Jeśli jednostka przeprowadza operacje gospodarcze z kontrahentem zagranicznym, zwykle nie pojawiają się już wątpliwości co do prawidłowości tej operacji. Natomiast w sytuacji, gdy krajowy kontrahent proponuje rozliczenie dokonane w walucie obcej, zaczynamy się zastanawiać, czy taka operacja jest możliwa i w jaki sposób należy rozliczyć ją w księgach rachunkowych. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, jak uniknąć błędów dokonując rozliczeń pomiędzy rezydentami w walutach obcych.
Obecnie prawo dewizowe zezwala już na przeprowadzanie operacji gospodarczych pomiędzy rezydentami w walutach obcych. Nie potrzeba też zezwolenia dewizowego na wystawienie faktury w innej walucie niż złoty polski dla kontrahenta polskiego. Ważne z punktu widzenia rozliczeń w świetle przepisów prawa dewizowego jest stwierdzenie, czy dany podmiot lub osoba fizyczna jest rezydentem, czy też nie.
Rezydentami są osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania w kraju oraz osoby prawne mające siedzibę w kraju, a także inne podmioty mające siedzibę w kraju, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu. Rezydentami są również znajdujące się w kraju oddziały, przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez nierezydentów. Zaliczane są także do rezydentów:
- polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne,
- urzędy konsularne,
- inne polskie przedstawicielstwa,
- misje specjalne, korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych.
- obce przedstawicielstwa dyplomatyczne,
- urzędy konsularne i inne obce przedstawicielstwa oraz misje specjalne,
- organizacje międzynarodowe, korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych.
Warto wspomnieć dodatkowo, iż w przypadku osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą to, czy są one traktowane jak rezydenci (podmioty krajowe), czy też nierezydenci (podmioty zagraniczne), nie jest już uzależnione od ich miejsca zamieszkania.
Osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce będąca osobą fizyczną, która wykonuje działalność gospodarczą za granicą, jest teraz traktowana, w zakresie czynności związanych z tą działalnością, jak nierezydent. Z kolei osoba mająca miejsce zamieszkania za granicą będąca osobą fizyczną, wykonująca w Polsce działalność gospodarczą, jest traktowana w zakresie czynności związanych z tą działalnością jak rezydent. |
Jeśli strony będące w rozumieniu prawa dewizowego rezydentami zechcą dokonać rozliczenia w walucie obcej, warto by w umowie wskazały nie tylko cenę wyrażoną w innej walucie niż PLN, ale także wprowadzić takie postanowienie. Nie będzie wtedy wątpliwości, iż spełnienie świadczenia powinno nastąpić w walucie obcej.
Kiedy dłużnik może spełnić w złotych świadczenie wyrażone w walucie obcej?
Artykuł 358 ustawy z 16 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.) wskazuje, że jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej. Jeśli zatem kontrahenci nie umówili się, że zapłata nastąpi w obcej walucie, to dłużnik może spełnić świadczenie w złotych.
Równowartość waluty w takiej sytuacji określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna stanowi inaczej. Strony mogą w umowie wskazać inną metodę przeliczenia waluty obcej na złote. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może skorzystać z uprawnienia polegającego na żądaniu spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego NBP z dnia, w którym zapłata jest faktycznie dokonana.
Kiedy przy rozliczaniu operacji dewizowych trzeba skorzystać z pośrednictwa banku?
Nie można zapomnieć o obowiązku dokonywania przez rezydentów i nierezydentów przekazów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w Polsce związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków. W sytuacji, gdy kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15.000 euro, jest obowiązek skorzystania z pośrednictwa banku. Kwotę 15.000 euro przelicza się na złote polskie przy zastosowaniu średniego kursu ogłoszonego przez NBP w dniu poprzedzającym dokonanie czynności. Zasada ta wynika z art. 25 Prawa dewizowego (art. 2 ust. 3 ustawy z 27 lipca.2002 r. - Prawo dewizowe, Dz.U. nr 141, poz. 1178 ze zm.). |
Jeśli strony umówiły się, iż operacja zostanie przeprowadzona w walucie obcej, to należy w celu ujęcia jej w księgach rachunkowych i na potrzeby rozliczeń podatkowych dokonać jej przeliczenia na złote polskie.
