Odpowiedzialność karna za przestępstwo skarbowe w postaci DPO

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 § 1 pkt 2 i 4 oraz art. 18 § 1 pkt 1 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy są zgodne z art. 42 ust. 1 i 3 oraz z art. 2 Konstytucji (sygn. P 35/06).

W wydanym wyroku TK rozstrzygnął kwestię dotyczącą odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe w postaci środka karnego zwanego dobrowolnym poddaniem się odpowiedzialności (DPO).

Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich skierował do TK pytanie prawne w sprawie podatników, którzy popełnili przestępstwo skarbowe, ponieważ nie prowadzili ksiąg rachunkowych przez dwa lata. Naczelnik urzędu skarbowego złożył w sądzie rejonowym wniosek o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Jednocześnie poinformował, że okoliczności popełnienia przez nich czynów nie budzą wątpliwości oraz sprawcy uiścili tytułem kar: grzywny oraz zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania.

Zdaniem podatników przepisy dają wprawdzie sprawcy możliwość skorzystania z przywileju dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, ale możliwość skorzystania z dobrodziejstwa DPO obwarowana jest obowiązkiem uprzedniego dokonania wpłaty określonych kwot tytułem kary grzywny i kosztów postępowania.
Jest to wiec warunek, którego spełnienie dopiero w perspektywie może doprowadzić do sądowego ustalenia winy danej osoby, choć nie musi.

W opinii skarżących tego typu uregulowania prawne stawiają sprawców przestępstw skarbowych o stosunkowo niskiej szkodliwości społecznej w sytuacji gorszej, niż osoby oskarżane o popełnienie przestępstw o dużo wyższym ciężarze gatunkowym, które ponoszą faktyczną odpowiedzialność w postaci np. grzywien dopiero po sądowym stwierdzeniu ich sprawstwa i winy, a nie wcześniej. Jest to zatem sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami państwa prawnego oraz zaufania obywatela do państwa i prawa.

Zgodnie zakwestionowanymi przepisami sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności tylko wtedy, gdy wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości.

Sprawca musi również uiścić kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony oraz zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania. Sąd, który udziela zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, orzeka tytułem kary grzywny kwotę uiszczoną przez sprawcę.

Dobrodziejstwa wynikające z orzeczenia sadowego zezwalającego na DPO są następujące:

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że orzeczenie środka o charakterze represyjnym wobec jednostki następuje dopiero z chwilą udzielenia przez sąd zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.
Następuje to bowiem w momencie orzeczenia tytułem kary grzywny kwoty uiszczonej przez sprawcę. Zastosowanie środka o charakterze represyjnym jest reakcją na zachowanie zawinione.

Sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jedynie wtedy, gdy wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości.

Jak stwierdził TK, wniosek organu o udzielenie sprawcy przez sąd zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności kierowany jest do sądu zamiast aktu oskarżenia. Wymaga zatem nie tylko uzgodnień ze sprawcą odnośnie ponoszonych przezeń dolegliwości majątkowych, ale przede wszystkim dokonania ustaleń wskazujących na istnienie podstaw jego odpowiedzialności w stopniu pozwalającym na wniesienie oskarżenia, a więc takich, które stwarzają przekonanie organu o sprawstwie danej osoby oraz o ponoszeniu przez nią odpowiedzialności za popełniony czyn. Stąd też wymóg wskazania w uzasadnieniu kierowanego do sądu wniosku organu dowodów, z których wynika, iż okoliczności popełnienia czynu i wina sprawcy nie budzą wątpliwości.

Wyrok Trybunału jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Data publikacji: 8 stycznia 2008 r.