Opodatkowanie energii elektrycznej od 1 marca 2009 r.

Jeżeli jesteś podmiotem dystrybuującym energię elektryczną z pewnością jest to istotna dla Ciebie zmiana, z którą przyjdzie Ci się zmierzyć w tym roku. Także odbierając energię albo zużywając ją na własne potrzeby możesz, w określonych sytuacjach, zapłacić podatek. Sprawdź zatem, jakie nowe obowiązki nałożyła na Ciebie ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 3, poz. 11, dalej: upa).

Jedną z najważniejszych zmian dotyczących opodatkowania energii elektrycznej jest zmiana w zakresie podmiotu czynnego opodatkowania. Na mocy nowej ustawy o podatku akcyzowym podatnikami tego podatku zostali, zgodnie z prawem wspólnotowym, głównie dystrybutorzy energii (poprzednio opodatkowani byli producenci i importerzy), którzy dostarczają ją tzw. nabywcom końcowym, czyli tym, którzy zużywają prąd wyłącznie na własne potrzeby (a nie odprzedają osobom trzecim).

Zgodnie z nowymi przepisami art. 2 pkt 19 upa, nabywcami końcowymi są podmioty nabywające energię elektryczną, nieposiadające koncesji na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót tą energią w rozumieniu przepisów Prawa energetycznego, z wyłączeniem spółki prowadzącej giełdę towarową w rozumieniu ustawy o giełdach towarowych, nabywającej energię elektryczną z tytułu pełnienia funkcji opisanej w art. 5 ust. 3a tej ustawy.

Pamiętać przy tym należy, iż podatnikami pozostają w dalszym ciągu te podmioty, które w dalszym ciągu są producentami, ale jednocześnie bezpośrednio zbywają tę energię ostatecznym nabywcom albo zużywają na własne potrzeby. Ostatnią wreszcie kategorią podatników akcyzy od energii elektrycznej mogą być sami ostateczni nabywcy – w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego od podatnika spoza kraju dla którego nie ustanowili podmiotu reprezentującego albo, tak jak w przypadku każdego innego wyrobu akcyzowego – z tytułu posiadania wyrobu akcyzowego, od którego nie zapłacono należnej akcyzy.

Wreszcie podatnikiem może być ten właśnie podmiot reprezentujący – jeżeli zostanie wyznaczony przez podmiot dokonujący opisanego wyżej nabycia wewnątrzwspólnotowego i jego zgłoszenie zostanie przyjęte przez właściwy organ.

Nie każdy może być podmiotem reprezentującym w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego z zagranicy. Podmiot ten musi posiadać siedzibę na terytorium RP oraz obowiązany jest:

• być podatnikiem VAT;
• być podmiotem, którego działalnością kierują osoby nieskazane prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, przeciwko mieniu, przeciwko obrotowi gospodarczemu, przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi lub przestępstwo skarbowe;
• nieposiadać zaległości z tytułu cła i podatków stanowiących dochód budżetu państwa, składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz nie jest wobec niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, likwidacyjne lub upadłościowe, z wyjątkiem postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu.

Pamiętaj, jeżeli nie byłeś dotąd podatnikiem akcyzy z tytułu dystrybucji energii elektrycznej, musisz się zarejestrować u właściwego naczelnika urzędu celnego w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie nowej ustawy (czyli do 31 marca 2009 r.).

Przedmiotem opodatkowania akcyzą jest:

1. nabycie wewnątrzwspólnotowe energii elektrycznej przez nabywcę końcowego;
2. sprzedaż energii elektrycznej, w tym przez podmiot nieposiadający koncesji, o której mowa w pkt 3, który wyprodukował tę energię, nabywcy końcowemu na terytorium RP;
3. zużycie energii elektrycznej przez podmiot posiadający koncesję na przesyłanie, dystrybucję lub obrót tą energią w rozumieniu Prawa energetycznego;
4. zużycie energii elektrycznej przez podmiot nieposiadający koncesji, o której mowa w pkt 3, który wyprodukował tę energię;
5. import energii elektrycznej przez nabywcę końcowego;
6. zużycie energii elektrycznej przez nabywcę końcowego, jeżeli nie została od niej zapłacona akcyza w należnej wysokości i nie można ustalić podmiotu, który dokonał sprzedaży tej energii elektrycznej nabywcy końcowemu.

