Odpowiedzialność karna za usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych bez wymaganych uprawnień bądź za brak obowiązkowego ubezpieczenia?

W Dzienniku Ustaw nr 145, poz. 1535 ukazała się ostatnia nowelizacja ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm., dalej zwanej uor) z 30 kwietnia 2004 r.

28 czerwca 2004 r. do Sejmu trafił projekt kolejnej zmiany w uor, który został opracowany w związku z rozporządzeniem nr 1606/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 lipca 2002 r. w sprawie stosowania Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (Dz.Urz. L 243, 11.09.2002) oraz w związku z koniecznością dokonania zmian w ustawie w zakresie określenia odpowiedzialności karnej za usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych bez wymaganych uprawnień bądź brak obowiązkowego ubezpieczenia.

Zmiany w ustawie mają zapewnić porównywalność danych prezentowanych w sprawozdaniach finansowych sporządzanych przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych lub ubiegających się o ich dopuszczenie do publicznego obrotu oraz banków poprzez stosowanie standardów rachunkowości przyjmowanych na rynkach regulowanych w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Nowelizacja dotyczy podmiotów będących spółkami, które:
- są emitentami papierów wartościowych, mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium RP i których papiery wartościowe dopuszczone są do publicznego obrotu lub obrotu na rynkach regulowanych w Polsce lub innych krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego,
- spółek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której spółka dominująca jest emitentem papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu lub obrotu na rynkach regulowanych w Polsce lub innych krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego, banków, zakładów ubezpieczeń oraz podmiotów usługowo prowadzących księgi rachunkowe.

Spółki te będą miały możliwość sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Dzięki temu zwiększy się porównywalność danych zawartych w sprawozdaniach finansowych polskich spółek, których papiery wartościowe dopuszczone są do publicznego obrotu lub obrotu na rynkach regulowanych w Polsce lub innych krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego z danymi prezentowanymi przez spółki notowane na rynkach regulowanych Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a przez to zwiększy możliwość pozyskiwania kapitałów na europejskim rynku finansowym przez krajowych emitentów.

Sprawozdanie finansowe, według znowelizowanego art. 45 uor, sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych oraz na inny dzień bilansowy, stosując odpowiednio, zasady wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego, określone w rozdziale 4 ustawy. Sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego i emitentów papierów wartościowych ubiegających się o ich dopuszczenie do publicznego obrotu lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogą być sporządzane zgodnie z MSR.

Sprawozdania finansowe jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR, mogą być sporządzane zgodnie z MSR.
Decyzję w sprawie sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z MSR przez te jednostki podejmuje organ zatwierdzający.

Skonsolidowane sprawozdania finansowe, według znowelizowanego art. 55 ust. 6a-d uor, emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu oraz banków sporządza się zgodnie z MSR.

Skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych ubiegających się o dopuszczenie do publicznego obrotu lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogą być sporządzane zgodnie z MSR.
Skonsolidowane sprawozdania finansowe jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR, mogą być sporządzane zgodnie z MSR.
Decyzję w sprawie sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z MSR przez te jednostki podejmuje organ zatwierdzający jednostki dominującej.

Projekt przewiduje w nowym art. 63b uor, że jednostki, których dane objęte są skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym, a w szczególności jednostki zależne i współzależne, powinny stosować jednakowe metody wyceny aktywów i pasywów oraz sporządzania sprawozdań finansowych, zgodne z przyjętymi zasadami (polityką) rachunkowości jednostki dominującej.

Jeżeli nie jest możliwe z ważnych przyczyn stosowanie jednakowych metod wyceny i sporządzania sprawozdań finansowych lub jeżeli jednostka dominująca sporządza sprawozdania finansowe zgodnie z MSR, a jednostki, których dane objęte są skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym, nie sporządzają sprawozdań finansowych oraz skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z MSR, to należy dokonać odpowiednich przekształceń sprawozdań finansowych tych jednostek, których dane finansowe są istotne dla realizacji obowiązku wynikającego z nowo brzmiącego art. 4 ust. 1 uor, tj. stosowania przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, rzetelnie i jasno przedstawiając sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy.

