Podsumowanie zmian w CIT i PIT na 2012 r.

Ustawa z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych wprowadziła wiele zmian w zakresie zwolnień z podatku dochodowego.

Zmieniona została definicja przychodów z innych źródeł. Od 2012 r. przychodami z innych źródeł są oprócz dotychczasowych:

• kwoty wypłaconych po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,
• zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego,
• alimentów,
• stypendiów, dotacji (subwencji) innych niż wymienione w art. 14,
• dopłat, nagród i innych nieodpłatnych świadczeń nienależących do przychodów określonych w art. 12-14 i 17 updof,
• przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach także
• kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego.

Do poboru zaliczek miesięcznych od nowych dochodów, jako płatnicy są dodatkowo obowiązane na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 9 updof instytucje finansowe, o których mowa w art. 34a ust. 3 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz.U. nr 116, poz. 1205 z późn. zm.). Są oni płatnikami zaliczek od środków wypłacanych zgodnie z art. 34a ust. 3 tej ustawy (wskazanych w zmienionym art. 20 ust. 1 updof), którzy obliczają i pobierają zaliczkę od tych przychodów, stosując najniższą 18% stawkę podatkową.

W przypadku jednorazowej wypłaty środków zgromadzonych na indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego zgodnie z art. 35 ust. 11 updof, na wniosek oszczędzającego, instytucja finansowa nie pobiera zaliczki na podatek dochodowy. Jest ona jednak obowiązana w terminie do końca lutego, po upływie roku podatkowego, sporządzić i przekazać podatnikowi oraz naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika, a w przypadku podatnika, o którym mowa w art. 3 ust. 2a, naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu w sprawach opodatkowania osób zagranicznych imienne informacje sporządzone według ustalonego wzoru.

Wpłaty na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego dokonane przez podatnika w roku podatkowym, do wysokości określonej w przepisach o indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego, mogą być odliczane od dochodu w zeznaniu rocznym i to zarówno wtedy, gdy podatnik rozlicza się według skali (art. 26 ust. 1 pkt 2b updof), jak i podatkiem liniowym (art. 30c ust. 2 i ust. 3b updop).

Wysokość tych wpłat ustalać się będzie na podstawie dokumentów stwierdzających ich poniesienie.

a) pomiędzy instytucjami finansowymi prowadzącymi indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego,

b) na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego osoby uprawnionej, po śmierci oszczędzającego,

c) w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego oszczędzającego.

Także na mocy ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2011 r. nr 149, poz. 887) zmieniono zakres zwolnienia z podatku dochodowego. Dotychczas ze zwolnienia korzystały na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 24: przyznana, na podstawie odrębnych przepisów, pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych oraz jednorazowa pomoc pieniężna na zagospodarowanie, udzielona usamodzielniającym się wychowankom rodzin zastępczych i wychowankom publicznych lub niepublicznych placówek opiekuńczo-wychowawczych.

Natomiast od nowego roku 2012 są to świadczenia, dodatki i inne kwoty oraz wartość nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych z tytułu szkolenia, o których mowa w art. 31, art. 44 ust. 1, art. 80 ust. 1, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3, art. 140 ust. 1 pkt 1 i art. 156 ust. 4 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887) oraz środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci, i osoby, które osiągnęły pełnoletniość, przebywając w pieczy zastępczej. Zmiana polega przede wszystkim na doprecyzowaniu przepisów, na podstawie których pomoc jest przyznawana.

Z kolei od 30 marca 2012 r. na podstawie ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz.U. z 2011 r. nr 205, poz. 1203) są w art. 21 ust. 1 updof dodane nowe zwolnienie dla świadczeń, o których mowa w art. 19 ust. 2, art. 26-28 i art. 36 ww. ustawy. Chodzi tu np. o wartość jednorazowego umundurowania i wyekwipowania weterana poszkodowanego-żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej, pomocy finansowej na jedną z wymienionych w ustawie form kształcenia, dodatku weterana poszkodowanego.

