Opodatkowanie akcyzą samochodów osobowych od 1 marca 2009 r.

Od 1 marca 2009 r. obowiązuje ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 3, poz. 11, dalej: upa). Nowe przepisy utrzymały zasadę przedmiotowego definiowania podatnika podatku akcyzowego od samochodów osobowych. Pomimo niezmienionej zasady definiowania podatnika akcyzy od samochodów zdecydowanie zmienił się zakres przedmiotowy, który wpływa na to, kto takim podatnikiem jest.

Aspekt przedmiotowy ma przy tym dwa wymiary: określenie towaru (samochody nie są już wyrobem akcyzowym), jaki podlega akcyzie i wskazanie czynności i stanów faktycznych, których zaistnienie w odniesieniu do takiego towaru powoduje powstanie obowiązku podatkowego.

Samochody osobowe podlegające opodatkowaniu są to pojazdy samochodowe i pozostałe pojazdy mechaniczne (poz. CN 8703) przeznaczone zasadniczo do przewozu osób, inne niż poz. CN 8702, włącznie z samochodami osobowo-towarowymi (kombi) oraz samochodami wyścigowymi, z wyłączeniem skuterów śnieżnych o CN 8703 10 11, meleksów o CN 8703 10 18 i quadów o CN 8703 10 18.

Poza wskazanymi wyłączeniami opodatkowaniu podlegają samochody osobowe o dokładnie takiej samej pozycji CN, jak przed 1 marca 2009 r. Zmiana, jak się dokonała dotyczy tego, że na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z 2004 r. opodatkowaniu podlegały samochody osobowe, mieszczące się we wskazanej klasyfikacji statystycznej – przed pierwszą rejestracją w kraju.

Brak jednak obecnie tego warunku wcale nie oznacza rozszerzenia zakresu przedmiotowego opodatkowania. Warto bowiem porównać także przedmiot opodatkowania. Obecnie opodatkowaniu akcyzą podlegają:

1. import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;
2. nabycie wewnątrzwspólnotowe – czyli fizyczne sprowadzenie z innego Państwa członkowskiego UE samochodu osobowego niezarejestrowanego jw.,
3. pierwsza sprzedaż w kraju samochodu osobowego niezarejestrowanego jw.,
4. wyprodukowanego w kraju,
5. od którego nie została zapłacona akcyza z tytułu czynności, o których mowa w pkt 1 albo 2,
6. sprzedaż w kraju samochodu, w tym wypadku następująca po sprzedaży, o której mowa w pkt 3, jeżeli wcześniej akcyza nie została zapłacona w należnej wysokości a w wyniku kontroli podatkowej, postępowania kontrolnego albo postępowania podatkowego nie ustalono, że podatek został zapłacony.

Ujednolicono przy tym definicję sprzedaży samochodu, która obecnie obejmuje:

• klasyczną sprzedaż kodeksową,
• zamianę,
• wydanie w zamian za wierzytelności,
• wydanie w miejsce świadczenia pieniężnego,
• darowiznę, w rozumieniu przepisów prawa cywilnego,
• wydanie w zamian za dokonanie określonej czynności,
• przekazanie lub wykorzystanie na potrzeby reprezentacji albo reklamy,
• przekazanie przez podatnika na potrzeby osobiste podatnika, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, a także zatrudnionych przez niego pracowników oraz byłych pracowników,
• użycie na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.

Zauważyć należy wyeliminowanie możliwości podwójnego opodatkowania. Służą temu zarówno sposób określenia opodatkowania z tytułu sprzedaży samochodów w kraju (tylko, gdy nie zapłacono podatku z tytułu sprowadzenia go z zagranicy), jak też wyraźne wprowadzenie zasady jednokrotności opodatkowania akcyzą dla samochodów.

Doprecyzowano też, iż obecnie wyłącznie import i nabycie wewnątrzwspólnotowe podlegają opodatkowaniu wyłącznie, jeżeli następuje to przed pierwszą rejestracją.

Sprawdź katalog zwolnień, które wyłączają nie tylko obowiązek zapłaty, ale również rejestracji i deklarowania akcyzy. Zwolnione od podatku akcyzowego są zatem samochody osobowe w następujących sytuacjach.

