Pamiętaj o zapewnieniu porównywalności danych sprawozdawczych!

Sprawozdanie finansowe, jako produkt rachunkowości stanowi, uporządkowane przedstawienie sytuacji finansowej i finansowych wyników działalności jednostki. Prawidłowo sporządzone, dostarcza szeregu informacji, które stanowić mogą podstawę oceny kondycji finansowej jednostki. Rzetelność oraz jakość informacji sprawozdawczej jest niezwykle istotna przede wszystkim dla podmiotów, które dostarczają kapitału, a w szczególności dla banków, pożyczkodawców, udziałowców czy też akcjonariuszy.

Warto też zaznaczyć, że sprawozdanie finansowe to nie tylko informacje pochodzące z bieżącego okresu sprawozdawczego, ale również dane porównawcze. Obowiązek prezentacji wynika z art. 46 ust. 1 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm., dalej: uor), zgodnie z którym w bilansie wykazuje się stany aktywów i pasywów na dzień kończący bieżący i poprzedni rok obrotowy.

Przy ocenie jednostki gospodarczej wykorzystuje się m.in. analizę porównawczą, umożliwiającą analizę zmian, jakie zaszły w jej sytuacji finansowej i majątkowej. Możliwość porównywalności informacji między okresami pomaga użytkownikom w podejmowaniu właściwych decyzji gospodarczych.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 uor w celu rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji, jednostka może, ze skutkiem od pierwszego dnia roku obrotowego, bez względu na datę podjęcia decyzji, zmienić dotychczas stosowane rozwiązania na inne, przewidziane ustawą.

Zmiana dotychczas stosowanych rozwiązań wymaga również określenia w informacji dodatkowej wpływu tych zmian na sprawozdania finansowe wymagane innymi przepisami prawa, jeżeli zostały one sporządzone za okres, w którym powyższe rozwiązania uległy zmianie. W takim przypadku w sprawozdaniu finansowym jednostki za rok obrotowy, w którym zmiany te nastąpiły, należy podać przyczyny tych zmian, określić liczbowo ich wpływ na wynik finansowy oraz zapewnić porównywalność danych sprawozdania finansowego dotyczących roku poprzedzającego rok obrotowy, w którym dokonano zmian.

Oznacza to, że jednostka powinna dokonać stosownych przeliczeń, tak jakby zasady przyjęte w bieżącym roku były stosowane już w roku poprzednim. Zaprezentowane podejście, odbiega od powszechnie ukształtowanego w mentalności większości księgowych, zgodnie z którym zapewnienie porównywalności nie jest tożsame z przekształceniem danych porównawczych i powinno jedynie sprowadzić się do zaakcentowania skutków zmian w informacji dodatkowej. Moim zdaniem, prezentacja takich informacji wyłącznie na poziomie informacji dodatkowej, z punktu widzenia jakości sprawozdania finansowego, może okazać się niewystarczająca.

Warto zaznaczyć, że zaburzenie porównywalności nie konicznie musi być związane, ze zmianą polityki rachunkowości. W praktyce zdarza się bowiem, iż błędy powstają na etapie sporządzania bilansu. Przykładowo dotyczyć to może błędnego wykazania kredytu długoterminowego jako kredytu krótkoterminowego. Dokonanie w kolejnym roku stosownych przemieszczeń w danych porównawczych doprowadzi poszczególne pozycje do warunków porównywalnych. Ponadto taka prezentacja zapewnia wierniejsze odzwierciedlenie sytuacji majątkowej i finansowej jednostki.

Koniczne jest w tym miejscu również przeanalizowanie art. 5 ust. 1 uor, zgodnie z którym wykazane w księgach rachunkowych na dzień ich zamknięcia stany aktywów i pasywów należy ująć w tej samej wysokości, w otwartych na następny rok obrotowy księgach rachunkowych. Moim zdaniem, sama zmiana danych porównawczych nie stanowi ingerencji w księgi rachunkowe i nie koliduje z ww. przepisem.

Podobne podejście przedstawia Międzynarodowy Standard Rachunkowości 1 Prezentacja sprawozdań finansowych, którego § 38 stwierdza, że w przypadku zmiany sposobu prezentacji lub klasyfikacji pozycji sprawozdania finansowego, dokonać należy przeklasyfikowania danych porównawczych.

Ponadto zgodnie z § 41 MSR 8 Zasady (polityka) rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów istotne błędy, które wykrywane są dopiero w okresach następnych należy korygować poprzez skorygowanie danych porównawczych prezentowanych w sprawozdaniach finansowych okresu, w którym wykryto błąd.

Błąd poprzednich okresów należy skorygować, przekształcając retrospektywnie dane z poprzednich sprawozdań finansowych. Jeżeli jednak okazałoby się, że jest to w praktyce niewykonalne, np. na skutek niewystarczającej informacji jaka pochodzi z systemu rachunkowości, to takiego przekształcenia należy dokonać od możliwie najwcześniejszego momentu.

Jak widać, przedstawiony w przykładzie sposób prezentacji zapewnia porównywalność danych sprawozdawczych oraz ciągłość bilansową, co pozostaje w zgodzie z art. 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 uor.

Tekst opublikowano: 6 lutego 2009 r.