Od 31 lipca 2010 r. obowiązują nowe szczególne zasady rachunkowości oraz plany kont jednostek sektora finansów publicznych!

Obowiązek określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad rachunkowości wynika z delegacji ustawowej zawartej w art. 40 ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz.1240 ze zm.). Jednostki sektora finansów publicznych prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami o rachunkowości, z uwzględnieniem zasad określonych w ustawie o finansach publicznych.

Szczególne zasady rachunkowości dla jednostek określonych w ustawie dotyczą:

• ewidencji wykonania budżetu,
• ewidencji wykonania budżetu w układzie zadaniowym,
• ewidencji aktywów trwałych stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,
• wyceny poszczególnych składników aktywów i pasywów,
• sporządzania sprawozdań finansowych oraz odbiorców tych sprawozdań.

Wymienione elementy stanowiące szczegółowe zasady rachunkowości oraz plan kont dla:

• budżetu państwa,
• budżetów jednostek samorządu terytorialnego,
• jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych ,
• państwowych funduszy celowych,
• jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej

- określił Minister Finansów w drodze rozporządzenia z 5 lipca 2010 r., które jest konsekwencją regulacji zawartych w rozporządzeniu Ministra finansów z 28 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad rachunkowości oraz planu kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych (Dz. U. nr 142, poz. 1020 ze zm.).

Rozporządzenie nie obejmuje swym zakresem podmiotowym gospodarstw pomocniczych i państwowych zakładów budżetowych, ponieważ wyszczególnione jednostki nie zostały wymienione jako formy organizacyjno-prawne sektora finansów publicznych.

Rozporządzenie określa natomiast szczegółowe zasady również dla państwowych funduszy celowych i jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami, których nie wyszczególniało poprzednio obowiązujące rozporządzenie.

W rozdziale 1 rozporządzenia warto również zwrócić uwagę na pojęcie środków trwałych, które w obecnym kształcie stanowi, że ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o środkach trwałych rozumie się przez to środki, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm., dalej: uor), w tym środki trwałe stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, otrzymane w zarząd lub użytkowanie i przeznaczone na potrzeby jednostki. Do tej pory wystarczyło, że jednostka wykonywała uprawnienia właścicielskie, niezależnie od sposobu wykorzystania środków trwałych.

Do tej pory w rozporządzeniu z 2006 r. środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne umarzano i amortyzowano przy zastosowaniu stawek określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych, albo stawek określonych przez dysponenta części budżetowej lub zarząd jednostki samorządu terytorialnego.

Obecnie środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne umarza się lub amortyzuje. Odpisów umorzeniowych lub amortyzacyjnych dokonuje się według zasad przyjętych przez jednostkę zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. Ustalając zasady umorzenia lub amortyzacji, jednostka może przyjąć stawki określone w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych albo stawki określone przez dysponenta części budżetowej albo zarząd jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z ustawą o rachunkowości wartość brutto środków trwałych koryguje się o dwa rodzaje odpisów:

• amortyzację lub umorzenie dokonywane w celu uwzględnienia wartości obiektów na skutek ich używania  lub upływu czasu (art. 31 ust. 2 uor),
• aktualizację wyceny obiektu, jeżeli nastąpiła trwała  utrata wartości środka trwałego (art. 32 ust. 4 uor).

Zgodnie z art. 31 uor amortyzacji podlegają tylko te obiekty, których wartość ulega zmniejszeniu, czego powodem jest upływ czasu lub zużycie (techniczne, moralne). Odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środka trwałego dokonuje się drogą systematycznego, planowanego rozłożenia jego wartości początkowej na ustalony okres amortyzacji (na podstawie tabel amortyzacyjnych).

Odpisy amortyzacyjne mogą być dokonywane jedną z następujących metod:

• liniowa, polegająca na równomiernym rozłożeniu wartości początkowej środka trwałego na przewidywane lata jego używania, proporcjonalnie do upływu czasu,
• degresywna, oznacza to zastosowanie systematycznie malejących odpisów (ustawa o rachunkowości nie wskazuje jednak metodologii obliczania wysokości odpisów, można przyjąć tutaj obliczanie odpisu od wartości netto, zgodnie z regułami prawa podatkowego),
• progresywna, oznacza to systematycznie rosnące kwoty odpisu (np. w pierwszym roku 20%, w drugi 30% i w trzecim 50% dla trzyletniego okresu użytkowania),
• naturalna, dotyczy ona wielkości pracy wykonanej przez obiekt (np. ilości kilometrów przejechanych przez środek transportu lub można wykorzystać godziny pracy urządzenia).

Jednostki ustalając okres amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej powinny uwzględnić:

• okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego,
• liczbę zmian, na które pracuje środek trwały,
• tępo postępu techniczno-ekonomicznego,
• wydajność środka trwałego wyrażoną liczbą jego godzin pracy lub innym miernikiem,
• prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego,
• przewidywaną przy likwidacji wartość sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.

Definicje zawarte w art. 16 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.) pozwalają obliczyć amortyzację (według metody liniowej) zaliczaną w świetle przepisów prawa podatkowego do kosztów uzyskania przychodów. Odpisy amortyzacyjne oblicza się dla wyodrębnionych podgrup, grup i rodzajów środków trwałych wynikających z Klasyfikacji Środków Trwałych (Dz.U. z 1999 r. nr 112, poz. 1317 ze zm.). Stawki są jednolite bez względu na dział, branżę gospodarki.