Samochód przywożony czasowo do celów prywatnych przez osobę fizyczną przybywającą w kraju z państwa członkowskiego, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

a) osoba fizyczna ma miejsce stałego pobytu (tj. przebywa 185 dni w roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe. W przypadku osoby niezwiązanej z tym miejscem zawodowo na osobiste powiązania wskazuje istnienie ścisłych więzi pomiędzy tą osobą a miejscem, w którym mieszka.

Jednakże za miejsce stałego pobytu osoby związanej zawodowo z miejscem innym niż miejsce powiązań osobistych, i z tego względu przebywającej na zmianę w różnych miejscach na terytoriach dwóch lub więcej państw członkowskich WE, uznaje się miejsce, z którym jest związana osobiście, pod warunkiem że regularnie tam powraca.

Ten ostatni warunek nie musi być spełniony, jeśli osoba mieszka w państwie członkowskim w celu wypełnienia zadania w określonym czasie. Studia wyższe bądź nauka w szkole poza miejscem stałego pobytu nie stanowią zmiany miejsca stałego pobytu w państwie członkowskim,

b) samochód jest przeznaczony do użytku osobistego tej osoby,

c) termin czasowego przywozu samochodu nie przekroczy 6 miesięcy w 12-miesięcznym okresie,

d) samochód nie zostanie sprzedany, wynajęty lub w jakikolwiek inny sposób oddany do użytku osobie trzeciej w okresie czasowego przywozu, jednak samochód należący do przedsiębiorstwa wynajmującego z siedzibą w państwie członkowskim może być podnajmowany w celu jego ponownego przywozu, jeżeli znajduje się na terytorium innego państwa członkowskiego na skutek wykonania umowy najmu, która w tym państwie członkowskim została zrealizowana; samochód może też być zwrócony do państwa członkowskiego przez pracownika przedsiębiorstwa wynajmującego, na terytorium którego został wynajęty, także w przypadku gdy pracownik ma miejsce zamieszkania w kraju.

Zwolniony od podatku akcyzowego jest samochód osobowy przywożony czasowo do celów zawodowych przez osobę fizyczną przybywającą w kraju z państwa członkowskiego, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

a) osoba fizyczna ma miejsce stałego pobytu (rozumiane jw.) w państwie członkowskim,

b) termin czasowego przywozu samochodu nie przekroczy 6 miesięcy w 12-miesięcznym okresie,

c) samochód nie będzie służył w kraju do odpłatnego transportu osób ani do odpłatnego lub nieodpłatnego transportu towarów do celów przemysłowych lub handlowych,

d) samochód nie zostanie sprzedany, wynajęty lub w jakikolwiek inny sposób oddany do użytku osobie trzeciej w okresie czasowego przywozu,

e) samochód został nabyty lub wprowadzony do obrotu zgodnie z przepisami dotyczącymi opodatkowania obowiązującymi w państwie członkowskim, na terytorium którego osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania, a przy wywozie nie zastosowano zwolnienia od akcyzy lub zwrotu podatku.

Warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli samochód osobowy posiada urzędowy znak rejestracyjny państwa członkowskiego, na terytorium, którego został zarejestrowany, z wyłączeniem tymczasowych znaków rejestracyjnych.

W przypadku samochodu osobowego zarejestrowanego w państwie członkowskim, na terytorium którego wydanie urzędowych znaków rejestracyjnych nie stanowi dowodu, że samochód został nabyty lub wprowadzony do obrotu zgodnie z przepisami dotyczącymi opodatkowania obowiązującymi w państwie członkowskim, użytkownik powinien wykazać w inny sposób, że wymagane podatki lub opłaty zostały zapłacone.


W przypadku wątpliwości dotyczących spełnienia warunku posiadania miejsca stałego pobytu, zwolnienie od akcyzy następuje pod warunkiem wpłacenia kaucji pieniężnej w walucie polskiej, w wysokości akcyzy, która byłaby należna. Po usunięciu wątpliwości może nastąpić zwrot kaucji lub jej zaliczenie na podatek przy skorzystaniu z powyższego zwolnienia.