Eksport oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa energii nie są uznane za czynności podlegające opodatkowaniu akcyzą w nowej ustawie – w przeciwieństwie do regulacji z 2004 r. Zastrzec trzeba jednak, że wewnątrzwspólnotowa dostawa energii elektrycznej może zostać uznana za sprzedaż nabywcy końcowemu, która jest opodatkowana podatkiem akcyzowym. Takie podejście byłoby ostrożniejsze, ale należy zauważyć, że jeżeli opodatkowywać tę dostawę, to można uznać, że była ona dokonana poza terytorium kraju – a to rodzi obowiązek zwrotu pobranej akcyzy. Nie liczyłbym jednak na pozytywną interpretację organów podatkowych w tym zakresie. Moja rada – lepiej zapłacić, a potem wystąpić o zwrot.

Pamiętaj o specyficznym przedmiocie opodatkowania – zużyciu. Opodatkowane jest zużycie energii elektrycznej przez podmiot posiadający koncesję na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót tą energią w rozumieniu Prawa energetycznego. Podatnikiem podatku akcyzowego z tego tytułu może więc być zarówno producent, dystrybutor, jak i firma zajmująca się przesyłaniem energii elektrycznej w sieciach przesyłowych. Obowiązek podatkowy z tytułu zużycia energii elektrycznej podmioty te mogą zatem między sobą przerzucać za pomocą stosownie skonstruowanych umów cywilnoprawnych (np. usługa najmu pomieszczenia wraz z oświetleniem świadczona przez producenta na rzecz dystrybutora; czynności opodatkowanej akcyzą polegającej na zużyciu energii elektrycznej dokonuje w tym przypadku wynajmujący - producent, a nie najemca - dystrybutor).

Pamiętaj, że za zużycie energii elektrycznej nie uznaje się strat powstałych w wyniku przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, z wyłączeniem energii zużytej w związku z jej przesyłaniem lub dystrybucją. Straty są nieopodatkowane niezależnie od tego, jak powstały – a więc także w wyniku czynności nielegalnych. Jeżeli jednak taka czynność związana już będzie z przesyłem lub dystrybucją np. podłączenia do sieci przesyłowej – będzie ją musiał opodatkować podatnik – według ilości. Wyłączenie opodatkowania nastąpi tylko, jeżeli opodatkowany zostanie nabywca – zgodnie z zasadą jednokrotności opodatkowania.

Powyższa interpretacja wynika również z tego, że akcyzą nie opodatkowujemy obrotu, lecz wydanie wyrobów i to niezależnie od zachowania form i warunków określonych przepisami prawa – zgodnie z widoczną tendencją do maksymalizacji opodatkowania akcyzą.

Nowa ustawa o akcyzie zawiera pułapkę dla podatników przyzwyczajonych do dotychczasowej roli podmiotu, na którym spoczywa obowiązek podatkowy w przypadku podatków pośrednich (poprzednia akcyza i VAT). Uważna analiza przepisów o obowiązku podatkowym i o rozliczaniu uchroni Cię przed zaległością podatkową w akcyzie – nadal bowiem obowiązuje zasada samoobliczania podatku, co czyni podatnika odpowiedzialnym za jego prawidłowe wyliczenie i terminowe wpłacenie.

Dla energii elektrycznej obowiązek podatkowy powstaje z dniem:

• nabycia wewnątrzwspólnotowego energii elektrycznej przez nabywcę końcowego;
• wydania energii nabywcy końcowemu, w przypadku sprzedaży energii elektrycznej na terytorium kraju;
• opodatkowanego zużycia energii elektrycznej, w ww. przypadkach;
• powstania długu celnego, w przypadku importu energii elektrycznej przez nabywcę końcowego.

Podatnik ma z kolei obowiązek, bez wezwania organu podatkowego, składać właściwemu naczelnikowi urzędu celnego deklaracje podatkowe według ustalonego wzoru oraz obliczać i wpłacać akcyzę na rachunek właściwej izby celnej, w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym:

• upłynął termin płatności wynikający z faktury, a jeżeli termin ten nie został określony - po miesiącu, w którym wystawiono fakturę - w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego energii elektrycznej przez nabywcę końcowego;
• upłynął termin płatności określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tytułu dostaw energii elektrycznej albo, jeżeli termin ten nie został określony w umowie - upłynął termin płatności wynikający z faktury, a jeżeli termin płatności nie został określony w umowie ani w fakturze - po miesiącu, w którym wystawiono fakturę - w przypadku sprzedaży energii elektrycznej nabywcy końcowemu na terytorium kraju;
• nastąpiło opodatkowane zużycie energii elektrycznej.

