Podatek od czynności cywilnoprawnych - jakie zmiany wejdą w życie w przyszłym roku?

Aby wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej przepisy regulujące podatek od czynności prawnej były zgodne z Dyrektywą Rady z 17 lipca 1969 r. nr 69/335/EWG (zwana dalej dyrektywą) konieczne stało się wprowadzenie zmian w obecnie obowiązujących regulacjach. W Ministerstwie Finansów jest już gotowy projekt ustawy nowelizującej ustawę z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. nr 86, poz. 959 z późn. zm., dalej zwaną upcc). Poniżej omawiamy najważniejsze zmiany, które projekt ten przewiduje.

Dyrektywa, do której powinny być dostosowane przepisy dotyczące podatku od czynności cywilnoprawnych, przewiduje, że podatek kapitałowy pobierany jest w tym państwie członkowskim, w którym znajduje się rzeczywisty ośrodek zarządzania spółki kapitałowej.

Zatem projekt nowelizacji upcc wprowadza definicję pojęcia rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej. Ośrodkiem tym jest miejscowość, w której ma siedzibę organ zarządzający spółki kapitałowej.

Słownik zawiera również definicje innych pojęć dotyczących spółek, takich jak: spółka kapitałowa, spółka osobowa, siedziba spółki, państwo członkowskie oraz podatek kapitałowy (art. 1 pkt 1 projektu upcc).

Przyjęta w projekcie definicja podatku kapitałowego odwołuje się do wszystkich podatków o podobnym charakterze pobieranych w państwach Unii Europejskiej zgodnie z przepisami tej Dyrektywy.

Ponieważ Dyrektywa unijna zakłada, że kapitał spółki powinien być opodatkowany w państwach członkowskich jednokrotnie, z podatku od czynności cywilnoprawnych wraz z wejściem polski do Unii Europejskiej zostaną zwolnione:

- czynności polegające na przeniesieniu rzeczywistego ośrodka zarządzania lub statutowej siedziby spółki kapitałowej z innego państwa członkowskiego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem że wartość kapitału spółki została wcześniej opodatkowana podatkiem kapitałowym w państwie członkowskim (art. 1 pkt 5 lit. c projektu upcc),

- umowy spółek zawarte wskutek przekształcenia, podziału lub łączenia w części dotyczącej kapitału zakładowego, którego wartość przed dokonaniem czynności opodatkowana była podatkiem kapitałowym (art. 7 pkt 5 lit. c projektu upcc),

- podwyższenia kapitału zakładowego pochodzącego z dopłat wspólników, jeżeli dopłaty te zostały wcześniej opodatkowane (art.1 pkt 3 lit. b projektu upcc).

W myśl Dyrektywy nie podlegają podatkowi kapitałowemu pożyczki udzielane spółce kapitałowej przez jej wspólnika. Dlatego też projekt przewiduje zwolnienie od podatku tych czynności.
Nie ulegnie zmianom sposób opodatkowania spółek osobowych. Podatnik będzie miał prawo pomniejszyć podstawę opodatkowania o niektóre wydatki bezpośrednio związane z podwyższeniem kapitału spółki.

W przyszłym roku zatem od podstawy opodatkowania będziesz mógł odliczyć:
- wynagrodzenie notariusza za sporządzenie aktu notarialnego, obejmującego umowę spółki lub jej zmianę,
- opłatę sądową związaną z zarejestrowaniem spółki w rejestrze przedsiębiorców oraz opłatę związaną ze zmianą wpisu w tym rejestrze dotyczącą wkładu do spółki albo kapitału zakładowego,
- opłatę za zamieszczenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym obligatoryjnego ogłoszenia o wpisie do rejestru przedsiębiorców dotyczącego czynności podlegających podatkowi (art. 1 pkt 3 lit. b projektu upcc).
Katalog wydatków możliwych do odliczenia jest skończony, zatem tylko wymienione w projekcie wydatki będą podlegały odliczeniu.

Maksymalna stawka podatku według Dyrektywy wynosi 1%. Przewidywana przez projekt stawka podatku od czynności cywilnoprawnych w wypadku umowy spółki będzie jedna i wyniesie 0,5% (art. 1 pkt 4 projektu upcc). Obecnie obowiązujące stawki zależą od wartości wkładów wniesionych do majątku spółki, na kapitał zakładowy, od podwyższenia wartości wkładów wniesionych do majątku spółki albo kapitału zakładowego, od pożyczek i dopłat oraz nieodpłatnego używania oddanych spółce rzeczy lub praw majątkowych. Wynoszą one 1%, 0,5% oraz 0,1% i są regresywne, tj. im wyższa jest podstawa opodatkowania, tym podatek niższy.
Projektowana zmiana niewątpliwie uprości obliczenie podatku w przypadku umowy spółki.