Zwrot kaucji następuje w terminie 2 miesięcy od dnia przedstawienia dowodu stwierdzającego posiadanie miejsca stałego pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego. Od kwoty zwracanej kaucji nie przysługują odsetki. W przypadku nieprzedstawienia dowodu stwierdzającego posiadanie miejsca stałego pobytu w terminie dwunastu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwy naczelnik urzędu celnego zalicza kaucję na poczet kwoty należnej akcyzy.

Zwolniony od podatku akcyzowego jest samochód osobowy przywożony czasowo, zarejestrowany na terytorium państwa członkowskiego, w którym użytkownik ma miejsce zamieszkania, używany w regularnych podróżach z miejsca zamieszkania do miejsca pracy na terytorium kraju, jeżeli łącznie są spełnione warunki określone wyżej w pkt 2 lit. a i c-e – zwolnienie to, jak podkreśla ustawodawca, jest bezterminowe.

Zwolniony od podatku akcyzowego jest samochód osobowy przywożony czasowo, zarejestrowany na terytorium państwa członkowskiego, w którym student ma miejsce zamieszkania, używany przez niego na terytorium kraju, w którym przebywa on wyłącznie w celu studiowania, jeżeli łącznie są spełnione warunki określone w pkt 2 lit. a i c-e.

Wszystkie powyższe zwolnienia stosować mogą również osoby fizyczne przybywające na terytorium kraju z terytorium państw członkowskich Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA). Zastosowanie tych zwolnień nie jest uzależnione od obywatelstwa tych osób, ale wyłącznie od miejsca pobytu.

Zwolnieniu od akcyzy podlegają też samochody przywożone przez osobę fizyczną przybywającą do kraju na pobyt stały lub powracającą z czasowego pobytu z państwa członkowskiego do kraju, a także samochody przywożone przez osobę fizyczną przybywającą z państwa członkowskiego do kraju na pobyt stały w związku z zawarciem związku małżeńskiego w okresie 2 miesięcy przed przewidywaną datą zawarcia związku małżeńskiego albo 4 miesięcy po dacie zawarcia tego związku małżeńskiego, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

1) samochód jest przeznaczony do użytku osobistego tej osoby;

2) samochód służył do użytku osobistego tej osoby w miejscu poprzedniego jej pobytu w państwie członkowskim przez co najmniej 6 miesięcy przed zmianą miejsca pobytu;

3) osoba ta przedstawi właściwemu naczelnikowi urzędu celnego dowód potwierdzający spełnienie warunku, o którym mowa w pkt 2;

4) samochód nie zostanie sprzedany, wynajęty lub w jakikolwiek inny sposób oddany do użytku osobie trzeciej przez 12 miesięcy, licząc od dnia jego przywozu do kraju;

5) samochód został nabyty lub wprowadzony do obrotu zgodnie z przepisami dotyczącymi opodatkowania obowiązującymi w państwie członkowskim WE, w którym osoba fizyczna miała miejsce zamieszkania, a przy wywozie nie zastosowano zwolnienia od akcyzy lub zwrotu podatku.

Osoba fizyczna korzystająca z opisanego zwolnienia dla nowych małżeństw musi przy tym przedłożyć właściwemu naczelnikowi urzędu celnego dowód zawarcia związku małżeńskiego w okresie 4 miesięcy od daty jego zawarcia.

Oba opisane zwolnienia mają zastosowanie, jeżeli samochód osobowy zostanie przywieziony przed upływem 12 miesięcy od dnia osiedlenia się osoby fizycznej do kraju.

Warunków wskazanych w pkt 2 i 3, nie stosuje się do członków służby zagranicznej i żołnierzy zawodowych wyznaczonych do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, jeżeli przedstawią dokumenty potwierdzające zatrudnienie w placówce zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub oddelegowanie do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju - w przypadku gdy nie istnieje możliwość zarejestrowania w kraju samochodów używanych przez te podmioty w państwach członkowskich, z których powracają. Miejsce stałego pobytu definiowane jest jw.

Zwolniony jest od podatku akcyzowego również samochód przywożony przez osobę fizyczną, która nabyła w drodze dziedziczenia prawo własności lub prawo użytkowania tego samochodu w państwie członkowskim, pod warunkiem że osoba ta przedstawi właściwemu naczelnikowi urzędu celnego dokument stwierdzający prawo własności lub prawo użytkowania samochodu nabyte w drodze dziedziczenia potwierdzony przez notariusza lub inne właściwe władze, a także że samochód jest przywożony do kraju nie później niż w terminie 2 lat, licząc od daty wejścia w posiadanie tego samochodu.