Na mocy ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 234, poz. 1391) wprowadzono pojęcie rachunku zbiorczego. Jest to rachunek zbiorczy w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, czyli prowadzone, w ramach depozytu papierów wartościowych lub systemu rejestracji papierów wartościowych prowadzonego przez Narodowy Bank Polski, rachunki, na których mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osób, dla których rachunki te są prowadzone, ale należące do innej osoby lub osób (rachunki zbiorcze).

1) wysokość dochodu (przychodu) przekazanego posiadaczowi rachunku zbiorczego,

2) wysokość pobranego podatku,

3) datę osiągnięcia i przekazania dochodu oraz pobrania podatku.

Skutki tych regulacji wprowadzono do ustaw podatkowych (od osób fizycznych i od osób prawnych).

Od dochodów (przychodów) z tytułu należności przekazanych na rzecz podatników uprawnionych z papierów wartościowych zapisanych na rachunkach zbiorczych, których tożsamość nie została płatnikowi ujawniona w trybie przewidzianym w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, płatnik pobiera podatek według stawki 19% od łącznej wartości dochodów (przychodów) przekazanych przez niego na rzecz wszystkich takich podatników za pośrednictwem posiadacza rachunku zbiorczego (art. 30a ust. 2a updof).

Natomiast na mocy art. 26 ust. 1 updop dla podatników podatku dochodowego od osób prawnych zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania miejsca siedziby podatnika do celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji.

Informacje sporządzane przez podmiot prowadzący rachunki zbiorcze nie obejmują dochodów wymienionych w art. 30b updof, uzyskanych z papierów wartościowych zapisanych na tych rachunkach (np. dochodu ze zbycia ww. papierów, dochodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) spółki kapitałowej powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną w jednoosobową spółkę kapitałową itd.).

Zryczałtowany podatek od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniędzy bądź wartości pieniężnych z rachunków zbiorczych wynosi 19%. Dotyczy to także sytuacji, gdy rachunek zbiorczy jest prowadzony na rzecz osób zagranicznych, jeżeli dochody (przychody) te zostały uzyskane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wiążą się z papierami wartościowymi zapisanymi na tych rachunkach, a wypłata świadczenia na rzecz podatnika następuje za pośrednictwem tych podmiotów.

W zakresie papierów wartościowych zapisanych na rachunkach zbiorczych płatnikami zryczałtowanego podatku dochodowego są podmioty prowadzące rachunki zbiorcze, za pośrednictwem których należności z tych tytułów są wypłacane. Podatek pobiera się w dniu przekazania należności z danego tytułu do dyspozycji posiadacza rachunku zbiorczego.

Płatnicy ci przekazują kwoty pobranych zaliczek na podatek oraz kwoty zryczałtowanego podatku w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki (podatek) na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania płatnika. Jeśli płatnik nie jest osobą fizyczną, według siedziby bądź miejsca prowadzenia działalności, gdy płatnik nie posiada siedziby. Jednakże w przypadku gdy podatek został pobrany zgodnie z art. 30a ust. 2a updof, płatnicy, o których mowa w art. 41 ust. 10 updof, przekazują kwotę tego podatku na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych.

W terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym płatnicy są obowiązani przesłać do urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania płatnika, a jeżeli płatnik nie jest osobą fizyczną, według siedziby bądź miejsca prowadzenia działalności, gdy płatnik nie posiada siedziby, roczne deklaracje, według ustalonego wzoru.

Roczne deklaracje dotyczące podatku pobranego zgodnie z art. 30a ust. 2a, płatnicy (podmioty prowadzące rachunki zbiorcze) przesyłają do urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych.

