Pojawiają się opinie, że znowelizowane niedawno przepisy Kodeksu pracy, dotyczące ochrony praw osób powracających z urlopów macierzyńskich, zamiast pomóc tej grupie osób - wprowadzają zbyt dużą swobodę dla pracodawców w zakresie zmiany umowy. Część ekspertów prawa pracy jest zdania, że pracodawca może zmienić osobie wracającej z urlopu macierzyńskiego umowę o pracę nawet bez dokonania wypowiedzenia zmieniającego. Sprawdź, jakie jest stanowisko Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w tej sprawie.
Dlaczego zmieniony przepis budzi wątpliwości?
Sprawa ma związek z nowelizacją Kodeksu pracy, dalej: kp uchwaloną przez Sejm 21 listopada 2008 r. Wprowadziła ona do kp m.in. przepis art.1832, który przewiduje, że pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu.
Kwestia interpretacji powyższego przepisu stała się przedmiotem interpelacji poselskiej grupy posłów, skierowanej do Minister Pracy i Polityki Społecznej. Już kilka dni po wejściu w życie tego przepisu, co nastąpiło 18 stycznia 2009 r., pojawiły się opinie części ekspertów prawa pracy, że wprowadzone regulacje paradoksalnie pogarszają sytuację prawną pracownic powracających z urlopów macierzyńskich i ułatwiają pracodawcom przenoszenie ich na inne stanowiska pracy i to bez konieczności składania wypowiedzenia zmieniającego.
Obecnie bowiem to wyłącznie pracodawca ocenia, czy nowe obowiązki pracownika rodzica odpowiadają jego kwalifikacjom zawodowym. Zatem w praktyce - zdaniem ekspertów - przepis ten umożliwia pracodawcom jednostronną zmianę istotnego elementu umowy o pracę i pozostawia im bardzo dużą swobodę w wyborze nowego stanowiska pracy dla pracownika.
W związku z powyższym posłowie skierowali do Minister Pracy i Polityki Społecznej pytanie, czy przewiduje nowelizację przepisów Kodeksu pracy w celu lepszej ochrony uprawnień osób wracających po urlopie macierzyńskim do pracy.
Posłowie zaproponowali wprowadzenie przepisu przewidującego, że nowe uregulowania nie dotyczą tych pracowników, których umowy o pracę określają konkretne stanowisko pracy (np. główny księgowy, kierownik itp.). Ich zdaniem konieczne jest również zapisanie w Kodeksie pracy, że pracodawca może przenieść kobietę powracającą z urlopu macierzyńskiego wyłącznie na stanowisko równorzędne.
W odpowiedzi na interpelację Minister Pracy i Polityki Społecznej podkreśliła, że wprowadzenie wskazanego wyżej przepisu art. 1832 kp, była uzasadniona ze względu na zarzuty ze strony Komisji Europejskiej z 23 marca 2007 r. wobec Polski. Komisja Europejska zarzucała ustawodawstwu polskiemu, że nie zawiera wyraźnej klauzuli implementującej nowy art. 2 ust. 7 dyrektywy 76/207/EWG z 9 lutego 1976 r. w sprawie wprowadzania w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy.
Dyrektywa stanowi, że kobieta przebywająca na urlopie macierzyńskim jest uprawniona po jego zakończeniu do powrotu do swojej lub równorzędnej pracy na warunkach nie mniej dla niej korzystnych i do korzystania z poprawy warunków pracy, do których byłaby uprawniona w trakcie nieobecności. Takie samo uregulowanie zawiera także art. 15 dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (tzw. dyrektywa recastingowa).
Przepisy wystarczająco chronią pracowników powracających z urlopów macierzyńskich
W ocenie Minister Pracy dopiero teraz, po raz pierwszy z przepisów Kodeksu pracy wyraźnie wynika, że pracodawca ma ustawowy obowiązek dopuszczenia pracownika po urlopie macierzyńskim do pracy na dotychczasowym stanowisku za wynagrodzeniem, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. W praktyce zatem pracownik powracający z urlopu macierzyńskiego do pracy powinien być przez pracodawcę traktowany tak, jakby cały czas pracował. Minister pracy podkreśliła, że poprzednio obowiązujące przepisy Kodeksu pracy nie zawierały żadnego przepisu w tym zakresie, co oznaczało, że pracodawca mógł dokonać wypowiedzenia zmieniającego, pogarszając warunki zatrudnienia pracownika powracającego do pracy po urlopie macierzyńskim, nie tylko w zakresie stanowiska i rodzaju wykonywanej pracy, ale także w zakresie poziomu wynagrodzenia. U podstaw takiej decyzji pracodawcy mogła przy tym leżeć każda przyczyna, która w świetle przepisów prawa pracy uzasadnia wypowiedzenie pracownikowi warunków pracy i płacy.