Zgodnie z planem kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych ewidencja dokonywana jest na koncie:

• 011 „Środki trwałe”,
• 020 „Wartości niematerialne i prawne” ,
• 071 „Umorzenie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych”.

Wprowadzenie w ustawie o finansach publicznych definicji: środki europejskie i budżet środków europejskich, spowodowało zmiany w planie kont. Dla budżetu państwa wprowadzono konta

• 138 „Rachunek budżetu środków europejskich” służy do ewidencji operacji pieniężnych dokonywanych na rachunkach środków europejskich,
• 227 „Rozliczenie budżetu środków europejskich” służy do ewidencji i rozliczeń z tytułu środków na wydatki budżetu środków europejskich.
• 963 „Wynik wykonania budżetu środków europejskich” służy do ewidencji wykonania budżetu środków europejskich, czyli deficytu lub nadwyżki,
• 964 „Skumulowany wynik budżetu środków europejskich” ewidencja skumulowanych wyników budżetu środków europejskich.

2. Dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych

W planie kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych na szczególną uwagę zasługują konta:

• 136 „Rachunek państwowych funduszy celowych” służy do ewidencji środków pieniężnych państwowych funduszy celowych znajdujących się na rachunku bankowym funduszu. Na stronie Wn tego konta ujmuje się wpływy środków na rachunek bankowy, strona Ma służy do ewidencji wypłaty środków.
• 137 „Rachunek środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi” służy do ewidencji operacji pieniężnych dokonywanych za rachunkach środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi innych niż środki europejskie,
• 138 „Rachunek środków europejskich” przeznaczone jest do ewidencji operacji pieniężnych dokonywanych na rachunkach bankowych, związanych z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków europejskich. Na koncie 138 dokonuje się księgowań na podstawie dokumentów bankowych, w związku z czym musi zachodzić zgodność zapisów między bankiem.
  Na stronie Wn ujmuje się:
  - wpływy środków pieniężnych w korespondencji z kontem 227 - „Rozliczenie wydatków z budżetu środków europejskich”.
  Na stronie Ma tego konta ujmuje się:
  - wypłaty środków pieniężnych na realizację programów i projektów finansowanych z tych środków. Ewidencja szczegółowa do konta 138 jest prowadzona w szczegółowości planu finansowego i powinna zapewnić możliwość ustalenia stanu poszczególnych środków pieniężnych według źródeł ich pochodzenia. Ewidencja ta powinna umożliwić również ustalenie stanu tych środków odpowiednio w podziale na poszczególne realizowane projekty.
• 224 „Rozliczenie dotacji budżetowych oraz płatności z budżetu środków europejskich” służy do ewidencji rozliczenia przez organ dotujący udzielonych dotacji budżetowych, a także do ewidencji rozliczenia przez instytucje zarządzające i pośredniczące płatności z budżetu środków europejskich.
  Na stronie Wn ujmuje się:
  - wartość dotacji przekazanych przez organ dotujący, w korespondencji z kontem 130 „Rachunek bieżący jednostki”
  - wartość płatności dokonywanych na rzecz beneficjentów przez bank gospodarstwa krajowego, w korespondencji z kontem 227 „Rozliczenie wydatków z budżetu środków europejskich” lub 230 „Rozliczenia z budżetem środków europejskich”.
  Na stronie Ma ujmuje się :
  - wartość dotacji uznanych za wykorzystane i rozliczone , w korespondencji z kontem 810 „Dotacje budżetowe, płatności z budżetu środków europejskich oraz środki z budżetu na inwestycje”,
  - wartość płatności z budżetu środków europejskich uznanych za rozliczone, w korespondencji z kontem 810 lub 230 „Rozliczenia z budżetem środków europejskich”.
• 227 „Rozliczenie wydatków z budżetu środków europejskich” służy do ewidencji i rozliczeń wydatków  z budżetu środków europejskich ujętych w planie  wydatków środków europejskich. Na stronie Wn ujmuje się w szczególności w ciągu roku budżetowego okresowe lub roczne przeniesienie wydatków z budżetu środków europejskich  na podstawie sprawozdań budżetowych na konto 800 „Fundusz jednostki”. Na stronie Ma prowadzi się ewidencję wpływu środków europejskich otrzymanych na pokrycie wydatków w związku z realizacją programów i projektów finansowanych z tych środków, w korespondencji z kontem 138 „Rachunek środków europejskich”. Ponadto przeksięgowuje się kwoty uregulowanego zobowiązania  wobec wykonawcy (odbiorcy)na podstawie informacji z Banku Gospodarstwa Krajowego o dokonaniu płatności na rachunek wykonawcy (odbiorcy), w korespondencji z kontami zespołu 2. 
• 853 „Fundusze celowe” służy do ewidencji stanu zwiększenia i zmniejszenia funduszy  celowych oraz innych funduszy specjalnego przeznaczenia.
• 970 „Płatności ze środków europejskich”. Konto pozabilansowe służy do ewidencji płatności dokonywanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego ze środków  europejskich dysponenta z rachunku Ministra Finansów.