Zmiany, które wprowadza projekt ustawy dotyczą przede wszystkim spółek kapitałowych. Jedynie stawki podatku od czynności cywilnoprawnych oraz wydatki, które będziesz mógł odliczyć, a które zmniejszą podstawę opodatkowania w związku z podwyższeniem kapitału spółki, będą obowiązywać zarówno dla spółki kapitałowej, jak i osobowej.

Utrzymanie przepisów dotyczących opodatkowania umów spółek osobowych ma na celu uniemożliwienie obchodzenia przepisów podatkowych, np. poprzez zawieranie umów pożyczek między wspólnikami i spółką zamiast podwyższania wniesionych do spółek wkładów. Zarazem wprowadzenie zwolnienia umów pożyczek również w odniesieniu do spółek osobowych ograniczyłoby wpływy z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych do budżetów jednostek samorządu teytorialnego.

Zniesione zostanie zwolnienie z podatku umów spółek, których przedmiotem działalności jest pozyskiwanie oraz produkcja materiałów budowlanych z miejscowych surowców (art. 1 pkt 5 lit. c projektu upcc) jako niezgodne z zasadami wolnej konkurencji na wspólnym rynku.



Wyłączone z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych zgodnie z projektem zostaną umowy sprzedaży i zamiany rzeczy, których przedmiotem są towary (w rozumieniu przepisów prawa celnego):
- wprowadzone do wolnego obszaru celnego lub składu wolnocłowego,
- objęte procedurą składu celnego (art. 1 pkt 2 projektu upcc).

Transakcje te muszą zostać zwolnione z opodatkowania, gdyż w przeciwnym razie Polska naraziłaby się na zarzut niezgodności prawa z postanowieniami Międzynarodowej Konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego (Kyoto 18 maja 1973 r.), którą ratyfikowała i ma obowiązek jej przestrzegać.



Projekt ustawy doprecyzowuje również przepisy, dotyczące zwolnienia przeniesienia własności gospodarstw rolnych od podatku od czynności cywilnoprawnych (art. 1 pkt 5 lit. a projektu upcc).
Obecnie problematyczna jest kwestia zakresu zwolnienia od podatku niektórych przypadków nabycia budynków gospodarczych oraz budynków mieszkalnych. Między innymi nieprecyzyjnie została zapisana możliwość objęcia zwolnieniem nabycia budynków znajdujących się poza granicami administracyjnymi miast.

W projekcie proponuje się zatem, aby zwolnione od podatku było jedynie nabycie nieruchomości i ich części wraz z częściami składowymi (z wyjątkiem budynków mieszkalnych lub ich części znajdujących się na obszarze miast), jeżeli w chwili dokonania czynności nabyte grunty stanowią:
- gospodarstwo rolne
- utworzą gospodarstwo rolne lub
- wejdą w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy.

Podsumowując, niewątpliwie jako korzystne należy ocenić w projekcie rozwiązania polegające na ujednoliceniu stawki podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku umowy spółki, bez względu na wysokość wnoszonego do spółki kapitału. Będzie to rozwiązanie korzystne dla małych i średnich przedsiębiorców. Tak samo korzystna będzie możliwość dokonania odliczeń wydatków związanych bezpośrednio z podwyższeniem kapitału spółki od podstawy opodatkowania.
W przypadku spółek kapitałowych, co do których obowiązują wyższe wymogi dotyczące wysokości kapitału, zrównoważenie to wynika także z ograniczenia rodzaju czynności traktowanych jako zmiana umowy spółki.

Zmiany w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych, dotyczące opodatkowania umowy spółki i jej zmiany, jako harmonizujące z Dyrektywą, przepisy polskie, po uchwaleniu przez parlament oraz podpisaniu przez Prezydenta, wejdą w życie z dniem akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej.
Przepis mówiący o tym, że organem podatkowym właściwym rzeczowo w sprawach podatku od czynności cywilnoprawnych jest naczelnik urzędu skarbowego wejdzie w życie z dniem ogłoszenia ustawy (art. 1 pkt 8 i art. 2 pkt 1 projektu upcc).

Autor: Dorota Ryterska, prawnik