, 24-miesięczny okres oddelegowania. Nie przewiduje się możliwości przedłużenia delegowania ponad te dwa lata.
Będzie okres przejściowy
W przypadku, gdy przed 1 maja 2010 r. został wydany formularz E 101 na okres do 12 miesięcy wykraczający poza 1 maja 2010 r., to po zakończeniu tego 12-miesięcznego oddelegowania pracodawca ma prawo uzyskać nowy formularz na kolejne 12 miesięcy - już na podstawie nowego rozporządzenia.
W przypadku, gdy przed 1 maja 2010 r. został wydany formularz E 101 na okres do 12 miesięcy wykraczający poza 1 maja 2010 r., to po zakończeniu tego 12-miesięcznego oddelegowania pracodawca ma prawo uzyskać nowy formularz na kolejne 12 miesięcy - już na podstawie nowego rozporządzenia.
Generalnie, stosując nowe przepisy, należy przyjąć, że pracownikowi przysługuje 24-miesięczny okres delegowania począwszy od dnia faktycznego rozpoczęcia pracy za granicą (nawet, jeśli rozpoczęcie pracy miało miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów).
2) Likwidacja formularza E 102, nowe zaświadczenia
Opracowywana jest także decyzja komisji administracyjnej, która określi wzory nowych zaświadczeń. Jako, że przepisy nie przewidują możliwości przedłużenia oddelegowania, ulegnie likwidacji formularz E 102.
Formularz E 101 zastąpiony zostanie formularzem o symbolu A1 - jest on podobny do E 101.
Będzie służył do potwierdzania właściwego ustawodawstwa we wszystkich przypadkach opisanych w rozporządzeniu nr 883/2004.
3) Okres ubezpieczenia i bezpośrednie podleganie ustawodawstwu państwa, w którym pracodawca wysyłający ma siedzibę
Rozporządzenie wykonawcze nr 987/2009 wprowadziło zasadę, że pracownik oddelegowany musi, bezpośrednio przed oddelegowaniem, podlegać ustawodawstwu państwa, z którego ma być oddelegowany.
Decyzja komisji administracyjnej ds. zabezpieczenia społecznego nr A2 z 12 czerwca 2009 r. dotycząca interpretacji art. 12 rozporządzenia nr 883/2004 doprecyzowała, że pracownik musi przynajmniej miesiąc przed oddelegowaniem podlegać polskiemu systemowi zabezpieczenia społecznego.
4) Definicja pracodawcy "normalnie prowadzącego działalność"
Wspomniana wyżej decyzja komisji administracyjnej ds. zabezpieczenia społecznego nr A2, która zastąpi dotychczasową decyzję nr 181 z 13 grudnia 2000 r. wymienia kryteria,które musi spełnić przedsiębiorstwo chcące oddelegować swoich pracowników do innego państwa członkowskiego. Są to:
- miejsce, gdzie przedsiębiorstwo jest zarejestrowane (kraj),
- wielkość personelu administracyjnego (liczba),
- miejsce, gdzie pracownicy delegowani są rekrutowani,
- miejsce, gdzie zawierana jest większość umów z klientami,
- prawo, któremu podlegają te umowy (w szczególności umowy, na podstawie, których pracownicy zostaną oddelegowani),
- obroty osiągnięte przez przedsiębiorstwo w określonym czasie (w szczególności obroty osiągnięte w Państwie, do którego pracownicy zostali oddelegowani).
Decyzja nie zawiera progów ilościowych, nie wskazuje też instytucjom ani pracodawcom jak rozumieć wymienione wyżej kryteria.
Warto dodać, że rozporządzenie wykonawcze 987/2009 stanowi, iż przepisy o delegowaniu mogą odnosić się tylko do pracodawców zazwyczaj prowadzących swoją działalność w znacznej części w kraju oddelegowania i że musi to być działalność inna niż związana z samym zarządzaniem wewnętrznym. Uwzględnić przy tym należy wszystkie kryteria charakteryzujące działalność prowadzoną przez to przedsiębiorstwo, a same kryteria muszą być dopasowane do specyficznych cech każdego pracodawcy i do rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności.
Ponadto, decyzja nr A2 zawiera także definicję pracownika delegowanego - jest to osoba, która jest wysłana przez swojego pracodawcę do innego państwa członkowskiego, w sytuacji, gdy nadal istnieje bezpośredni związek pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Istnienie tego związku opiera się na takich kryteriach jak: odpowiedzialność za rekrutację, umowa o pracę, odpowiedzialność za wynagrodzenie, zwolnienie pracownika z pracy, określenie rodzaju pracy.
5) Przerwy w oddelegowaniu
Uregulowana została wreszcie kwestia przerw w delegowaniu. Według nowej decyzji nr A2 krótkie przerwy spowodowane np.: urlopem, chorobą, szkoleniem itp. nie powodują przerwania delegowania.
Dopiero przerwa nie krótsza niż 2 miesiące może spowodować, że okres delegowania pracownika u tego samego pracodawcy, do tego samego kraju będzie zliczany na nowo.
6) Pracownicy wykonujący pracę w kilku państwach członkowskich
Utrzymany zostanie przepis dotyczący podlegania ubezpieczeniom w przypadku jednoczesnej pracy w więcej niż jednym kraju. Stosownie do zapisu znajdującego się w art. 13 ust. 1 rozporządzenia 883/2004, osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub w kilku Państwach Członkowskich podlega:
- ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym Państwie Członkowskim lub jeżeli jest zatrudniona przez różne przedsiębiorstwa lub przez różnych pracodawców, którzy mają siedzibę lub miejsce wykonywania działalności w różnych Państwach Członkowskich lub
- ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności zatrudniającego ją przedsiębiorstwa lub pracodawcy, jeżeli osoba ta nie wykonuje znacznej części swej pracy w Państwie Członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania.
- wykonując nadal pracę w jednym państwie członkowskim, równocześnie wykonuje odrębną pracę w jednym lub kilku innych państw członkowskich, niezależnie od czasu trwania ani charakteru tej odrębnej pracy;
- w sposób ciągły wykonuje na zmianę kilka rodzajów pracy, z wyjątkiem pracy o charakterze marginalnym, w dwóch lub więcej państwach członkowskich, niezależnie od częstotliwości takiej zamiany czy też jej regularnego charakteru.
To samo rozporządzenie wykonawcze zawiera także pewne novum przy stosowaniu tego przepisu. Jest to tzw. tymczasowe ustawodawstwo. Polega ono na tym, że osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach informuje o tym instytucję miejsca zamieszkania.
Instytucja miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając przepisy rozporządzenia 883/2004 oraz rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu.
Tymczasowe określenie ustawodawstwa, staje się ostateczne w terminie dwóch miesięcy od momentu poinformowania o nim instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich, o ile żadna z zainteresowanych instytucji nie poinformuje o niemożności zaakceptowania ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii.
W przypadku rozbieżności opinii między zainteresowanymi instytucjami lub właściwymi władzami, podmioty te starają się dojść do porozumienia, a jeśli nie dojdą, sprawę rozsądza komisja administracyjna ds. zabezpieczenia społecznego.
