Po 1 stycznia 1999 r. wiele kobiet pobierając jednocześnie zasiłek macierzyński lub przebywając na urlopie wychowawczym, prowadziło pozarolniczą działalność lub współpracowało przy niej. Składki jednak z tytułu prowadzenia firmy nie były opłacane. W tekście znajdziesz wszystkie informacje na temat umorzenia pracującym matkom składek na ZUS.
Ustawa z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz.U. nr 71, poz. 609, dalej ustawa nowelizująca) od 1 września 2009 r. stwarza takim osobom możliwość pozbycia się tego zadłużenia poprzez wystąpienie do ZUS o jego umorzenie.
| Korzystniejsze regulacje prawne ustawa nowelizująca przewiduje jednak w przypadku osób, które pobierały zasiłek macierzyński (zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego), niż w przypadku osób, które przebywały na urlopie wychowawczym. |
Osoby pobierające zasiłek macierzyński (zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego)
Osoba, która po 1 stycznia 1999 r., a przed 1 września 2009 r., miała obowiązek opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe:
- z tytułu prowadzonej w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego z innego tytułu) pozarolniczej działalności (np. pozarolniczej działalności gospodarczej) lub
- za osobę współpracującą z nią przy prowadzeniu pozarolniczej działalności w okresie, w którym osoba ta pobierała zasiłek macierzyński (zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego),
będzie mogła wystąpić do ZUS o umorzenie należności z tytułu tych składek na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej.
| Co ważne, umorzenie tych należności składkowych w odróżnieniu do umorzenia należności z tytułu składek przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa) - przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS - nie jest pozostawione uznaniu administracyjnemu ZUS. Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca będzie spełniał warunki określone w art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, ZUS będzie miał obowiązek wydać decyzję umarzającą omawiane należności. |
PRZYKŁAD
Tamara W. w okresie od stycznia do kwietnia 2000 r. pobierała zasiłek macierzyński z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółce z o.o. Pobierając przedmiotowy zasiłek, Tamara prowadziła również pozarolniczą działalność gospodarczą. Tamara W. nie opłaciła składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na Fundusz Pracy należnych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej wykonywanej w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. W 2008 r. ZUS zażądał od Tamary T. opłacenia tych składek wraz z odsetkami za zwłokę. Po wejściu w życie ustawy nowelizującej, czyli 1 września br. Tamara W., ma prawo wystąpić o umorzenie ww. należności z tytułu składek na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej.
PRZYKŁAD
Krystyna R. w okresie od marca do czerwca 1999 r. pobierała zasiłek macierzyński, do którego prawo nabyła z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w firmie handlowej. W tym samym okresie współpracowała przy prowadzonej przez męża pozarolniczej działalności gospodarczej. Pomimo że z tytułu tej współpracy Krystyna R. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, a także należne były za ten okres składki na Fundusz Pracy, jej mąż nie opłacił tych składek. Od 1 września 2009 r. mąż Krystyny R. może wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie ww. należności z tytułu składek.
Na tych samych zasadach umorzeniu podlegają również należności z tytułu składek na ubezpieczenie chorobowe i Fundusz Pracy, należne z tytułu wykonywanej po 1 stycznia 1999 r., a przed 1 września 2009 r., w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego), pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności.
| Jeżeli w wyniku umorzenia omawianych należności powstanie nadpłata z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, ZUS z urzędu dokona jej zaliczenia na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych składek, a w razie ich braku zwróci nadpłatę płatnikowi składek. |
Zaliczenie nadpłaty na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych składek, a także jej zwrot będzie dotyczył także opłaconych odsetek za zwłokę, w części odpowiadającej kwocie zaliczenia lub zwrotu. Na tych samych zasadach będzie rozliczana przez ZUS nadpłata będąca wynikiem umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie chorobowe oraz Fundusz Pracy.
ZUS zwraca nadpłatę bądź w gotówce (na podstawie przekazu pocztowego), bądź na wskazany przez płatnika składek rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-rozliczeniowej. Nadpłata powinna być zwrócona w terminie miesiąca od dnia doręczenia płatnikowi składek decyzji określającej jej wysokość. Uchybienie termu terminowi przez ZUS sprawi, że nadpłata będzie podlegała oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, liczonym od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności do dnia dokonania zwrotu nadpłaty.
ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej będzie rozstrzygał, wydając decyzję administracyjną, w której określi wysokość umorzonych należności oraz kwoty podlegające zaliczeniu lub zwrotowi, jeżeli na skutek umorzenia wystąpiła nadpłata. Decyzję tę można zaskarżyć, wnosząc - za pośrednictwem ZUS - odwołanie do właściwego sądu okręgowego. Termin na zaskarżenie tej decyzji wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji.
Warto zauważyć, że umorzenie na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie będzie miało negatywnych konsekwencji dla stanu konta ubezpieczonego w ZUS, co ma istotne znacznie dla wysokości przyszłej emerytury lub renty. Zgodnie bowiem z art. 7 ustawy nowelizującej, jeżeli ZUS pozytywnie rozpatrzy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, na koncie ubezpieczonego, którego dotyczył ten wniosek, ZUS zewidencjonuje do 31 grudnia 2012 r. całość składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okres pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego), ustalonych od podstawy odpowiadającej kwocie tego zasiłku.
Osoby przebywające na urlopie wychowawczym
Osoba, która po 1 stycznia 1999 r., a przed 1 września 2009 r., miała obowiązek opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe:
- z tytułu prowadzonej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym pozarolniczej działalności lub
- za osobę współpracującą z nią przy prowadzeniu pozarolniczej działalności w okresie, w którym osoba ta przebywała na urlopie wychowawczym,
będzie mogła wystąpić do ZUS o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu ww. składek na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej.
W odróżnieniu do osób pobierających zasiłek macierzyński (zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego) w przypadku osób przebywających na urlopie wychowawczym, ZUS umorzy wyłącznie należności z tytułu nieopłaconych składek, należnych z tytułu wykonywanej w czasie przebywania na urlopie wychowawczym pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności. Ponadto art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowi, że należności z tytułu nieopłaconych składek będą umarzane przez ZUS w całości lub w części.
PRZYKŁAD
Od maja do grudnia 2000 r. Paulina N. przebywała na urlopie wychowawczym, a ponadto równocześnie prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą. Pomimo że w tym okresie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej miała obowiązek opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, nie uczyniła tego, a ZUS w 2008 r. zażądał od niej opłacenia zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę. Paulina N. z uwagi na brak środków finansowych nie uregulowała zadłużenia. Już 1 września 2009 r. Paulina N. może domagać się od ZUS umorzenia przedmiotowego zadłużenia.
PRZYKŁAD
Hanna G. w okresie od stycznia 2000 r. do kwietnia 2001 r. korzystała z udzielonego jej przez pracodawcę urlopu wychowawczego. W tym samym okresie Hanna G. współpracowała z mężem przy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Pomimo że w tym okresie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba współpracująca, mąż nie zgłosił jej do tych ubezpieczeń i nie opłacił przedmiotowych składek. W 2006 r. ZUS wezwał męża Hanny G. do opłacenia zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę, a mąż opłacił zaległe składki wraz z odsetkami. Z uwagi na to, że mąż Hanny G. uregulował zadłużenie wobec ZUS, od 1 września br. nie ma już prawa ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe. Może natomiast wystąpić o umorzenie pobranych przez ZUS odsetek za zwłokę.
Jakkolwiek płatnik składek nie może na podstawie ustawy nowelizującej domagać się od ZUS umorzenia opłaconych już składek, art. 4 ust. 2 tej ustawy przewiduje, że ZUS na jego wniosek umorzy pobrane w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 września 2009 r. odsetki za zwłokę z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe należnych z tytułu pozarolniczej działalności lub współpracę przy niej, wykonywanej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym. W przedmiocie umorzenie pobranych odsetek za zwłokę ZUS wyda decyzję, od której jej adresatowi będzie przysługiwało odwołanie do sądu okręgowego w terminie miesiąca od jej doręczenia.
