Dnia 17 października br. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa obecnie czeka na podpis Prezydenta, ale już dziś możesz przeczytać m.in. o tym, czy osoba pobierająca rentę może osiągać przychody z tytułu zatrudnienia i nadal pobierać rentę oraz kto będzie mógł przejść na emeryturę od 1 stycznia 2009 r.
Obowiązujące przepisy w zakresie nabywania prawa do emerytur i rent
Przedstawienie ostatnich zmian dotyczących emerytur i rent należy poprzedzić wstępną informacją, że od 1 stycznia 2009 r. realizowane będą przepisy dotyczące reformy emerytalnej uchwalone w 1998 r. – ustawą z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna).
Oznacza to, że od 1 stycznia 2009 r. osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które do 31 grudnia 2008 r. nie spełnią warunków do emerytury wcześniejszej ustalanej na dotychczasowych, tzw. starych zasadach, emerytura przysługuje (według wówczas uchwalonych przepisów):
1) bez względu na długość przebytych okresów ubezpieczenia, po osiągnięciu wieku: 60 lat przez kobietę oraz 65 lat przez mężczyznę,
2) w obniżonym wieku – osobom, które wykonywały pracę na podstawie umowy o pracę zaliczaną do pracy w szczególnych warunki lub w szczególnym charakterze i do 31 grudnia 1998 r. posiadają (udowodnią) 15 lat takiej pracy oraz w chwili zgłaszania wniosku o emeryturę udowodnią łączny okres składkowy i nieskładkowy – 20 lat kobieta, 25 lat mężczyzna.
Dla osób wymienionych w ppkt 1, które są członkami OFE – podstawę obliczenia emerytury – ustalanej według nowych, zreformowanych zasad stanowi kwota zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego oraz zwaloryzowana kwota kapitału początkowego. Suma podstawy obliczenia emerytury podlega podzieleniu przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego.
Ponadto od 1stycznia 2009 r. zgodnie z ustawą emerytalną członek otwartego funduszu emerytalnego – oprócz emerytury z ZUS – nabędzie emeryturę z OFE.
| Emerytura ta zależy od wysokości środków zgromadzonych w OFE. |
Jeżeli kwota środków zgromadzonych na rachunku członka OFE, ustalona na ostatni miesiąc poprzedzającego miesiąc, od którego może być ustalona emerytura, jest równa lub wyższa od obowiązującej w tym dniu 20-krotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego, to taki stan konta w OFE pozwoli na uzyskanie emerytury z OFE.
Emerytura z OFE, nazwana okresową emeryturą kapitałową, zostanie ustalona w następujący sposób: kwota środków zgromadzonych w OFE zostanie podzielona przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego. Do obliczenia emerytury zostanie przyjęty ten sam wskaźnik średniego dalszego trwania życia, który został przyjęty przy ustalaniu emerytury z ZUS.
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala wysokość emerytury przysługującej z ZUS oraz z OFE, a także wypłaca należności w łącznej kwocie. |
Dla orientacji podaję, iż w okresie od 1 stycznia do 28 lutego br. wysokość dodatku pielęgnacyjnego wynosi 163,15 zł, a jego 20-krotność wynosi 3.263 zł (163,15 × 20=). Od 1 marca 2009 r. kwota dodatku pielęgnacyjnego prawdopodobnie ulegnie zmianie.
Warto zauważyć, że osobom wym. w ppkt 1, które nie są członkami OFE, oraz osobom wym. w ppkt 2 emerytura będzie obliczana w roku 2009 – w części wynoszącej 20% według podanych wyżej nowych zasad oraz w części wynoszącej 80% według zasad dotychczasowych, tzw. starych zasad.
Zmiany od 1 stycznia 2009 r.