Wszystkie trzy powyższe zwolnienia podatkowe mogą stosować również osoby fizyczne przybywające do kraju na pobyt stały lub powracających z czasowego pobytu z terytorium państwa EFTA.

Odrębne zwolnienie z podatku akcyzowego samochodów dotyczy pojazdów przywożonych spoza państw członkowskich oraz państw EFTA przez osobę fizyczną przybywającą do kraju na pobyt stały lub powracającą z czasowego pobytu z tych państw, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

1) samochód jest przeznaczony do użytku osobistego tej osoby;

2) samochód służył do użytku osobistego tej osoby w miejscu poprzedniego jej pobytu poza państwem członkowskim lub państwem EFTA przez co najmniej 6 miesięcy przed zmianą miejsca pobytu;

3) osoba ta przedstawi właściwemu naczelnikowi urzędu celnego dowód potwierdzający spełnienie warunku, o którym mowa w pkt 2;

4) osoba ta przebywała poza państwem członkowskim lub państwem EFTA przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy poprzedzających zmianę miejsca pobytu;

5) samochód osobowy nie zostanie sprzedany, wynajęty lub w jakikolwiek inny sposób oddany do użytku osobie trzeciej przez 12 miesięcy od dnia jego przywozu do kraju.

Warunki wskazane w pkt 2 i 3 nie dotyczą członków służby zagranicznej i żołnierzy zawodowych skierowanych lub wyznaczonych do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, jeżeli przedstawią dokumenty potwierdzające zatrudnienie w placówce zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub oddelegowanie do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju - w przypadku gdy nie istnieje możliwość zarejestrowania w kraju samochodów używanych przez te podmioty w państwach, z których powracają. W takich przypadkach zwolnienie od akcyzy obejmuje również samochody przywożone z państwa członkowskiego lub trzeciego, nabywane w drodze powrotnej z państwa trzeciego.

Pamiętać należy, iż miejsce stałego pobytu określa się w tym przypadku tak samo, jak dla wyżej opisanych zwolnień, a samochód jest zwolniony od akcyzy, jeżeli został przywieziony przed upływem 12 miesięcy od dnia osiedlenia się osoby fizycznej w kraju.

Jeżeli płaciłeś lub odzyskiwałeś akcyzę od samochodów na podstawie ustawy z 2004 r. zapomnij o starych zasadach – zmieniły się bowiem zasadniczo. Nowa ustawa o podatku akcyzowym przewiduje dwie stawki podatku:

• 18,6 % dla samochodów o pojemności silnika powyżej 2.000 cm³ albo
• 3,1 % dla pozostałych.

Zmiany objęły wysokość podatku, sposób zróżnicowania, a nawet jego określania. I tak do końca lutego 2009 r.: ustawa określała wyłącznie stawkę maksymalną – 65%, w pozostałym zakresie dając uprawnianie Ministrowi Finansów do zmniejszania tej stawki w ciągu roku podatkowego.

Abstrahując od oczywistej niezgodności z Konstytucją tych przepisów, zauważyć należy, iż Minister Finansów po pierwsze uzyskał całkowitą swobodę w określeniu właściwych stawek i ich zróżnicowaniu, a także w ich faktycznym podnoszeniu w ciągu roku podatkowego stosownie do aktualnych potrzeb budżetowych.

Wysokość stawki zależna była nie tylko od pojemności silnika, ale do końca 2006 r., również od wieku pojazdu, przy czym stawka rosła wraz z tym czynnikiem – co dyskryminowało samochody używane pochodzące z zagranicy – te bowiem sprzedawane w Polsce w ogóle nie podlegały opodatkowaniu, gdyż zazwyczaj były już po pierwszej rejestracji.

Obecnie Minister Finansów nie może ustalać stawek podatku dla samochodów, jak również - z uwagi na omówione wyżej zmiany przedmiotu opodatkowania – nie dochodzi do dyskryminacji pojazdów z zagranicy.

Ma to podstawowe znaczenie dla określenia różnic w zakresie zwrotu podatku.