| Powstałą w wyniku umorzenia odsetek za zwłokę nadpłatę ZUS z urzędu zaliczy na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych składek, a w razie ich braku - zwróci płatnikowi składek. Przy czym zwrot nadpłaty wynikającej z umorzenia pobranych odsetek za zwłokę będzie dokonywany w gotówce, na podstawie przekazu pocztowego lub na wskazany rachunek bankowy płatnika składek albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, począwszy od 1 stycznia 2010 r., w terminie 5 lat od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, w kwotach ustalonych w ustawie budżetowej na dany rok. |
Z art. 8 ustawy nowelizującej wynika, że na jej podstawie o umorzenie należności z tytułu składek mogą również osoby, które w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2001 r. były wspólnikami spółki cywilnej, nie posiadając wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Przepisy ustawy nowelizującej regulujące umorzenie należności z tytułu składek nie będzie się natomiast stosować do osób, za które w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością lub współpracą przy niej zostały opłacone składki i które z tego tytułu pobrały świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
| Umorzenie przez ZUS na wniosek płatnika składek należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okres, w którym osoba przebywająca na urlopie wychowawczym prowadziła pozarolniczą działalność lub współpracowała przy takiej działalności, niestety będzie miało negatywny wpływ na stan konta jej konta w ZUS. Umorzone składki nie zostaną bowiem zewidencjonowane przez ZUS na koncie ubezpieczonego. |
Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 3 lub art. 4 ustawy nowelizującej będzie można złożyć w ZUS w terminie 12 miesięcy, licząc od 1 września 2009 t. (tj. do 1 września 2010 r.).
Termin ten jest terminem prawa materialnego, co oznacza, że nie ulega przywróceniu, a wniosek o umorzenie należności z tytułu składek złożony po jego upływie ZUS rozpatrzy negatywnie.
Osoba ubiegająca się o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek, należnych z tytułu pozarolniczej działalności lub współpracy przy takiej działalności w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego), lub przebywania na urlopie wychowawczym, w celu wykazania tych należności będzie musiała złożyć w ZUS odpowiednie dokumenty zgłoszeniowe i dokumenty rozliczeniowe. Tylko bowiem w ten sposób ZUS będzie mógł ustalić kwotę należności podlegającej umorzeniu.
Zatem osoba zainteresowana, która w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego) lub przebywania na urlopie wychowawczym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności bądź współpracy przy takiej działalności została zgłoszona tylko do ubezpieczenia zdrowotnego, musi w celu dokonania umorzenia i ustalenia kwoty zwrotu załączyć do wniosku skorygowane dokumenty rozliczeniowe za ten okres. Należy również w takim przypadku skorygować schemat podlegania ubezpieczeniom społecznym.
ZUS przekaże pieniądze dorabiającym matkom w ciągu 30 dni od złożenia wniosku i wszystkich prawidłowych dokumentów ubezpieczeniowych za okres prowadzenia działalności i współpracy.
Jeżeli chodzi o matki dorabiające na urlopie wychowawczym, pieniądze te mają być przekazane do końca 1 września 2014 r.
PRZYKŁAD
Natalia R. w okresie od marca do czerwca 2004 r. pobierała zasiłek macierzyński z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółce z o.o. Pomimo że w tym okresie prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, z jej tytułu zgłosiła się tylko do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Natalia R., występując po 31 sierpnia 2009 r. do ZUS z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, należnych z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, będzie musiała zgłosić się do tych ubezpieczeń w tym okresie oraz złożyć za ten okres dokumenty rozliczeniowe korygujące w celu wykazania przedmiotowych składek.
Reasumując, osoby, które w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub przebywania na urlopie wychowawczym u swojego pracodawcy prowadziły dodatkowo pozarolniczą działalność lub przy niej współpracowały, mogą wnioskować o umorzenie składek, odsetek, opłaty prolongacyjnej, opłaty dodatkowej z art. 24 ustawy systemowej za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2009 r.
Za dodatkową pracę wykonywaną w czasie urlopu macierzyńskiego przysługiwać będzie umorzenie składek i odsetek niezależnie od tego, czy zostały one opłacone czy nie, a za opłacone składki przysługiwać będzie zwrot. Natomiast za dorabianie podczas urlopu wychowawczego przysługiwać będzie umorzenie tylko nieopłaconych składek i odsetek. Osoby, które opłaciły składki, będą miały prawo tylko do zwrotu odsetek.
Warto zapamiętać, że umorzenie nie będzie możliwe, jeśli dana osoba opłacała składki, ale z tego tytułu skorzystała ze świadczeń z ubezpieczenia - np. z zasiłku chorobowego lub renty.
Podstawa prawna: art. 3 i art. 4 ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz.U. nr 71, poz. 609).
