Odsetki od kredytu na zakup akcji a koszty uzyskania przychodów

Nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodu wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych, albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych (art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, dalej: updof).

W wypadku naliczonych odsetek od kredytów zachodzą dwie sytuacje:

• jeżeli są one niezapłacone lub umorzone - to nie stanowią kosztów uzyskania przychodu (art. 23 ust. 1 pkt 32 updof);
• jeżeli zaś są zapłacone, to mogą być kosztami (a contrario z powołanego przepisu).

Jak widać przepisy te nie za bardzo ze sobą korespondują, co oczywiście dawało pole do wydawania różnych interpretacji.

Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1 pkt 38b updof nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodu zapłaconych odsetek i prowizji od kredytu, za który nabyto papiery wartościowe, udziały lub pochodne instrumenty finansowe, przypadających proporcjonalnie na tę część kredytu, która nie została wydatkowana na nabycie tych papierów wartościowych, udziałów lub pochodnych instrumentów finansowych. Przepis ten jednak obowiązuje dopiero od 1 stycznia 2009 r.

Zgodnie z nadal stosowanym przez niektóre organy pismem Ministra Finansów z 16 września 1997 r. (PO4/AK-802-5159/529/97) odsetki od kredytu zaciągniętego na zakup akcji nie stanowią „wydatków na nabycie” w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm., dalej: updop), który stanowi odpowiednik art. 23 ust. 1 pkt 38 updof.

Minister Finansów potwierdził to stanowisko w interpretacji z 7 sierpnia 2002 r. (PB4/AK-82146905-192/02): „należy rozdzielić pojęcie wydatków na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) od źródeł finansowania tego rodzaju wydatków. Dotyczy to w szczególności pożyczek i kredytów zaciągniętych na nabycie udziałów. Odsetki od takich pożyczek i kredytów nie stanowią wydatków na nabycie (objęcie) udziałów (akcji), niewątpliwie jednak pozostają w związku z przychodami podatnika. Dlatego też odsetki od tego rodzaju pożyczek i kredytów, zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 11 updop, są kosztem w momencie zapłaty lub kapitalizacji".

Podobne zdanie wyraził I Mazowiecki Urząd Skarbowy w Warszawie, który w interpretacji z 12 kwietnia 2006 r. (1471/DPD1/423/17/06/MK) stwierdził: „Użycie przez ustawodawcę określenia wydatki na nabycie oznacza, że do kosztów uzyskania przychodów - ale dopiero z chwilą sprzedaży udziałów lub akcji, zalicza się wszelkie koszty bezpośrednio warunkujące nabycie tych udziałów lub akcji, bez których poniesienia nie byłoby możliwe skuteczne nabycie udziałów lub akcji. Do typowych kosztów warunkujących nabycie udziałów lub akcji zaliczyć należy zapłaconą cenę za udziały lub akcje oraz inne koszty bezpośrednio związane z tym zakupem (np. opłaty notarialne, prowizje biura maklerskiego itp.). Natomiast odsetki od pożyczek i kredytów zaciągniętych na zakup akcji związane są ze źródłem finansowania tego rodzaju wydatków. W związku z tym odsetki od takich pożyczek i kredytów nie stanowią wydatków na nabycie (objęcie) udziałów (akcji), niewątpliwie jednak pozostają w związku z przychodami podatnika”.

Także WSA w Białymstoku z 26 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I SA/Bk 79/06) potwierdził to stanowisko, stwierdził, iż koszt nabycia akcji staje się kosztem podatkowym dopiero w momencie ich zbycia.

W mojej opinii powołane stanowiska nie mogą być jednak zastosowane do sytuacji opisanej w art. 23 ust. 1 pkt 38b updof.

Poglądy powyższe nie korespondują z zasadą wynikającą z przepisu art. 23 ust. 1 pkt 32 updof, z którego wynika, iż do kosztów można zaliczyć odsetki, ale tylko zapłacone. Pojawia się zatem pytanie, czy można w jakiejkolwiek sytuacji zaliczyć odsetki od kredytu na zakup akcji do kosztów uzyskania przychodów?

Wbrew opinii organów podatkowych i niektórych sądów, moim zdaniem odpowiedź jest pozytywna, nawet w stanie prawnym obowiązującym do końca 2008 r. Jeżeli bowiem podatnik wykaże, iż tego rodzaju działalność ma charakter inwestycyjny, iż zakup tego rodzaju walorów wiąże się z przychodem podatnika, to nie będzie miał zastosowania przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 updof (i odpowiednio art. 16 ust. 1 pkt 8 updop), lecz właśnie reguła odsetkowa wynikająca z art. 23 ust. 1 pkt 32 updof (art. 16 ust. 1 pkt 11 updop).

W nowym stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2009 r. wątpliwości te zostały wyjaśnione poprzez wprowadzenie do art. 23 ust. 1 updof pkt 38b. Zgodnie z nim do kosztów uzyskania przychodu można zaliczyć tylko te zapłacone odsetki i prowizje od kredytu, które przypadły na tę część kredytu, jaka została rzeczywiście przeznaczona na zakup tych akcji.