Pod rządami ustawy z 2004 r. zwrot podatku akcyzowego dotyczącego samochodów dotyczył zapłaconej akcyzy z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów starszych niż 2 lata – na podstawie wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 18 stycznia 2007 r. w sprawie C-313/05. W wyroku tym ETS uznał, iż opodatkowanie tych pojazdów, dyskryminujące pojazdy z Unii Europejskiej wobec samochodów używanych z Polski, nie miało podstaw i było niezgodne z art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

W praktyce zwrot na podstawie tego wyroku następował po uiszczeniu akcyzy po przekroczeniu granicy i ograniczony był tylko do kwoty przekraczającej kwotę akcyzy wyliczonej od wartości rynkowej auta, powiększanej zazwyczaj o dodatkowe wyposażenie, a pomniejszanej o koszt remontów i napraw.

Przyjęcie jako podstawy opodatkowania wartości rynkowej pojazdu – a nie ceny transakcyjnej, która była zasadniczą podstawą opodatkowania – wynikał z tego, iż przedmiotowy zwrot następował po przeprowadzeniu postępowania podatkowego, a w tym ustawa z 2004 r. dawała podstawy do takiego określenia podstawy opodatkowania. Postępowanie podatkowe w przedmiocie tego zwrotu nie następowało jednak z urzędu, lecz na wniosek.

Obecnie, wobec braku zróżnicowania dla samochodów krajowych i unijnych w tym zakresie, brak jest podstaw do wnioskowania przedmiotowego zwrotu, a utrzymany został jedynie zwrot dla podmiotów eksportujących lub dostarczających wewnątrzwspólnotowo samochody niezarejestrowane wcześniej do kraju, od których akcyza została zapłacona w kraju.

Poprzednio jednak zwrot ten przysługiwał tylko podmiotom dokonującym tylko dostawy wewnątrzwspólnotowej i tylko w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Zasadnicze zmiany zaszły w zakresie terminów wpłaty podatku i zasad składania deklaracji na akcyzę.
Podatnik z tytułu sprzedaży w kraju samochodu jest w dalszym ciągu obowiązany, bez wezwania organu podatkowego:

• składać właściwemu naczelnikowi urzędu celnego deklaracje podatkowe w sprawie akcyzy,
• obliczać i wpłacać akcyzę na rachunek właściwej izby celnej

– za miesięczne okresy rozliczeniowe, w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Natomiast z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu podatnik musi po dokonaniu jego przemieszczenia do kraju, bez wezwania, złożyć deklarację uproszczoną właściwemu naczelnikowi urzędu celnego w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później niż w dniu rejestracji samochodu osobowego w kraju.

Podatnik z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego ma obowiązek po dokonaniu jego przemieszczenia do kraju, bez wezwania organu podatkowego dokonać obliczenia i zapłaty na rachunek właściwej izby celnej, akcyzy w terminie 30 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później niż w dniu rejestracji samochodu osobowego do kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym.

Jest to dość istotna zmiana w stosunku do poprzedniej regulacji, gdyż poprzednio podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów niezarejestrowanych w kraju musiały:

• po przywozie do kraju złożyć deklarację uproszczoną do właściwego naczelnika urzędu celnego w terminie 5 dni, licząc od dnia nabycia wewnątrzwspólnotowego;
• dokonać zapłaty akcyzy nie później niż z chwilą rejestracji tego pojazdu w kraju.

Brak jest w obecnych przepisach wskazania, czy należy składać deklarację, jeżeli jest się podatnikiem tylko z tytułu importu samochodu i istnieje w związku z tym wątpliwość, co do obowiązku w tym zakresie. Przepis art. 21 ust. 3 pkt 4 upa wyłącza obowiązek składania deklaracji w przypadku określonych wyrobów akcyzowych. Zgodnie jednak z art. 2 pkt 1 upa w zw. z załącznikiem nr 1 do ustawy samochody osobowe nie są wyrobami akcyzowymi, co oznaczałoby obowiązek składania deklaracji ogólnych tylko z tego tytułu. Moim zdaniem jest to jednak błąd legislacyjny i podatnicy wyłącznie importujący będą rozliczać się na dokumencie SAD.

Tekst opublikowano: 22 kwietnia 2009 r.