Dochody z rachunków zbiorczych podobnie jak inne dochody kapitałowe nie są ujmowane w zeznaniach rocznych PIT-36, PIT-36L czy PIT-37 tylko w zeznaniu PIT-38 (art. 45 ust. 3b updof). Z kolei w updop w art. 26a dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodaje się ust. 2 wskazujący, iż roczne deklaracje sporządzane przez płatników prowadzących rachunki zbiorcze mają charakter zbiorczy i nie wskazują podatników, których tożsamość nie została płatnikowi ujawniona.

W podatku dochodowy zmiany te ujęte są w zmienionym art. 26 w szczególności ust. 2a, 2b, 3, 6 updop.

Warto zaznaczyć, że zgodnie z op, podmioty prowadzące rachunki zbiorcze na pisemne żądanie naczelnika urzędu skarbowego są obowiązane do sporządzania informacji o wysokości dochodów (przychodów) przekazanych na rzecz podatników uprawnionych z papierów wartościowych zapisanych na takich rachunkach oraz o kwocie pobranego podatku.

W updof tam, gdzie dotychczas przepisy mówiły wyłącznie o Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, regulacje dotyczą świadczeń pieniężnych wypłacanych z Funduszu Pracy lub z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Dotyczy to w szczególności:

• oświadczenia składanego pracodawcy o braku otrzymywania określonych świadczeń, które uprawnia płatnika do pomniejszenia zaliczki miesięcznej o 46,33zł (art. 32 w ust. 3 pkt 4),
• sposobu obliczania zaliczek przez organy rentowe od m.in. rent, emerytur, świadczeń przedemerytalnych (art. 34 w ust. 4 w pkt 2 lit. d),
• poboru zaliczek przez wojewódzkie urzędy pracy - od świadczeń wypłacanych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zamiast jak dotychczas biura terenowe FGŚP (art. 35 w ust. 1 pkt 3a).

Powyższe zmiany wprowadziła ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 197, poz. 1170).

Ponadto zmiany w updof i updop zakładają, iż podatnicy, którzy utracili prawo do zwolnienia z wpłacania zaliczek w drugim (ewentualnie trzecim roku) działalności w roku podatkowym, w którym korzystają z tego zwolnienia - są obowiązani do wpłacenia należnych zaliczek od dochodu osiągniętego od początku roku, w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym utracili prawo do zwolnienia, chyba że przed upływem tego terminu złożyli zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w którym korzystali ze zwolnienia, i zapłacili podatek na zasadach określonych w art. 45 updof (lub art. 27 updop); w tych przypadkach nie nalicza się odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu tych zaliczek (art. 44 ust. 7i updof i art. 25 ust. 16 updop).

Dotychczas oni byli jedynie obowiązani do wpłacenia należnych zaliczek od dochodu osiągniętego od początku roku, w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym utracili prawo do zwolnienia; w tym przypadku nie naliczano odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu tych zaliczek.

Od 1 stycznia 2012 r. przy obliczaniu różnic kursowych zrealizowanych uwzględniać będziemy kursy faktycznie zastosowane w przypadku sprzedaży lub kupna walut obcych oraz otrzymania należności lub zapłaty zobowiązań. W pozostałych przypadkach, a także gdy do otrzymanych należności lub zapłaty zobowiązań nie jest możliwe uwzględnienie faktycznie zastosowanego kursu waluty w danym dniu, należy zastosować kurs średni ogłaszany przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień. Jest to wynik nowelizacji na podstawie ustawy o zmianie updof i updop. Nie będzie już zatem wątpliwości - w przypadku otrzymania wpływu środków na rachunek walutowy czy należy je przeliczyć według kursu średniego NBP (art. 24c ust. 4 updof i art. 15a ust. 4 updop).