Dodatkowo, w przypadku składania deklaracji podatkowej i wpłaty akcyzy w pierwszych dwóch wymienionych wyżej przypadkach, za okres dłuższy niż dwa miesiące, podatnik posiadający koncesję na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót energią elektryczną w rozumieniu przepisów Prawa energetycznego, oraz podmiot reprezentujący są obowiązani, bez wezwania organu podatkowego, do obliczenia i zapłaty akcyzy wstępnie za okresy miesięczne, na rachunek właściwej izby celnej, na podstawie szacunków dokonanych w oparciu o ewidencję w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu czynności podlegających opodatkowaniu w tych przypadkach.

Z regulacji tych płynie kilka praktycznych wniosków:

• obowiązek podatkowy ma znaczenie przesądzające dla momentu uiszczenia wpłat miesięcznych,
• w pozostałych przypadkach badamy termin płatności a nie obowiązek podatkowy,
• deklaracje składamy naczelnikowi urzędu celnego, ale podatek płacimy – w obu przypadkach - na rachunek izby celnej.

Pamiętaj, jeżeli sprzedajesz energię elektryczną ze źródeł odnawialnych albo korzystasz z innego zwolnienia z akcyzy lub sprzedajesz ze stawką 0% - nie musisz składać deklaracji podatkowych w tym podatku.

Pamiętaj także, że jeżeli nie zadeklarujesz – świadomie lub nie (podatki są obiektywne) – to tak jak w przypadku każdego innego wyrobu akcyzowego, jeżeli nie można określić dnia, w którym powstał obowiązek podatkowy za datę jego powstania uznany zostanie dzień, w którym uprawniony organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej stwierdzi dokonanie czynności lub istnienie danego stanu faktycznego.

Ustawa wprowadza dwie metody ewidencjonowania energii elektrycznej, do których jednak są zobowiązane wyłącznie podmioty posiadające status podatników według opisanych wyżej zasad – pomiarową i współczynnikowo. Sprawdź, jak prawidłowo dokumentować sprzedaż celem właściwego obliczenia podatku.

Podatnik dokonujący sprzedaży energii elektrycznej nabywcy końcowemu, zużywający energię elektryczną, jeżeli posiada koncesje albo ją wyprodukował, a także podmiot reprezentujący, mają obowiązek prowadzenia ilościowej ewidencji energii elektrycznej na podstawie wskazań urządzeń pomiarowo-rozliczeniowych u nabywcy końcowego lub podmiotu zużywającego energię, a w przypadku braku takich urządzeń pomiarowych - na podstawie współczynnikowo określonego poziomu poboru energii przez poszczególne urządzenia, wskazanego w dokumentacji prowadzonej przez podatnika.

Z kolei podmiot dokonujący dostawy wewnątrzwspólnotowej lub eksportu energii elektrycznej jest obowiązany do prowadzenia ilościowej ewidencji energii elektrycznej na podstawie wskazań urządzeń pomiarowo-rozliczeniowych, a w przypadku braku takich możliwości - na podstawie dokumentów rozliczeniowych.

Ewidencja ta może być prowadzona w formie papierowej lub elektronicznej (o formie zawiadom naczelnika urzędu celnego) i musi zawierać odpowiednio dane niezbędne do określenia w okresach miesięcznych:

1. ilości wyprodukowanej oraz zakupionej energii elektrycznej - w megawatogodzinach (MWh);
2. ilości energii elektrycznej dostarczonej nabywcom końcowym;
3. ilości energii elektrycznej dostarczonej podmiotom niebędącym nabywcami końcowymi;
4. dat dokonania płatności wynikających z umów właściwych do rozliczeń z tytułu dostaw;
5. ilości energii elektrycznej, od których powstał obowiązek naliczenia i zapłaty akcyzy;
6. kwot akcyzy należnej do zapłaty od energii elektrycznej;
7. ilości energii elektrycznej zwolnionej od akcyzy;
8. ilości energii elektrycznej zużytej na potrzeby własne;
9. ilości energii elektrycznej dostarczonej wewnątrzwspólnotowo albo wyeksportowanej;
10. ilości strat powstałych w wyniku przesyłu i rozdziału energii elektrycznej.

Jeżeli brak jest urządzeń pomiarowych pozwalających na precyzyjne określenie ilości zużycia własnego lub strat prowadzący ewidencję musi określić ilości szacunkowe.

Obowiązek prowadzenia ewidencji ma realny wymiar – bowiem poza ustaleniem podstawy opodatkowania - musi być ona przechowywana do celów kontroli przez okres 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została sporządzona.

