PCC - zasady ewidencji księgowej podatku

Codziennie Twoja firma zawiera wiele umów cywilnoprawnych, które w wielu przypadkach powodują obowiązek uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych. Istnieje również szereg przypadków kiedy zastosowanie ma zwolnienie z tego podatku. Jeden z nich występuje wtedy, gdy jedna ze stron czynności prawnej opodatkowana jest na gruncie VAT.

Podatek od czynności cywilnoprawnych, zwany powszechnie PCC, uregulowany został w ustawie z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm., dalej: ustawa o pcc). Geneza podatku sięga pobieranej do 1947 r. opłaty stemplowej oraz podatku od odpłatnego nabycia praw majątkowych.
Podatek od czynności cywilnoprawnych jest świadczeniem publicznoprawnym obciążającym obrót wartościami majątkowymi, stanowi uzupełnienie podatków obrotowych.

W katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych znajdziesz (art. 1 ust. 1-3 ustawy o pcc):

• umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
• umowy pożyczki,
• umowy darowizny - w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy,
• umowy dożywocia,
• umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności - w części dotyczącej spłat lub dopłat,
• ustanowienie hipoteki,
• ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,
• umowy depozytu nieprawidłowego,
• umowy spółki.

Zwróć uwagę, że powstanie obowiązku podatkowego powodują również:

• zmiany ww. umów, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych,
• orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne, jak ww. czynności cywilnoprawne.

Obowiązuje też szereg zwolnień z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Najczęściej spotkasz je przy (art. 2 ustawy o pcc):

1) czynnościach cywilnoprawnych w sprawach:

     a) alimentacyjnych, opieki, kurateli i przysposobienia,

     b) zatrudnienia, świadczeń socjalnych i wynagrodzeń za pracę,

     c) nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia,

2) umowach sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym,

3) czynnościach cywilnoprawnych, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności jest:

     a) opodatkowana VAT,

     b) zwolniona z VAT, z wyjątkiem:

          - umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach,

          - umowy spółki i jej zmiany,

          - umowy sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych;

4) umowach sprzedaży oraz zamiany rzeczy, które w rozumieniu przepisów prawa celnego stanowią towary:

     a) wprowadzone do wolnego obszaru celnego lub składu wolnocłowego,

     b) objęte procedurą składu celnego;

5) umowach spółki i ich zmianach związane z:

     a) łączeniem spółek kapitałowych,

     b) przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową,

     c) wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje:

          - oddziału spółki kapitałowej,

          - udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów.

Warto tez pamiętać, że przedmiotem umowy pożyczki mogą być tylko rzeczy, do których zalicza się także pieniądze. W związku z powyższym, polski pożyczkodawca, który ze środków zgromadzonych w Polsce udziela pożyczki podmiotowi zagranicznemu - nie może twierdzić, że przedmiotem umowy są prawa majątkowe wykonywane za granicą. W konsekwencji, nie może twierdzić, że taka pożyczka jest zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 4 ustawy o pcc.

Jednakże, jeżeli pożyczka jest udzielana podmiotowi z UE, to objęta jest zwolnieniem odnoszącym się do transakcji objętych przepisami o VAT; dotyczy to również umów pożyczki zawartych przed 1 stycznia 2007 r. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 lutego 2008 r., sygn. I SA/Kr 411/07).

Obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych określony został w art. 3 pcc. Zgodnie z nim powstaje on:

• z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej;
• z chwilą podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału spółki mającej osobowość prawną;
• z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki lub zawarcia umowy ustanowienia hipoteki;
• z chwilą uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego lub zawarcia ugody
• z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej - jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt jej dokonania.

Moment powstania obowiązku podatkowego i zobowiązania podatkowego to chwila dokonania czynności cywilnoprawnej, stąd jest to zobowiązanie powstające w sposób określony w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 13 czerwca 2003 r., sygn. I SA/Lu 183/03).