Artykuł 9 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm., dalej: uor) wyraźnie wskazuje, iż księgi rachunkowe prowadzi się w złotych polskich. To, w jaki sposób dokonać przeliczenia operacji na dzień jej przeprowadzenia, wynika z art. 30 ust. 2 uor. Wyrażone walutach obcych operacje przelicza się odpowiednio po kursie:
- faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji - w przypadku sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań;
- średnim ogłoszonym dla danej waluty przez Narodowy Bank Polski z dnia poprzedzającego ten dzień - w przypadku zapłaty należności lub zobowiązań, jeżeli nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznego, a także w przypadku pozostałych operacji.
Warto podkreślić, iż obecnie regulacje wynikające z prawa bilansowego (uor) są tożsame z regulacjami podatkowymi.
Zasady przeliczania operacji walutowych i ustalania różnić kursowych podatkowo wynikają z:
- art. 14 ust. 1a, art. 22 ust. 1 i art. 24c ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, dalej: updof),
- art. 12 ust. 2, art. 15 ust. 1 i art. 15a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm., dalej: updop).
- w walucie polskiej (PLN) - nie powstaną różnice kursowe,
- w walucie obcej - wystąpią różnice kursowe.
Praktyczne przykłady ewidencji księgowej
Dla celów rachunkowych w obu przypadkach powstaną różnice kursowe.
PRZYKŁAD
Spółka A sp. z o.o. zawarła ze spółką B sp. z o.o. umowę najmu. Strony określiły w umowie, iż wartość czynszu będzie stanowiła równowartość 2.000 euro netto. Strony postanowiły, iż płatność będzie dokonana w euro.
W dniu 15 kwietnia 2010 r. spółka A wystawiła fakturę. Kurs euro z 14 kwietnia wyniósł 3.8659 zł/euro.
Zapłata została otrzymana 20 kwietnia. Kurs kupna banku, z którego korzystała spółka A, wynosił 3.8500 zł/euro, natomiast kurs sprzedaży banku, z którego usług korzysta spółka B, wynosił 4.0120 zł.
Ujęcie w księgach rachunkowych spółki A (sprzedawcy usługi)
Ujecie w księgach rachunkowych spółki B (nabywcy usługi)
Warto zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 31a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535 ze zm.) kwoty stosowane do określenia podstawy opodatkowania wyrażone są w walucie obcej, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli jednak, na podstawie przepisów o VAT, podatnik może wystawić fakturę przed powstaniem obowiązku podatkowego i wystawi ją w tym terminie, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień wystawienia faktury.
Ponadto kwota VAT musi być zawsze wykazana w złotych. Zobowiązuje bowiem do tego § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2008 r. nr 212, poz. 1337 ze zm.).
W dniu 15 kwietnia 2010 r. spółka A wystawiła fakturę. Kurs euro z 14 kwietnia wyniósł 3.8659 zł/euro.
Zapłata została otrzymana 20 kwietnia. Kurs kupna banku, z którego korzystała spółka A, wynosił 3.8500 zł/euro, natomiast kurs sprzedaży banku, z którego usług korzysta spółka B, wynosił 4.0120 zł.
Ujęcie w księgach rachunkowych spółki A (sprzedawcy usługi)
- Zarachowanie przychodu na 15 kwietnia 2010 r.
- Wn Rozrachunki z odbiorcami 7.731,80 + 1.701 = 9.432,80 zł
- Ma Przychody ze sprzedaży 2.000 euro x 3,8659 = 7.731,8 zł
- Ma Rozrachunki z tytułu VAT - VAT należny 7.731,80 x 22% = 1.701 zł
- Ujęcie otrzymanej zapłaty wg kursu kupna banku
- Wn Rachunek bieżący 9.394 zł
- Ma Rozrachunki z odbiorcami 9.432,80 zł
- Wn Koszty finansowe 38,80 zł, zarachowanie ujemnej różnicy kursowej
Ujecie w księgach rachunkowych spółki B (nabywcy usługi)
- Zarachowanie kosztu na 15 kwietnia 2010 r. (pominięto rozliczenie zakupu)
- Wn Usługi obce 2.000 euro x 3,8659 = 7.731,80zł zł
- Wn Rozrachunki z tytułu VAT - VAT naliczony 1.701 zł
- Ma Rozrachunki z dostawcami 7.731,80 + 1.701,00 = 9.432,80 zł
- Ujęcie dokonanej zapłaty wg kursu sprzedaży banku, czyli po kursie 4,0120 zł/euro
- Wn Rozrachunki z dostawcami 9.432,80 zł
- Ma Rachunek bankowy 9.789,28 zł
- Wn Koszty finansowe 356,48 zł
Warto zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 31a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535 ze zm.) kwoty stosowane do określenia podstawy opodatkowania wyrażone są w walucie obcej, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli jednak, na podstawie przepisów o VAT, podatnik może wystawić fakturę przed powstaniem obowiązku podatkowego i wystawi ją w tym terminie, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień wystawienia faktury.