Jak już można było się zorientować z treści obowiązkowej ewidencji i przedmiotu opodatkowania – podstawą opodatkowania jest ilość energii elektrycznej mierzona lub szacowana. Stawka podatku wynosi 20 zł za 1 megawatogodzinę (MWh).

Specyficznie ukształtowano zwolnienia od podatku w nowej ustawie. Najważniejsze jest zwolnienie energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Uzależnione jest ono od posiadania dokumentu od Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który potwierdzi umorzenie świadectwa pochodzenia energii wyprodukowanej z odnawialnych źródeł i realizowane jest poprzez obniżenie akcyzy należnej od energii elektrycznej za najbliższe okresy rozliczeniowe.

Zwolnione z akcyzy jest też zużycie energii elektrycznej w procesie produkcji energii elektrycznej, jak również zużycie tej energii w celu podtrzymywania tych procesów produkcyjnych, a także  zużycie energii elektrycznej w procesie produkcji energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu w elektrociepłowniach.

Zasady w tym zakresie wypływają z ustawy o VAT, jak też najnowszego rozporządzenia wykonawczego w sprawie m.in. wystawiania faktur wydanego 28 listopada 2008 r. Dla podatników akcyzy, niezwolnionych z tego podatku, najważniejsza jest zasada, określenia w fakturze kwoty podatku akcyzowego, zawartej w wartości towarów wykazanych w tej fakturze.

Ponadto pamiętać należy, że sprzedawcy energii zazwyczaj na fakturach zamieszczają planowane, a nie rzeczywiste zużycie energii elektrycznej. Nabywca płaci więc koszt podatku akcyzowego - wliczonego w cenę energii elektrycznej, której jeszcze nie zużył. Jeżeli zatem powstają z tego tytułu nadpłaty zarówno cena za energię bez podatku, jak i podatek akcyzowy muszą być rozliczone w późniejszych okresach.

Zwykłą praktyką sprzedaży energii elektrycznej za okresy miesięczne jest jej fakturowanie za okresy dłuższe niż miesięczne. Okresy takie obejmować mogą, zarówno czas obowiązywania obecnej ustawy o podatku akcyzowym, jak i tej uchylonej. Zmienili się zarówno podatnicy, jak i niektóre zasady rozliczania. Sprawdź, jak prawidłowo rozliczyć akcyzę za okres obejmujący zmianę przepisów.

Częściowo na te pytania odpowiadają przepisy przejściowe zawarte w nowej ustawie o podatku akcyzowym. Jeżeli zatem obowiązek podatkowy w akcyzie w odniesieniu do wyrobów akcyzowych niezharmonizowanych w rozumieniu nieobowiązującej już ustawy z 2004 r., powstał przed dniem wejścia w życie obecnej ustawy o podatku akcyzowym, i należna akcyza nie została do tego dnia zapłacona, stosuje się przepisy poprzednio obowiązujące.

Oznacza to, że wydana do końca 28 lutego 2009 r. energia elektryczna (do końca) musi być opodatkowana na podstawie ustawy z 2004 r. przez producenta i rozliczana w deklaracji składanej za luty 2009 r. Natomiast energia elektryczna wydana od 1 marca 2009 r. jest opodatkowana na podstawie obecnej ustawy o podatku akcyzowym. W pozostałych przypadkach podatek akcyzowy określony w ustawie z 2004 r. nie powinien być naliczany.

W przypadku braku możliwości określenia ilości energii elektrycznej odebranej w okresie obowiązywania nowej ustawy o podatku akcyzowym, jej ilość ustalić trzeba proporcjonalnie do okresu obowiązywania nowej ustawy w stosunku do okresu rozliczeniowego.

Jeżeli okres rozliczeniowy energii elektrycznej rozpoczął się przed dniem wejścia w życie obecnej ustawy o podatku akcyzowym i obejmuje również jej okres obowiązywania, sprzedawca energii elektrycznej nabywcy końcowemu będzie musiał na wystawianej fakturze uwzględnić akcyzę należną za okres obowiązywania ustawy z 2008 r., którego dotyczy faktura. Oznacza to, że energia elektryczna wydana przez producenta (lub zakupiona z zagranicy w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów lub import) od 1 marca 2009 r. powinna być opodatkowana podatkiem akcyzowym nie u sprzedawcy (dystrybutora) tej energii nabywcy końcowemu, ale u producenta, a wynikający z niej podatek akcyzowy musi zostać uwzględniony w fakturze wystawianej przez dystrybutora za ilość wydanej energii od 1 marca 2009 r.

Tekst opublikowany: 13 kwietnia 2009 r.