Przepisy Kodeksu pracy chronią pracowników przed rozwiązaniem umowy o pracę w okresie urlopu. Kiedy można mówić, że pracodawca narusza tę ochronę? Sprawdź, czy pracodawca narusza tą ochronę w sytuacji, kiedy wręcza pracownikowi wypowiedzenie umowy o pracę i jednocześnie udziela mu urlopu wypoczynkowego? Poznaj stanowisko, jakie zajął w tych kwestiach Sąd Najwyższy.
Kiedy pracownicy są objęci ochroną przed wypowiedzeniem umowy o pracę?
Ochrona pracowników przed wypowiedzeniem umowy o pracę w trakcie urlopu wypoczynkowego obejmuje sytuację, gdy pracownik korzysta z urlopu, a pracodawca wypowiadając umowę o pracę przerywa urlop, którego wcześniej udzielił pracownikowi.
| Pracodawca może jednak jednocześnie wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi i udzielić mu urlopu wypoczynkowego na podstawie art. 167¹ Kodeksu pracy, dalej: kp, ponieważ jest to urlop, który jest udzielny w następstwie złożenia pracownikowi wypowiedzenia umowy o pracę i dotyczy wykorzystania przez pracownika zaległego urlopu w okresie wypowiedzenia umowy o pracę. |
Co istotne, pracodawca i pracownik mogą rozwiązać stosunek pracy na mocy porozumienia stron w każdym uzgodnionym przez siebie terminie, także w czasie urlopu wypoczynkowego pracownika, co podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 12 listopada 2003 r., sygn. akt I PK 593/02.
Postępowanie przed sądem pierwszej instancji
Pracodawca wypowiedział 5 lutego 2009 r. Annie D. umowę o pracę na czas nieokreślony, uzasadniając to jej długotrwałą absencją chorobową. W wypowiedzeniu umowy o pracę pracodawca oświadczył również, że od 5 lutego 2009 r. do 19 lutego 2009 r. powódka ma urlop w wymiarze proporcjonalnym za 2009 r., a po urlopie od 20 lutego 2009 r. do 31 maja 2009 r. jest zwolniona z obowiązku świadczenia pracy.
Rozpoznając sprawę sąd rejonowy przywrócił Annę D. do pracy. W ocenie sądu rozwiązanie umowy o pracę było nieuzasadnione oraz naruszało zasady współżycia społecznego.
Pracodawca wniósł apelację od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu okręgowego.
Postępowanie przed sądem drugiej instancji
Sąd okręgowy uznał apelację za bezzasadną i ją oddalił. W uzasadnieniu sąd podkreślił, że pracodawca wręczył powódce wypowiedzenie 5 lutego 2009 r. już po zakończeniu przez nią zmiany. Powódka, co prawda była na terenie zakładu pracy, ale nie była już w pracy. Wypowiedzeniem tym udzielono jednocześnie powódce od 5 lutego 2009 r. (a więc od dnia wręczenia jej wypowiedzenia) urlopu wypoczynkowego.
| Przepis art. 41 kp przewiduje, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. |
Jak stwierdził sąd, okres ochronny przewidywany w art. 41 kp rozpoczyna się, zatem z chwilą powstania przesłanki zakazu wypowiedzenia. Skoro wypowiedzenie i udzielenie urlopu doszło do powódki jednocześnie, to pierwsze oświadczenie zostało złożone z naruszeniem art. 41 kp.
W konsekwencji sąd uznał, że wypowiedzenia dokonano z naruszeniem przepisu art. 41 kp.
Pracodawca złożył skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. W jej uzasadnieniu podkreślił, że wypowiedzenie umowy o pracę Annie D. nie naruszało przepisu art. 41 kp, ponieważ udzielony urlop wypoczynkowy rozpoczynał się 5 lutego 2009 r. o godzinie 22.00, zgodnie z obowiązującym powódkę czasem pracy i nie obejmował przepracowanej już doby pracowniczej;
Pozwany podkreślił, że oświadczenie o udzieleniu urlopu następowało, co prawda od tego samego dnia kalendarzowego, lecz z okoliczności złożenia oświadczenia wynika w sposób logiczny, że dotyczyło one następnej doby pracy powódki, nie zaś doby już przepracowanej. W skardze pozwany wskazał ponadto na dwie istotne wątpliwości. Chciał wiedzieć:
1. Czy w sytuacji, gdy praca odbywa się w taki sposób, że obejmuje dwa dni kalendarzowe, pojęcie dnia urlopu pracowniczego powinno pokrywać się z dniem kalendarzowym, czy też powinno pokrywać się z pojęciem doby pracowniczej w rozumieniu art. 128 § 3 pkt 1 kp?
