Ostatnie ważne zmiany w Ordynacji podatkowej

Z dniem 1 grudnia 2008 r. oraz 1 stycznia 2009 r. weszło w życie kilka zmian dotyczących ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: op) wprowadzonych ustawą z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 209, poz. 1320, dalej: nowelizacja). Należą do nich: możliwość dokonywania korekty deklaracji VAT po zakończeniu kontroli podatkowej, a przed wszczęciem postępowania podatkowego, możliwość otrzymania zwrotu VAT przez byłych wspólników spółek cywilnych i osobowych, wyraźne wskazanie w ustawie wspólnika spółki cywilnej jako strony postępowania podatkowego oraz modyfikacja przepisów dotyczących momentu powstania nadpłaty w VAT, jej zwrotu i oprocentowania.

Z dniem 1 grudnia 2008 r. został uchylony art. 81b §3 op (przez art. 3 pkt 6 nowelizacji). Jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej podatnicy, płatnicy i inkasenci mogą skorygować uprzednio złożoną deklarację (w tym również zeznań, wykazów oraz informacji, do których składania obowiązani są, na podstawie odrębnych przepisów prawa podatkowego, podatnicy, płatnicy i inkasenci) co następuje przez złożenie korygującej deklaracji wraz z dołączonym pisemnym uzasadnieniem przyczyn korekty.

Uprawnienie do skorygowania deklaracji:

1. ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej - w zakresie objętym tym postępowaniem lub kontrolą;
2. przysługuje nadal po zakończeniu:
   • kontroli podatkowej,
   • postępowania podatkowego - w zakresie nieobjętym decyzją określającą wysokość zobowiązania podatkowego.

Korekta złożona w czasie trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej - w zakresie objętym tym postępowaniem lub kontrolą, nie wywołuje skutków prawnych.

Dzięki zmianie wprowadzonej nowelizacją, podatnik w okresie po zakończeniu kontroli podatkowej, a przed wszczęciem postępowania podatkowego może skutecznie dokonać korekty deklaracji VAT. Zakaz korekty deklaracji oraz jej bezskuteczność nie obejmuje tych przypadków, w których zastosowania mają przepisy ustawy VAT odnoszące się do faktur korygujących, gdyż te przepisy, w stosunku do przepisów ordynacji mają walor regulacji szczególnej, uwzględniającej wspólnotowe zasady rozliczania podatku VAT.

Z dniem 1 grudnia 2008 r. zaczął obowiązywać art. 52 §1a op (dodany przez art. 3 pkt 1 nowelizacji). Na równi z zaległością podatkową traktuje się także:

1. nadpłatę, jeżeli w zeznaniu lub w deklaracji podatkowej, została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a organ podatkowy dokonał jej zwrotu lub zaliczenia na poczet zaległości podatkowych bądź bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych;
2. zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej lub został on zaliczony na poczet zaległości podatkowej albo bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy;
3. wynagrodzenie płatników lub inkasentów pobrane nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej;
4. oprocentowanie nienależnej nadpłaty bądź zwrotu podatku zwrócone lub zaliczone na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych.

Na podstawie nowego § 1a art. 52 op powyższa zasada ma odpowiednio zastosowanie wobec:

• byłego wspólnika spółki niemającej osobowości prawnej,
• osoby fizycznej, która zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej

– w zakresie zwrotu podatku dokonanego im po rozwiązaniu spółki w przypadku, o którym mowa w pkt 1 lub po zakończeniu działalności gospodarczej w przypadku, o którym mowa w pkt 2, na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Chyba że zwrot nadpłaty lub zwrot podatku został dokonany w trybie przewidzianym w art. 274 op, tj. przypadku dokonania korekty drobnych błędów rachunkowych lub innych oczywistych omyłek przez organ podatkowy.

Zmiana ta pozwala uzyskać zwrot VAT wspólnikom spółek cywilnych i osobowych, które uległy już rozwiązaniu oraz osobom prowadzącym działalność gospodarczą, które ją zlikwidowały. Zwrot podatku jest dokonywany według zadeklarowanej wysokości podatku z ostatniej deklaracji złożonej przez nieistniejącą już spółkę lub osobę, która nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Z dniem 1 grudnia 2008 r. wszedł w życie art. 133 § 2a op (dodany przez art. 3 pkt 8 nowelizacji). Co do zasady, stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także wymienione w Ordynacji podatkowej osoby trzecie, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

Stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wyżej wymienione, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa.

Zgodnie z nowym art. 133 §2a op stroną w postępowaniu podatkowym w sprawach dotyczących zwrotu VAT może być wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, uprawniony na podstawie przepisów o VAT do otrzymania zwrotu podatku.

Zgodnie z nim stroną w postępowaniu podatkowym w sprawach dotyczących zwrotu VAT może być także wspólnik spółki osobowej cywilnej, uprawnionej do otrzymania zwrotu VAT. Oznacza to, że zwrot może otrzymać również wspólnik spółki już rozwiązanej i zlikwidowanej.

W poprzednio obowiązującym stanie prawym nadpłata w VAT powstawała z dniem złożenia deklaracji korygującej. Obecnie od 1 stycznia 2009 r. – w zależności od tego, czy dotyczy deklaracji składanych miesięcznie – wtedy nadpłata powstaje z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej, czy też dotyczy deklaracji kwartalnych w VAT – nadpłata powstaje, co do zasady, z dniem złożenia deklaracji kwartalnej dla VAT (art. 73 § 1 pkt 6 op uchylony przez art. 1 pkt 19 nowelizacji oraz art. 73 § 2 pkt 4 op dodany przez art. 3 pkt 3 nowelizacji).

Z dniem 1 stycznia 2009 r. nadpłata w VAT podlega zwrotowi w terminie:

• 3 miesięcy od dnia złożenia zeznania lub deklaracji - zeznania rocznego w podatku dochodowym, deklaracji dla podatku akcyzowego, deklaracji o wpłatach z zysku za rok obrotowy (art. 77 § 1 pkt 5 op zmieniony przez art. 3 pkt 4 lit. a nowelizacji),
• 30 dni od dnia złożenia deklaracji kwartalnej dla VAT (art. 77 §1 pkt 7 op dodany przez art. 3 pkt 4 lit. b nowelizacji).

Nadpłaty podlegają oprocentowaniu w wysokości równej wysokości odsetek za zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych. Oprocentowanie przysługuje od dnia powstania nadpłaty, jeżeli nadpłata nie została zwrócona w terminie 30 dni od dnia złożenia deklaracji kwartalnej w VAT lub od dnia skorygowania deklaracji przez organ podatkowy w przypadku drobnych błędów rachunkowych lub innych oczywistych omyłek przez organ podatkowy (art. 78 § 3 pkt 5 op dodany przez art. 3 pkt 5 lit. b nowelizacji), co do zasady, do dnia zwrotu nadpłaty, zaliczenia jej na poczet zaległych lub bieżących zobowiązań podatkowych lub dnia złożenia wniosku o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.

Z dniem 1 stycznia 2009 r. zmianie uległo brzmienie art. 79 § 2 op. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty nie może zostać wszczęte w czasie trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej oraz w okresie między zakończeniem kontroli a wszczęciem postępowania - w zakresie zobowiązań podatkowych, których dotyczy postępowanie lub kontrola.

Prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 79 § 2 op zmieniony przez art. 1 pkt 20 nowelizacji). Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku (art. 79 § 3 op zmieniony przez art. 1 pkt 20 nowelizacji).

Tekst opublikowany: 18 lutego 2009 r.