W dniu 1 kwietnia 2011 r. wejdzie w życie kolejna nowelizacja ustawy o VAT, która przewiduje m.in. opodatkowanie wszystkich nieodpłatnych przekazań towarów należących do firmy podatnika, jeśli posiada on prawo do odliczenia VAT. Sprawdź, jak zmiana ta wpłynie na polskich przedsiębiorców i konsumentów.
Dotychczasowe przepisy
Artykuł 7 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.), dalej: ustawa o VAT, w brzmieniu obecnie obowiązującym zawiera zapis wprowadzony nowelizacją z 2005 r.
Opodatkowaniu VAT podlega więc przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, jeżeli odbywa się na cele inne niż związane z prowadzonym przedsiębiorstwem, w szczególności przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, jak również wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części. Wyjątek stanowią drukowane materiały reklamowe i informacyjne, prezenty o małej wartości i próbki.
Wątpliwości interpretacyjne
Przepisy te budziły i nadal budzą wątpliwości podatników, stanowiąc przyczynę sporów z organami skarbowymi. Problem ten też wielokrotnie trafiał na wokandę sądów administracyjnych.
Problemy spotęgowały się wraz z momentem akcesji Polski do UE.
Wówczas NSA wydał dwa wyroki, w których stwierdził, że do 31 maja 2005 r. nieodpłatne przekazanie towarów podlegało opodatkowaniu VAT, natomiast od 1 czerwca 2005 r. - już nie.
Z kolei NSA w wyroku z 13 maja 2008 r. (I FSK 600/07) uznał, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 czerwca 2005 r. nieodpłatne przekazanie towarów podlega opodatkowaniu VAT, natomiast zaznaczył, że tylko w sytuacji, gdy dokonywane jest na cele inne niż związane z prowadzonym przedsiębiorstwem, a podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT.
NSA w składzie 7 sędziów wydał natomiast 23 marca 2009 r. wyrok korzystny dla podatników i tym samym zezwolił na nieopodatkowanie VAT nieodpłatnych przekazań towarów na cele związane z prowadzonym przedsiębiorstwem.
Prawdziwą „burzę interpretacyjną” wywołała nowelizacja z 2005 r., która zmieniła art. 7 ust. 3 ustawy o VAT. W wyniku nowelizacji uchylony został bowiem przepis o warunku bezpośredniego związku z prowadzonym przedsiębiorstwem nieodpłatnych przekazań prezentów o małej wartości i próbek, a to z kolei spowodowało „przełożenie interpretacyjne” tego przepisu na art. 7 ust. 2 ustawy o VAT.
Co na to prawo unijne?
Aktualne brzmienie (do 31 marca 2011 r.) art. 7 ust. 2 ustawy o VAT jest jednak sprzeczne z prawem wspólnotowym, a konkretnie z tzw. Dyrektywą 112 (Dyrektywa 2006/112/WE). Dyrektywa ta wyraźnie wskazuje, że opodatkowaniu VAT powinna podlegać każda konsumpcja. Polskie prawo zawiera więc regulacje sprzeczne z unijnymi.
Zgodnie z unijną Dyrektywą nieodpłatne przekazanie przez podatnika części majątku jego przedsiębiorstwa do celów prywatnych podatnika lub jego pracowników lub przeznaczenie ich do innych celów niż prowadzona przez niego działalność jest uznawane za odpłatną dostawę towarów i tym samym podlega opodatkowaniu VAT. Wyjątek stanowią prezenty o niskiej wartości i próbki (zob. art. 16 Dyrektywy 112).
Co się zmieni?
Nowelizacja ustawy o VAT oraz ustawy - Prawo o miarach, która wejdzie w życie 1 kwietnia 2011 r. sprawi, że polska ustawa o VAT będzie odpowiadać treści Dyrektywy 112. Opodatkowaniem VAT zostaną objęte wszystkie nieodpłatne wydania przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, pod warunkiem, że podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów. Przepis art. 7 ust. 2 ustawy o VAT przestanie wreszcie budzić wątpliwości.
Nowelizacja wskazuje bowiem, że przez dostawę towarów, która podlega opodatkowaniu VAT, należy rozumieć również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych towarów.
Tym samym skreślony zostanie fragment, który mówi, że przekazanie towarów musi odbywać się na cele inne niż związane z przedsiębiorstwem prowadzonym przez podatnika, a co za tym idzie tzw. cel biznesowy nie będzie odgrywał już istotnej roli w kwestii opodatkowania nieodpłatnego przekazania towarów.
Duże skutki małej zmiany
W pierwszej kolejności skutki nowelizacji będziemy odczuwać podejmując wszelkiego rodzaju działania marketingowe. Często bowiem są one nierozerwalnie związane z przekazywaniem kontrahentom wygranych w konkursach, gadżetów reklamowych oraz gratisów.
Taka zmiana w trakcie roku może nie tylko spowodować problemy wynikające ze zmiany przepisów, ale także odbije się na zaplanowanych przez przedsiębiorców budżetach. Wzrost kosztów marketingu prędzej czy później odbije się również na konsumentach, a konkretnie na cenach oferowanych im produktów. Aby temu zapobiec, jedyną skuteczną receptą wydaje się być optymalizacja obciążeń VAT poprzez sprzedaż „pakietową” czy przekazywanie bonów zamiast nieodpłatnego przekazania towarów.
Ustawa może zostać zaskarżona do TK
Już chyba można mówić o precedensie w polskiej legislacji, jeżeli chodzi o vacatio legis, a w zasadzie jego brak. Większość nowelizacji ustaw podatkowych, a w szczególności ustawy o VAT, jest wprowadzana „na ostatnią chwilę”, a podatnicy nie mają większych szans na zapoznanie się ze zmianami przed rozpoczęciem ich obowiązywania.
Dopiero co borykaliśmy się z problemem nowych stawek VAT, które wprowadzone przed Sylwestrem zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2011 r., a już mamy sytuację podobną.
Biorąc pod uwagę fakt, że ustawa została podpisana przez Prezydenta 24 marca, a ma obowiązywać od 1 kwietnia, w przypadku złożenia odpowiedniego wniosku do Trybunału Konstytucyjnego możemy oczekiwać stosownego wyroku w tej sprawie.
Podstawa prawna: - art. 7 ust. 2, ust. 3 ustawy z 11 marca o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.),
- art. 16 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347 z 11.12.2006, str. 1),
- ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy — Prawo o miarach (Dz.U. nr 64, poz. 332).
- art. 16 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347 z 11.12.2006, str. 1),
- ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy — Prawo o miarach (Dz.U. nr 64, poz. 332).