2. Czy dopuszczalne jest ze względu na art. 41 kp wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę po zakończeniu wykonywania przez niego pracy na nocnej zmianie, która stanowi dla pracownika czas pracy pomiędzy 22.00 dnia poprzedniego i 6.00 dnia następnego przy jednoczesnym udzieleniu w dniu zakończenia pracy urlopu wypoczynkowego na podstawie art. 167¹ kp, którego początek biegnie od tego dnia, w którym zakończono pracę.
Postępowanie przed Sądem Najwyższym
Po rozpoznaniu sprawy Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu drugiej instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że w omawianej sprawie po zakończeniu zmiany nocnej (od 22.00 do 6.00) pracodawca rano 5 lutego 2009 r. wręczył powódce wypowiedzenie umowy o pracę z jednoczesnym udzieleniem urlopu wypoczynkowego. Według rozkładu czasu pracy powódka kolejną zmianę miała rozpocząć tego samego dnia o godzinie 22.00. Udzielony jej urlop nie obejmował całego dnia kalendarzowego (5 lutego 2009 r. - w tym dniu powódka już przepracowała 6 godzin), lecz rozpoczynał się dopiero od początku kolejnej doby pracowniczej.
Zgodnie z art. 154² § 1 kp urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu.
Jak podkreślił sąd przepis art. 41 kp byłby naruszony, gdyby w chwili wypowiedzenia powódka korzystała już z urlopu wypoczynkowego. Zarzut o istnieniu urlopu w tym momencie nie był stawiany przez powódkę. Nie było sporu, co do tego, że powódka skończyła zmianę nocną i wcześniej nie wnioskowała o udzielenie urlopu. Według jej rozkładu czasu pracy kolejną zmianę nocną miała rozpocząć o godzinie 22.00.
| Ochrona z art. 41 kp dotyczy sytuacji, gdy pracownik korzysta już z urlopu, a pracodawca, składając wypowiedzenie, przerywa urlop udzielony wcześniej pracownikowi. Innymi słowy, stanowisko zaskarżonego wyroku byłoby trafne, gdyby pracodawca wypowiedział umowę o pracę „w czasie urlopu pracownika". |
Sąd uznał za błędne stanowisko sądu okręgowego, przewidujące, że skoro wypowiedzenie i udzielenie urlopu doszło do powódki jednocześnie, to pierwsze oświadczenie zostało złożone z naruszeniem art. 41 kp.
Sąd powołał się na przepis art. 167¹ kp. Zgodnie z nim w okresie wypowiedzenia umowy o pracę pracownik jest obowiązany wykorzystać przysługujący mu urlop, jeżeli w tym okresie pracodawca udzieli mu urlopu. Urlop może być udzielony pracownikowi wraz z wypowiedzeniem. Nie ma, zatem żadnej kolizji pomiędzy art. 167¹ kp a ochroną przewidzianą w art. 41 kp.
Urlop z art. 167¹ kp jest następstwem wypowiedzenia umowy o pracę i nie jest to urlop, który jest udzielany przed wypowiedzeniem. Jest to urlop, którego udzielenie warunkuje złożenie wypowiedzenia umowy o pracę.
Nie można też uznać, że taki urlop wraz z wypowiedzeniem pogarsza sytuację pracownika, skoro z ustawy wynika, że pracownik jest zobowiązany wykorzystać przysługujący mu urlop, jeżeli w okresie wypowiedzenia pracodawca udzieli mu urlopu.
Sąd stwierdził, że o początku urlopu decyduje rozkład czasu pracy pracownika. W konsekwencji znaczenie ma początek kolejnej doby pracowniczej, a nie ta sama doba kalendarzowa.
W omawianej sprawie należy uznać, że powódka w chwili wypowiedzenia nie była na urlopie wypoczynkowym, gdyż rozpoczynał się dopiero od godziny, w której miała rozpocząć pracę zgodnie z obowiązującym ją rozkładem czasu pracy, czyli 5 lutego 2009 r. o godzinie 22.00. Natomiast rano, czyli po zakończeniu pracy na poprzedniej zmianie, nie była na urlopie i wypowiedzenie umowy o pracę wraz z udzieleniem urlopu było zgodne z art. 167¹ kp, art. 154² kp i art. 128 § 3 pkt 1 kp.
Ponadto sąd stwierdził, że z ochrony przewidzianej w art. 41 kp nie korzysta pracownik świadczący pracę, choć niezdolny do pracy, jak też ten, który pracę zakończył, ale nie rozpoczął jeszcze urlopu. Ochrona z art. 41 kp nie przysługuje, jeżeli pracował, choć był niezdolny do pracy i przyniósł ex post zwolnienie lekarskie obejmujące dzień pracy. Ochrona z art. 41 kp dotyczy, bowiem nieobecności w pracy, a nie niezdolności do pracy - podkreślił sąd.
Wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2010 r., sygn. akt II PK 116/10
Podstawa prawna: art. 41 i art. 167¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