Ponadto podatnicy podatku dochodowego rozliczający różnice kursowe metodą rachunkową uzyskali możliwość sukcesji tej metody w razie połączenia lub podziału podmiotów, dokonywanych na podstawie odrębnych przepisów. W przypadku gdy podmiot przejmowany lub dzielony stosował metodę ustalania różnic kursowych tzw. rachunkową, to podmioty powstałe w wyniku podziału lub połączenia oraz podmioty, które przejęły całość lub część innego podmiotu na skutek tych zdarzeń, z wyjątkiem podmiotu przejmującego przy podziale przez wydzielenie, mają prawo do rezygnacji ze stosowania tej metody, niezależnie od upływu czasu jej stosowania. W takim przypadku podmiot ma obowiązek zawiadomić o tej rezygnacji, w formie pisemnej, właściwego naczelnika urzędu skarbowego, w terminie 30 dni od daty dokonanego połączenia lub podziału.

Na mocy ustawy z 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1241) uchylono art. 27 ust. 1a definiujący gospodarstwo pomocnicze.

Z kolei ustawa o zmianie updof i updop wprowadziła zwolnienie z podatku dochodowego podmiotowe dla Funduszu Rezerwy Demograficznej, o którym mowa w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 12a updop).

Zauważyć tez należy, iż zaktualizowano brzmienie art. 17 w ust. 1 pkt 21 updop - usunięto powołanie na pkt 14 art. 17 ust. 1, który już wiele lat temu został uchylony.

O tej zmianie wiedzieliśmy najwcześniej. Pierwotnie miała już wejść w życie w 2010 r., ale ze względu na zbyt późne opublikowanie i zmianę obowiązuje dopiero od 2012 r. A w praktyce będzie dla podatników prowadzących działalność gospodarczą istotna dopiero pod koniec tegoż roku.

Na mocy ustawy z 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. nr 209, poz. 1316) zmienione zostały przepisy w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych i od osób fizycznych w zakresie rozliczania zaliczki za ostatni miesiąc lub kwartał roku obrotowego.

Podatnicy, którzy rozliczają zaliczki na podatek dochodowy, co miesiąc dotychczas musieli zaliczkę na poczet grudnia wpłacać do 20. ostatniego miesiąca roku podatkowego (w przypadku osób fizycznych był to oczywiście dzień 20 grudnia) w wysokości zaliczki za miesiąc 11. W praktyce podatnik, którego rok obrotowy pokrywał się z rokiem kalendarzowym, musiał wpłacać zaliczkę za listopad w podwójnej wysokości do 20 grudnia.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 44 ust. 6 updof i art. 25 ust. 1a updop zaliczkę za ostatni miesiąc roku podatkowego podatnik wpłaca w terminie do 20 stycznia następnego roku podatkowego. Podatnik nie musi wpłacać zaliczki za ostatni miesiąc, jeżeli przed upływem terminu do jej wpłaty złoży zeznanie i dokona zapłaty podatku.

W analogiczny sposób będą rozliczać się podatnicy, którzy wpłacają zaliczki kwartalne. Zaliczkę za IV kwartał roku zamiast w wysokości zaliczki za III kwartał będą obliczać w odniesieniu do ostatnich trzech miesięcy roku obrotowego i wpłacać zamiast do 20 grudnia to do 20 stycznia 2013 r. Chyba że przed tym dniem złożą zeznanie.

Od 2012 r. art. 44 ust. 6f updof wskazuje, że jeśli podatnik złoży korektę zeznania rocznego, która powoduje zmianę wysokości podstawy obliczenia miesięcznych zaliczek wpłacanych w uproszczonej formie, kwota tych zaliczek ulega zwiększeniu lub zmniejszeniu, odpowiednio do zmiany wysokości podstawy ich obliczenia - jeżeli zeznanie korygujące zostało złożone w urzędzie skarbowym do końca roku poprzedzającego rok, za który zaliczki są płacone w uproszczonej formie albo ulega zwiększeniu lub zmniejszeniu, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym została złożona korekta, odpowiednio do zmiany wysokości podstawy ich obliczenia - jeżeli zeznanie korygujące zostało złożone w roku, za który zaliczki są płacone w uproszczonej formie.

Analogicznie na podstawie art. 2 pkt 12 lit. c ustawy zmieniającej będzie brzmiał art. 25 ust. 9 pkt 1 i 2 updop.