Poniżej opisaliśmy, jakie zmiany w ustawie emerytalnej przewidują od 1 stycznia 2009 r. znowelizowane przepisy
1. Gdy uprawniona do emerytury osoba opłacała składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia społeczne rolników
Wysokość emerytury (zgodnie z art. 24 oraz z art. 184 znowelizowanej ustawy z 17 grudnia 1998 r. ustawą z 17 października 2008 r. o emeryturach kapitałowych) będzie podlegała zwiększeniu za okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, pod warunkiem że ubezpieczonemu nie przysługuje prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zwiększenie to ustala się według zasad określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.
2. Gdy emerytura z ZUS oraz emerytura z OFE (nazwana okresową emeryturą kapitałową) jest niższa niż kwota emerytury minimalnej
W takiej sytuacji emerytura z ZUS wraz ze zwiększeniem z tytułu ubezpieczenia rolnego oraz okresowa emerytura kapitałowa z OFE będzie podlegała podwyższeniu do kwoty emerytury minimalnej, jeżeli:
1) kobieta ukończyła 60 lat i ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat,
2) mężczyzna ukończył 65 lat i ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat.
| Z tym że w okresach składkowych uwzględnia się także okresy ubezpieczenia rolnego. |
Emerytura nie będzie podwyższana do kwoty emerytury najniższej osobom, które mają ustalone prawo do emerytury rolniczej lub emerytury wojskowej albo emerytury z tytułu służby w innych służbach mundurowych, np. w policji.
3. Wniosek o emeryturę
Wniosek o emeryturę z ZUS będzie traktowany jednocześnie jako wniosek o okresową emeryturę kapitałową z OFE – dla ubezpieczonych, którzy są członkami OFE.
4. Osoba ubiegająca się o emeryturę pobiera zasiłek chorobowy
Prawo do emerytury zgodnie ze znowelizowanymi przepisami ma być ustalone również osobie, która pobiera zasiłek chorobowy, jeżeli spełnia warunki do jej przyznania.
5. Zmiana w zasadach obliczania wysokości renty
Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które po raz pierwszy będą występowały o przyznanie renty, będzie ustalana według analogicznych zasad jak wysokość emerytury. Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy obliczona zostanie od kwoty zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego oraz zwaloryzowanej kwoty kapitału początkowego. Suma podstawy obliczenia renty, tj. kwota zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne oraz zwaloryzowana kwota kapitału początkowego, będzie podlegała podzieleniu przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla osób w wieku 60 lat.
6. Rencista opłacający składki na KRUS
W przypadku gdy przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zostaną uwzględnione okresu ubezpieczenia społecznego rolników, będzie podlegała odpowiedniemu zwiększeniu podstawa obliczenia renty.
Sposób obliczenia tego zwiększenia będzie przedstawiał się następująco: liczba miesięcy ubezpieczenia rolnego przyjęta do ustalenia prawa do renty zostanie pomnożona przez wynik podzielenia podstawy obliczenia renty przez staż ubezpieczeniowy rencisty (bez stażu rolnego).
7. Rencista członkiem OFE
Jeżeli ubezpieczony jest członkiem OFE, przy ustalaniu podstawy obliczania renty składki na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowane na jego koncie w niepełnej wysokości zostaną zwiększone tzw. wskaźnikiem korygującym wynoszącym: 19,52/12,22. Wskaźnik ten będzie stanowił stosunek pełnej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne do wysokości zewidencjonowanej na koncie ubezpieczonego.
8. Wniosek o rentę przed ukończeniem 60 lat
Jeżeli wniosek o rentę będzie zgłaszała osoba, która nie ukończyła 60 lat, ale udowodniła staż ubezpieczeniowy krótszy niż 30 lat (okresy składkowe i nieskładkowe), podstawa obliczenia renty zostanie zwiększona o iloczyn przeciętnej miesięcznej podstawy wymiaru składki za każdy miesiąc okresu brakującego do pełnych 30 lat – liczone od dnia zgłoszenia wniosku do osiągnięcia wieku 60 lat (tzw. staż hipotetyczny).
