Nowsza i korzystniejsza ustawa o PPE!

Prawdopodobnie 1 kwietnia 2004 r. wejdzie w życie nowa ustawa o pracowniczych programach emerytalnych . Ustawa ta uchyli dotychczas obowiązującą z 22 sierpnia 1997 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. nr 139, poz. 932 ze zm.). Projekt nowej ustawy na razie nie jest przedmiotem obrad ani Sejmu ani Senatu. Został jednak już pozytywnie oceniony przez sześć organizacji wchodzących w skład komisji trójstronnej. Projekt ustawy o pracowniczych programach emerytalnych (dalej: PPE) przewiduje wprowadzenie nowych rozwiązań, które mają przede wszystkim na celu uelastycznienie dotychczasowych reguł tworzenia pracowniczych programów emerytalnych (dalej: program), ułatwienie pracodawcom ich wprowadzenie oraz obniżenie kosztów ich wprowadzania.
Już dziś zapoznaj się z nowymi zasadami tworzenia pracowniczych programów emerytalnych!

Przypomnijmy, że pracodawcy tworzą pracownicze programy na zasadzie dobrowolności. A zatem Twoja firma nie musi, ale może utworzyć taki pracowniczy program emerytalny.

Pamiętaj jednak, że ustawa o PPE nie nakłada na Twoją firmę takiego obowiązku.

Pracownicze programy emerytalne stanowią trzeci filar sytemu emerytalnego, który oparty jest na grupowych formach oszczędzania na przyszłą emeryturę.

Warto tutaj wspomnieć, że pierwsze programy emerytalne powstały w 1999 r. wraz z wprowadzeniem nowego sytemu emerytalnego. Do tej pory, jeżeli Twoja firma chciała umożliwić zatrudnionym w niej pracownikom oszczędzanie na przyszłą dodatkową emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, mogła na zasadach dobrowolności utworzyć dla nich pracowniczy program emerytalny, w którym byliby uczestnikami. Wydatki, które Twoja firma poniosła na pracowniczy program emerytalny, mogłeś wliczyć w koszty uzyskania przychodu.
Twoja firma mogła prowadzić pracowniczy program emerytalny w formie:
1. pracowniczego funduszu emerytalnego, lub
2. umowy z otwartym lub specjalistycznym otwartym funduszem inwestycyjnym o wnoszeniu przez nią składek pracowników tego funduszu, lub
3. umowy grupowego inwestycyjnego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń społecznych, lub
4. umowy z towarzystwem ubezpieczeń wzajemnych o wnoszeniu przez Twoja firmę składek pracowniczych do tego towarzystwa.
Jeżeli projekt ustawy o PPE wejdzie w życie, a więc od 1 kwietnia 2004 r., Twoja firma będzie mogła utworzyć program w formie pracowniczego funduszu emerytalnego lub umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego bądź też w formie umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Zwróć uwagę, że od 1 kwietnia 2004 r. Twoja firma będzie mogła prowadzić program tylko w trzech formach.

Tak jak dotychczas, jeżeli zatrudniony w Twojej firmie pracownik będzie pozostawał w stosunku pracy również w innych firmach, będzie mógł uczestniczyć w kilku programach. Oznacza to, że jeżeli pracownik jest zatrudniony na 1 etatu w firmie Witex, na 1 w firmie Unimo, a w firmie Danix na cały etat i każda z tych firm prowadzi program, pracownik może uczestniczyć w tym samym czasie w każdym z nich. Tak jak pracownik może uczestniczyć w kilku programach, tak Twoja firma (według projektu ustawy o PPE) może prowadzić jednocześnie więcej niż jeden program. Jest to jednak możliwe tylko i wyłącznie, gdy Twoja firma:
1. nabędzie zakład pracy w całości lub jej zorganizowanej części, albo nabędzie akcje towarzystwa emerytalnego, lub
2. połączy się z innym pracodawcą, który prowadzi program.

Jeżeli Twoja firma po 1 kwietnia 2004 r. zdecyduje się utworzyć pogram, będzie musiała przede wszystkim zawrzeć umowę zakładową albo międzyzakładową. Kolejną czynność, jaką będzie musiała podjąć, to zawrzeć umowę z instytucją finansową lub utworzyć towarzystwo emerytalne i fundusz emerytalny albo nabyć akcje istniejącego już towarzystwa emerytalnego. Idąc dalej, po wykonaniu wyżej wymienionych czynności program utworzony przez Twoja firmę będzie musiał być zarejestrowany przez urząd nadzoru. Musisz wiedzieć, że umowa zakładowa to umowa zawierana przez pracodawcę i reprezentację pracowników.

