Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska a koszty uzyskania przychodu

Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska potocznie zwane opłatami ekologicznymi, ponoszone są przez korzystających ze środowiska przedsiebiorców, pomimo że ich działalność w tym zakresie jest zgodna z prawem. Jest to bowiem zapłata za korzystanie, stanowiąca pewien ekwiwalent strat ekonomicznych i społecznych, powstających w wyniku zanieczyszczenia środowiska i jego zmiany.

Do podstawowych opłat tego typu, z którymi najczęściej mają do czynienia podmioty gospodarcze, należą opłaty za:

Opłaty te nakłada ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska, ustawa - Prawo wodne oraz ustawa o odpadach. Za opłaty ekologiczne uznaje się także opłaty za korzystanie z wód i urządzeń wodnych, stanowiących własność państwa, do celów żeglugi i spławu oraz za wydobywanie z tych wód żwiru, piasku i kamienia (ustanowione wraz z opłatami za pobór wody i zrzut ścieków przez Prawo wodne). Wysokość opłat naliczana jest według stawek obowiązujących w dniu korzystania ze środowiska, ustalanych przez Radę Ministrów w rozporządzeniach odrębnie za każdy rodzaj korzystania ze środowiska i w zależności od jakości i ilości wprowadzanych do środowiska zanieczyszczeń czy dokonywanych zmian.

Są to zatem opłaty o charakterze niesankcyjnym. Zatem poniesione opłaty można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Nie możesz uznać natomiast uznać za koszty uzyskania przychodów kar, opłat i odszkodowań ani odsetek od tych zobowiązań z tytułu nieprzestrzegania przepisów w zakresie ochrony środowiska.

W przedstawionym poniżej przypadku podatnik posiadał wobec Marszałka Województwa zaległe zobowiązanie z tytułu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Wskazane opłaty ustalone zostały decyzjami a podatnik odniósł je w ciężar kosztów uzyskania przychodów roku podatkowego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązań z tytułu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, z rachunku bankowego podatnika pobrana została kwota, na którą składała się należność główna i odsetki od zaległości podatkowych oraz koszty egzekucyjne.

Okazało się jednak, że postępowanie egzekucyjne przeprowadzono niesłusznie i w związku z tym po stronie podatnika powstała nadpłata. Podatnik zwrócił się zatem do Urzędu Marszałkowskiego z wnioskiem o jej zaliczenie na poczet zobowiązań za gospodarcze korzystanie ze środowiska w roku bieżącym. Marszałek Województwa po uzyskaniu stanowiska Departamentu Prawnego Ministerstwa Środowiska w Warszawie, potwierdzającego możliwość rozliczenia powstałej nadpłaty z pozostałymi zaległościami za korzystanie ze środowiska, przedstawił podatnikowi sposób zakwalifikowania przelewów z tytułu wpłaconych przez komornika kwot.

Podatnik miał jednak wątpliwości, co do kwalifikacji w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska oraz rozliczenia nadpłaty powstałej w zakresie tego obciążenia. Wniósł zatem o udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy momentem powstania przychodu jest data, w której wierzyciel, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, uznał nadpłatę i dokonał jej rozliczenia.

W wydanej interpretacji Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu (pismo z 30 grudnia 2004 r., sygn.: PD-P/423-237/04, opubl. Lex nr 13360) stwierdził, że stosownie do brzmienia art. 277 ust. 4 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. nr 62, poz. 627 z późn. zm.) wpływy z tytułu opłat i kar stanowią przychody odpowiednich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Wskazane powyżej fundusze posiadają status funduszy celowych, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych (art. 400 ust. 1 i 2 ustawy prawo ochrony środowiska). Jednocześnie, stosownie do przepisu art. 281 ust. 1 wskazanej ustawy, do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 2, przepisy działu III ustawy - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska.

Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar, opłat i odszkodowań oraz odsetek od tych zobowiązań z tytułu nieprzestrzegania przepisów w zakresie ochrony środowiska, zgodnie z unormowaniami art. 16 ust. 1 pkt 19 lit. a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.). Zatem opłaty stanowiące niesankcyjną formę należności za gospodarcze korzystanie ze środowiska naturalnego są kosztami uzyskania przychodów.

W myśl natomiast przepisów art. 12 ust. 4 pkt 6 updop, z kategorii przychodów wyłączone zostały zwrócone, umorzone lub zaniechane opłaty stanowiące dochody budżetu państwa albo budżetów jednostek samorządu terytorialnego, pod warunkiem, iż nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Zwrot, umorzenie bądź zaniechanie opłat zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, stanowi zatem przychód podlegający opodatkowaniu. Ponieważ przychodem są zwrócone (umorzone, zaniechane) opłaty, obowiązek podatkowy powstanie w momencie ich faktycznego otrzymania (art. 12 ust. 1 pkt 1 updop).

Zarazem organ podatkowy zauważył, że stosownie do unormowań art. 12 ust. 1 pkt 6a updop, zwrócone inne wydatki niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów nie będą stanowiły przychodu podatkowego.