Przy zawieraniu umów z kontrahentami warto pamiętać o ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Przewiduje ona bowiem fakultatywne oraz obligatoryjne roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych i sankcyjnych z upływem oznaczonych terminów. Zobacz, jak podatkowo rozliczyć takie należności.
Zasady naliczania odsetek wynikające z ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych
Ustawa z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2003 r. nr 139, poz. 1323 ze zm.), dalej: ustawa o terminach zapłaty zawiera w art. 2 definicję transakcji handlowej.
Transakcja handlowa to umowa, której przedmiotem jest odpłatne dostarczanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli strony umowy zawierają ją w związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarczą lub zawodową.
Zgodnie z art. 5 ustawy o terminach zapłaty w przypadku, gdy strony określiły w umowie termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych za okres począwszy od 31 dnia po spełnieniu swojego świadczenia niepieniężnego (zrealizowania dostawy towaru czy wykonania usługi) i dostarczeniu dłużnikowi faktury lub rachunku - do dnia zapłaty, nie dłuższy jednak niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.
| Ustawa przewiduje więc możliwość (a nie obowiązek) żądania przez wierzyciela dodatkowych należności w związku z opóźnieniami ze strony dłużnika. |
Odmiennie traktowane są sytuacje, gdy strony nie określiły w umowie terminu zapłaty. Wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za okres począwszy od 31 dnia po spełnieniu świadczenia niepieniężnego - do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.
Za dzień wymagalności uważa się dzień określony w pisemnym wezwaniu dłużnika do zapłaty, w szczególności w doręczonej dłużnikowi fakturze lub rachunku.
| W tym przypadku żądanie zapłaty odsetek jest zatem obligatoryjne. |
W przypadku gdy odbiorca świadczenia nie ureguluje płatności w terminie określonym w umowie lub wezwaniu do zapłaty (w przypadku gdy w umowie nie określono terminu płatności), to w myśl art. 7 ustawy o terminach zapłaty wierzycielowi, który spełnił określone w umowie świadczenie niepieniężne przysługują, bez odrębnego wezwania, odsetki w wysokości odsetek za zwłokę określanej na podstawie art. 56 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) albo wynikające z umowy, jeżeli te są wyższe - za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty.
Ustawa o terminach zapłaty w art. 9 przewiduje przy tym brak możliwości wyłączenia lub ograniczenia przez czynność prawną uprawnień wierzyciela lub obowiązków dłużnika.
Wpływ zapłaconych odsetek na przychód podatkowy
Ustawa o terminach zapłaty wprowadza fakultatywne oraz obligatoryjne roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych i sankcyjnych. Z upływem oznaczonych terminów pojawia się kwestia podatkowego zakwalifikowania tych należności.
Do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie zalicza się kwot naliczonych, lecz nie otrzymanych odsetek od należności, w tym również od udzielonych pożyczek (art. 14 ust. 3 pkt 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, dalej: updof).
A contrario przychód z tego tytułu powstanie w momencie faktycznego otrzymania należności z tytułu odsetek (metoda kasowa), a nie według zasady ogólnej dla pozarolniczej działalności gospodarczej - memoriałowo.
Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.), dalej: updop do przychodów nie zalicza się kwot naliczonych, lecz nieotrzymanych odsetek od należności, w tym również od udzielonych pożyczek (kredytów) - a zatem przychód tu też powstanie w momencie faktycznego otrzymania odsetek.
| Odsetki zatem określone na podstawie ustawy o terminach zapłaty powstają w momencie ich faktycznego otrzymania (metoda kasowa). |
Zapłacone odsetki a koszty uzyskania przychodu
W zakresie możliwości zaliczenia przez dłużnika odsetek zapłaconych na podstawie ustawy o terminach zapłaty do kosztów uzyskania przychodu przeanalizować należy przepis art. 16 ust. 1 pkt 11 updop. Zgodnie z nim nie zalicza się do tych kosztów naliczonych, lecz niezapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek (kredytów).
Z przepisu tego zatem a contrario wynika, iż nie ma przeszkód do zaliczenia tych odsetek do kosztów pod warunkiem jednak, że wydatek na ich spłatę został faktycznie przez dłużnika poniesiony (ogólna zasada kosztowa - art. 15 ust. 1 updop). analogiczny wniosek postawimy na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 32 w zw. z art. 22 ust. 1 updof.
Niezapłacone odsetki a przychód
Przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 updop stanowi, iż przychodem jest wartość otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń, z wyjątkiem świadczeń związanych z używaniem środków trwałych otrzymanych przez samorządowe zakłady budżetowe w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz spółki użyteczności publicznej z wyłącznym udziałem jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków od Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków w nieodpłatny zarząd lub używanie.
| Zatem, gdy dłużnik zobowiązany do zapłaty określonej kwoty na rzecz wierzyciela nie spełnia tego świadczenia organy mogą twierdzić, iż po jego stronie powstanie przychód z tytułu nieodpłatnego korzystania ze środków pieniężnych wierzyciela. |
Odsetki a VAT
W zakresie VAT istotna jest odpowiedź na pytanie, czy odsetki zwiększają cenę towaru, a przez to obrót, czyli podstawę opodatkowania. Moim zdaniem odsetki te nie zwiększają ceny, gdyż nie wynikały one z umowy. Strony zawierając taką umowę nie zakładają jej niewykonania (przynajmniej w teorii), a więc automatycznego stosowania ustawy o terminach zapłaty.
Podstawa prawna: - art. 5, art. 7, art. 9 ustawy z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2003 r. nr 139, poz. 1323 ze zm.),
- art. 14 ust. 3 pkt 2, art. 23 ust. 1 pkt 32 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307),
- art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 4 pkt 2, art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.),
- art. 56 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
- art. 14 ust. 3 pkt 2, art. 23 ust. 1 pkt 32 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307),
- art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 4 pkt 2, art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.),
- art. 56 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