MPiPS: Obecne przepisy nie są mniej korzystne od poprzednio obowiązujących
Przepis art. 1832 kp wyraźnie określa warunki zatrudnienia pracownika po powrocie z urlopu macierzyńskiego, jeżeli nie może on kontynuować pracy na dotychczasowym stanowisku. W takim przypadku gwarantuje się pracownikowi kontynuowanie zatrudnienia na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym, zawsze jednak za wynagrodzeniem za pracę, jakie pracownik otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Zatem w każdym przypadku przepisy Kodeksu pracy gwarantują pracownikowi powracającemu do pracy po urlopie macierzyńskim otrzymanie wynagrodzenia na poziomie uwzględniającym jego zmiany, jakie miały miejsce podczas nieobecności spowodowanej korzystaniem z urlopu macierzyńskiego.
W świetle przedstawionych wyżej wyjaśnień jestem zdania, że ochrona pracownika powracającego z urlopu macierzyńskiego ukształtowana przepisem art. 1832 Kodeksu pracy nie może być oceniona jako mniej korzystna od ochrony dotychczasowej. Oceny omawianego przepisu należy bowiem dokonywać także z uwzględnieniem istotnie zmieniającej się sytuacji na rynku pracy, zmuszającej pracodawców do podejmowania trudnych decyzji personalnych skutkujących pogorszeniem warunków zatrudnienia całej załogi lub grupowymi zwolnieniami, co coraz częściej dotyka także pracowników dotychczas pomijanych przy takich decyzjach ze względów zwyczajowych lub moralnych.
(…) Przedstawiając powyższe, jestem zdania, że zmiana stanu prawnego obowiązującego od dnia 19 stycznia 2009 r. w zakresie gwarancji kontynuowania przez pracownika zatrudnienia po zakończeniu urlopu macierzyńskiego nie jest zasadna (odpowiedź minister pracy Jolanty Fedak, na interpelację poselską nr 7916).
Przepis art. 1832 kp wyraźnie określa warunki zatrudnienia pracownika po powrocie z urlopu macierzyńskiego, jeżeli nie może on kontynuować pracy na dotychczasowym stanowisku. W takim przypadku gwarantuje się pracownikowi kontynuowanie zatrudnienia na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym, zawsze jednak za wynagrodzeniem za pracę, jakie pracownik otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Zatem w każdym przypadku przepisy Kodeksu pracy gwarantują pracownikowi powracającemu do pracy po urlopie macierzyńskim otrzymanie wynagrodzenia na poziomie uwzględniającym jego zmiany, jakie miały miejsce podczas nieobecności spowodowanej korzystaniem z urlopu macierzyńskiego.
W świetle przedstawionych wyżej wyjaśnień jestem zdania, że ochrona pracownika powracającego z urlopu macierzyńskiego ukształtowana przepisem art. 1832 Kodeksu pracy nie może być oceniona jako mniej korzystna od ochrony dotychczasowej. Oceny omawianego przepisu należy bowiem dokonywać także z uwzględnieniem istotnie zmieniającej się sytuacji na rynku pracy, zmuszającej pracodawców do podejmowania trudnych decyzji personalnych skutkujących pogorszeniem warunków zatrudnienia całej załogi lub grupowymi zwolnieniami, co coraz częściej dotyka także pracowników dotychczas pomijanych przy takich decyzjach ze względów zwyczajowych lub moralnych.
(…) Przedstawiając powyższe, jestem zdania, że zmiana stanu prawnego obowiązującego od dnia 19 stycznia 2009 r. w zakresie gwarancji kontynuowania przez pracownika zatrudnienia po zakończeniu urlopu macierzyńskiego nie jest zasadna (odpowiedź minister pracy Jolanty Fedak, na interpelację poselską nr 7916).
Podstawa prawna: art. 1832 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, ze zm.).