Ponadto kwota VAT musi być zawsze wykazana w złotych. Zobowiązuje bowiem do tego § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2008 r. nr 212, poz. 1337 ze zm.).
PRZYKŁAD
Spółka A sp. z o.o. zawarła ze spółką B sp. z o.o. umowę najmu. Strony określiły w umowie, iż wartość czynszu będzie stanowiła równowartość 2.000 euro netto. Strony postanowiły, iż płatność będzie dokonana w złotych polskich.
W dniu 15 kwietnia 2010 r. spółka A wystawiła fakturę. Kurs euro z 14 kwietnia wynosił 3,8659 zł/euro. Zapłata 20 kwietnia nastąpi w kwocie przeliczonej wg kursu średniego NBP z dnia poprzedzającego dzień zapłaty. Kurs średni NBP 19 kwietnia 2010 r. wynosił 3,9010 zł/ euro, co daje przeliczenie zapłaty:
Ujecie w księgach rachunkowych spółki B (nabywcy usługi)
Koszt ten będzie także kosztem uzyskania przychodów zgodnie z art. 22 ust. 1 updof i art. 15 ust. 1 updop jako koszt poniesiony w celu uzyskania przychodu, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodów.
W dniu 15 kwietnia 2010 r. spółka A wystawiła fakturę. Kurs euro z 14 kwietnia wynosił 3,8659 zł/euro. Zapłata 20 kwietnia nastąpi w kwocie przeliczonej wg kursu średniego NBP z dnia poprzedzającego dzień zapłaty. Kurs średni NBP 19 kwietnia 2010 r. wynosił 3,9010 zł/ euro, co daje przeliczenie zapłaty:
- 2.000 euro x 3,9010 zł/euro = 7.802 zł
- Doliczenie VAT 7.802 zł + 1.701 zł = 9.503 zł
- Zarachowanie przychodu na 15 kwietnia 2010 r.
- Wn Rozrachunki z odbiorcami 7.731,80 + 1.701 = 9.432,80 zł
- Ma Przychody ze sprzedaży 2.000 euro x 3,8659 = 7.731,80 zł
- Ma Rozrachunki z tytułu VAT - VAT należny 7.731,80 x 22% = 1.701 zł
- Ujęcie otrzymanej zapłaty wg kursu kupna banku
- Wn Rachunek bieżący 9.503 zł
- Ma Rozrachunki z odbiorcami 9.432,80 zł
- Ma Przychody finansowe 70,20 zł zarachowanie dodatniej różnicy kursowej
Ujecie w księgach rachunkowych spółki B (nabywcy usługi)
- Zarachowanie kosztu na 15 kwietnia 2010 r. (pominięto rozliczenie zakupu)
- Wn Usługi obce 2.000 euro x 3,8659 = 7.731,80 zł
- Wn Rozrachunki z tytułu VAT - VAT naliczony 1.701 zł
- Ma Rozrachunki z dostawcami 7.731,80 + 1.701 = 9.432,80 zł
- Ujęcie dokonanej zapłaty wg kursu sprzedaży banku, czyli po kursie 4,0120 zł/euro
- Wn Rozrachunki z dostawcami 9.432,80 zł
- Ma Rachunek bankowy 9.503 zł
- Wn Koszty finansowe 70,20 zł
Koszt ten będzie także kosztem uzyskania przychodów zgodnie z art. 22 ust. 1 updof i art. 15 ust. 1 updop jako koszt poniesiony w celu uzyskania przychodu, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodów.
Podstawa prawna: - art. 358 ustawy z 16 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.),
- art. 2 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz.U. nr 141, poz. 1178 ze zm.),
- art. 9, art. 30 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.),
- art. 31a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535 ze zm.),
- § 5 ust. 6rozporządzenia Ministra Finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2008 r. nr 212, poz. 1337 ze zm.),
- art. 14 ust. 1, ust. 1a, art. 22 ust. 1, art. 24c ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307),
- art. 12 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 2, art. 15 ust. 1 i art. 15a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.).
- art. 2 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz.U. nr 141, poz. 1178 ze zm.),
- art. 9, art. 30 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.),
- art. 31a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535 ze zm.),
- § 5 ust. 6rozporządzenia Ministra Finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2008 r. nr 212, poz. 1337 ze zm.),
- art. 14 ust. 1, ust. 1a, art. 22 ust. 1, art. 24c ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307),
- art. 12 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 2, art. 15 ust. 1 i art. 15a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.).