Określając zasady (politykę) rachunkowości, należy zapewnić wyodrębnienie w rachunkowości wszystkich zdarzeń istotnych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki, przy zachowaniu zasady ostrożności (znowelizowany art. 8 ust. 1 uor).

Skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów wyłącznie dłużnych papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego:
1) mogą być sporządzane zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, począwszy od roku obrotowego rozpoczynającego się w 2005 r.,
2) sporządza się zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, począwszy od roku obrotowego rozpoczynającego się w 2007 r.

Decyzję w sprawie sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej podejmuje organ zatwierdzający jednostki dominującej.



Proponowane w uor zmiany mają również za przedmiot dostosowanie polskich przepisów do znowelizowanej ustawy o działalności ubezpieczeniowej z 22 maja 2003 r. oraz dyrektywy Rady UE z 19 grudnia 1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń oraz ujednolicenia sposobu prezentacji danych zawartych w sprawozdaniu, w zakresie rachunkowości zakładów ubezpieczeń. Zmianie uległ załącznik nr 3 do uor, dotyczący zakresu informacji wykazywanych w sprawozdaniu finansowym, o którym mowa w art. 45 uor, dla zakładów ubezpieczeń.



Projekt zajmuje się również kwestią wyeliminowania z rynku tych podmiotów, które nie posiadają odpowiednich kwalifikacji oraz umiejętności do prowadzenia ksiąg rachunkowych. Ma również na celu zdyscyplinowanie podmiotów świadczących usługi rachunkowe do zabezpieczenia się przed powstaniem ewentualnych szkód z tytułu prowadzonej działalności. Tym samym nastąpi uzupełnienie katalogu sankcji dotyczących usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Nowelizacja wprowadza sankcje karne w stosunku do podmiotów prowadzących usługowo księgi rachunkowe bez posiadania wymaganych uprawnień lub obowiązkowego ubezpieczenia OC.

Według projektu, kto wbrew przepisom ustawy prowadzi działalność usługową w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych bez wymaganych uprawnień, prowadzi działalność usługową w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych bez spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności (art. 79 dodaje się pkt 6 i 7).

Według obecnie obowiązujących przepisów karze grzywny albo ograniczenia wolności podlega ten, kto:
1) nie poddaje rocznego sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego rewidenta,
2) nie udziela lub udziela niezgodnych ze stanem faktycznym informacji, wyjaśnień, oświadczeń biegłemu rewidentowi albo nie dopuszcza go do pełnienia obowiązków,
3) nie składa rocznego sprawozdania finansowego do ogłoszenia,
4) nie składa rocznego sprawozdania finansowego lub sprawozdania z działalności jednostki we właściwym rejestrze sądowym,
5) nie udostępnia sprawozdania finansowego i innych dokumentów (o których mowa w art. 68 uor).

Zmiany w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych mają na celu uzupełnienie katalogu sankcji dotyczących usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych poprzez wprowadzenie odrębnej sankcji karnej za prowadzenie ksiąg rachunkowych bez wymaganych uprawnień oraz sankcji karnej, w związku z przepisem art. 80a uor, za prowadzenie ksiąg rachunkowych bez wymaganego obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów uprawnionych do wykonywania działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych (art. 79 pkt 6 i 7 ustawy - art. 1 pkt 10 projektu).

Zmiana ustawy o rachunkowości będzie miała zastosowanie po raz pierwszy do sprawozdań finansowych sporządzonych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2005 r.

Po uchwaleniu przez Sejm i podpisaniu przez Prezydenta zmiana ustawy o rachunkowości wejdzie w życie 1 stycznia 2005 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących sankcji karnych za usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych bez wymaganych uprawnień oraz za brak wymaganego obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (art. 1 pkt 10 projektu), które zaczną obowiązywać już 14 dni po ogłoszeniu ustawy.

Autor: Katarzyna Woźniak, prawnik w kancelarii podatkowej w Bydgoszczy