Obliczona kwota renty z tytułu niezdolności do pracy – ze zwiększeniami w wysokości niższej od kwoty świadczenia najniższego – ma podlegać odpowiednio podwyższeniu do kwoty renty najniższej.
9. Warunki nabywania renty
Pomimo tylu zmian w przepisach ustawy emerytalnej dotyczących sposobu obliczenia wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy nie ulegają zmianie warunki nabywania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Także wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi – tak jak w dotychczasowych przepisach – 75% renty obliczonej dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy.
10. Zmiany w obliczaniu rent rodzinnych
Według znowelizowanych zasad od 1 stycznia 2009 r. będą obliczane renty rodzinne ustalane po osobach zmarłych, które:
1) miały ustaloną emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy obliczoną wg zasad zreformowanych,
2) urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które nie miały ustalonego świadczenia, a ich zgon nastąpił po 31 grudnia 2008 r.
11. Wypłata emerytury
Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, które mają wejść w życie od 1 stycznia 2009 r., wypłata emerytury będzie podejmowana osobom, które osiągną wiek emerytalny: kobieta 60 lat, mężczyzna 65 lat, choćby pozostawały w zatrudnieniu nawet u tego samego pracodawcy, u którego pozostawały w zatrudnieniu bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.
12. Zawieszenie emerytury i renty
Znowelizowana ustawa emerytalna znosi przepis dotyczący zawieszenia wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Co oznacza, że pracownik pobierający rentę z tytułu niezdolności do pracy będzie mógł pracować i jednocześnie pobierać rentę z tytułu niezdolności do pracy bez obawy utraty prawa do renty.
Nadal jednak zawieszeniu będzie podlegało prawo do emerytury wcześniejszej, przyznanej w obniżonym wieku oraz renty rodzinnej w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, tj. przychodu osiąganego z tytułu zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej albo prowadzenia działalności przekraczającego określony limit.
Ponadto świadczenia te – tak jak ma to miejsce obecnie – ulegną zmniejszeniu w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, tj. przychodu osiąganego z tytułu zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej albo prowadzenia działalności.
13. Gdy emeryt pobiera jednocześnie emeryturę z ZUS i KRUS
Ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., którzy mają prawo do emerytury ustalonej przez organ rentowy ZUS oraz mają prawo do emerytury z tytułu ubezpieczenia rolnego ustalonej przez organ rentowy Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – od 1 stycznia 2009 r. wypłata tych emerytur będzie realizowana odrębnie przez każdy organ rentowy.
14. Podstawa wymiaru emerytury lub renty
Zmiany wynikające z ustawy z 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 192, poz. 1180) pozwalają na uwzględnienie w podstawie wymiaru emerytury lub renty, a także kapitału początkowego, minimalnego wynagrodzenia za okresy pozostawania w stosunku pracy, za które ubezpieczony nie mógł lub nie może udowodnić osiąganego wynagrodzenia.
Za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę minimalnego wynagrodzenia pracowników obowiązującego w okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Kwotę minimalnego wynagrodzenia przyjmuje się także za okresy, w których pracownik w czasie trwania stosunku pracy pobierał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy oraz świadczenia z ubezpieczenia społecznego, tj. zasiłki chorobowe, macierzyńskie, opiekuńcze. W przypadku gdy pracownik w okresie trwania stosunku pracy korzystał z urlopu bezpłatnego, za okres ten nie uwzględnia się minimalnego wynagrodzenia.
Przepisy te również wchodzą w życie od 1 stycznia 2009 r.
Podstawa prawna: - art. 24 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.),
– ustawa z 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 192, poz. 1180),
– ustawa z 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (niepodpisana przez Prezydenta),
- ustawa z 17 października 2008 r. o emeryturach kapitałowych (niepodpisana przez Prezydenta).
– ustawa z 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 192, poz. 1180),
– ustawa z 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (niepodpisana przez Prezydenta),
- ustawa z 17 października 2008 r. o emeryturach kapitałowych (niepodpisana przez Prezydenta).
Tekst opublikowany: 19 listopada 2008 r.