Zobligowanym do zapłaty podatku jest (art. 4 ustawy o pcc) przy:

• umowie sprzedaży - kupujący,
• umowie zamiany - strony czynności,
• umowie darowizny - na obdarowany,
• umowie dożywocia - nabywca własności nieruchomości,
• umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności - podmiot nabywający rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności,
• ustanowieniu odpłatnego użytkowania, w tym również nieprawidłowego oraz odpłatnej służebności - użytkownik lub nabywający prawo służebności,
• umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego - biorący pożyczkę lub przechowawca,
• ustanowieniu hipoteki - składający oświadczenia woli o ustanowieniu hipoteki,
• umowie spółki cywilnej - wspólnicy, a przy pozostałych umowach spółki - spółka.

Wysokość podatku od czynności cywilnoprawnych, co do zasady, stanowi iloczyn określonej stawki dla danej czynności i wartości podstawy opodatkowania. Stawki PCC wynoszą:

1) od umowy sprzedaży:

     a) nieruchomości (np. mieszkań), rzeczy ruchomych (np. samochodów , dzieł sztuki) - 2%,

     b) innych praw majątkowych (np. kwot mlecznych) - 1%,

2) od umowy pożyczki - 2%,

3) od ustanowienia hipoteki:

     a) na zabezpieczenie wierzytelności istniejących - od kwoty zabezpieczonej wierzytelności (hipoteka zwykła) - 0,1%,

     b) na zabezpieczenie wierzytelności o wysokości nieustalonej (hipoteka kaucyjna) - 19 zł,

4) od umowy spółki - 0,5%,

5) od umów zamiany, dożywocia, o dział spadku, o zniesienie współwłasności oraz darowizny:

     a) przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym - 2%,

     b) przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych - 1%,

6) od umowy ustanowienia odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności - 1%.

Podatnicy składają (bez wezwania organu podatkowego) deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC-2, PCC -3 i PCC-3a) oraz sami muszą obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika (notariusza). Notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego.

Nowelizacja ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych wprowadziła następujące zmiany:

• zmniejszył się katalog czynności objętych podatkiem od czynności cywilnoprawnych, jako zmiana umowy spółki kapitałowej,
• wyłączenie z opodatkowania czynności związanych z przenoszeniem aktywów i pasywów w spółkach kapitałowych, będących w świetle dyrektywy działaniami restrukturyzacyjnymi obligatoryjnie niepodlegającymi podatkowi kapitałowemu,
• rozszerzeniu uległ katalog spółek zaliczanych do spółek kapitałowych o spółkę europejską,
• uchylenie przepisy dotyczące możliwości odliczania od podstawy opodatkowania m.in. wartości wkładów do spółki albo wartości kapitału zakładowego, pożyczek wspólniczych oraz dopłat w spółce kapitałowej, które były wnoszone przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lub były już raz opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych (zastąpiono je zwolnieniem),
• zwolnienie z opodatkowania PCC zmiany umowy spółki dotyczące przeniesienia zarządzania firmą lub jej statutowej siedziby z jednego kraju Unii Europejskiej do innego.

Podstawą zapisów w księgach rachunkowych są dowody księgowe stwierdzające dokonanie operacji gospodarczej (art. 20 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości, tekst jednolity: Dz.U. nr 152, poz. 1223). W przypadku uzasadnionego braku możliwości uzyskania zewnętrznych obcych dowodów źródłowych, kierownik jednostki może zezwolić na udokumentowanie operacji gospodarczej za pomocą księgowych dowodów zastępczych, sporządzonych przez osoby dokonujące tych operacji. Nie może to jednak dotyczyć operacji gospodarczych, których przedmiotem są zakupy opodatkowane VAT oraz skup metali nieżelaznych od ludności.

Mając to na uwadze, zapłatę podatku od czynności cywilnoprawnych możesz zaewidencjonować w księgach rachunkowych na podstawie dowodu otrzymanego przy zapłacie w kasie urzędu gminy lub miasta lub na podstawie dokonanego przelewu bankowego w następujący sposób:

Wn konto 403 Podatki i opłaty,
Ma konto 100 Kasa lub Ma konto 130 Rachunek bankowy.

Tekst opublikowano: 8 października 2009 r.