Reprezentację pracowników tworzą wszystkie zakładowe organizacje związkowe działające w Twojej firmie.

Jeżeli w Twojej firmie nie działa zakładowa organizacja związkowa, Twój pracodawca zawiera umowę zakładową z reprezentacją pracowników wyłonioną w trybie przyjętym w Twojej firmie. Twój pracodawca albo Ty, działając w jego imieniu, przedstawiasz reprezentacji pracowników ofertę utworzenia programu.
Oferta ta musi zawierać przede wszystkim:
1) projekt umowy zakładowej;
2) ustalone w umowie przedwstępnej warunki umowy z instytucją finansową lub statut towarzystwa emerytalnego i statut funduszu emerytalnego, bądź projekty tych statutów;
3) określenie okresu ważności oferty nie krótszego niż 3 miesiące.

Może się zdarzyć, że w okresie 2 miesięcy od przedłożenia przez Twoją firmę zakładowym organizacjom związkowym oferty utworzenia programu nie dojdzie do zawarcia umowy zakładowej. Może to być spowodowane tym, że strony nie mogą w żaden sposób dojść do uzgodnienia jej treści. Jeżeli rzeczywiście tak się stanie Twoja firma może zawrzeć umowę zakładową z reprezentatywnymi organizacjami związkowymi w rozumieniu art. 24125a ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm. )).

Umowa zakładowa musi określać przede wszystkim:
1. formę programu wraz ze wskazaniem zarządzającego, który będzie gromadził środki i zarządzał nimi na podstawie umowy z pracodawcą lub na podstawie postanowień statutu funduszu emerytalnego,
2. warunki i tryb przystępowania i występowania z programu,
3. warunki gromadzenia i zarządzania środkami wynikające z przedwstępnej umowy z instytucją finansową lub statutu funduszu emerytalnego,
4. warunki gromadzenia i zarządzania środkami,
5. przypadki i warunki wypowiedzenia umowy pomiędzy pracodawcą a instytucją finansową albo warunki zbycia przez pracodawcę wszystkich posiadanych przez niego akcji towarzystwa emerytalnego oraz warunki likwidacji tego towarzystwa,
6. warunki, terminy i sposób dokonania wypłaty, wypłaty transferowej oraz zwrotu,
7. termin wskazania przez uczestnika rachunku, na który pracodawca ma dokonać wypłaty transferowej w przypadku likwidacji programu,
8. przypadki i warunki zmiany formy programu lub zarządzającego,
9. wysokość składki podstawowej,
10. minimalną wysokość możliwej do zadeklarowania składki dodatkowej, o ile umowa zakładowa nie zakazuje deklarowania składki dodatkowej,
11. sposób deklarowania składki dodatkowej przez uczestników oraz terminy naliczania i potrącania tych składek przez pracodawcę w celu przelewu na rachunek uczestnika,
12. terminy naliczania oraz przelewu składki podstawowej na rachunek uczestnika,
13. koszty i opłaty obciążające uczestnika i pracodawcę oraz zasady, na jakich mogą one zostać obniżone bez konieczności zmiany umowy zakładowej,
14. warunki zmiany i wypowiedzenia umowy zakładowej,
15. warunki jednostronnego zawieszenia odprowadzania składek podstawowych oraz czasowego ograniczenia wysokości składek podstawowych przez pracodawcę,
16. okres jednostronnego wypowiedzenia umowy zakładowej przez pracodawcę.

Jeżeli program utworzony w Twojej firmie jest prowadzony w formie umowy o wnoszenie przez Twojego pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego umowa zakładowa musi określać przypadki i warunki przeniesienia środków przez uczestnika do innego funduszu inwestycyjnego w przypadku zmiany funduszu w ramach tego samego programu.

Twoja firma w celu realizacji programu na takich samych warunkach może utworzyć program międzyzakładowy. Z tymże do utworzenia programu międzyzakładowego konieczne jest zawarcie umowy międzyzakładowej i umowy z instytucją finansową wspólnej dla grupy pracodawców.

Jeżeli Twoja firma zawiera umowę z instytucją finansową, która określa warunki gromadzenia i zarządzania środkami, to musisz wiedzieć, że:
1. w przypadku programu w formie pracowniczego funduszu emerytalnego warunki gromadzenia i zarządzania środkami określa statut funduszu,
2. w przypadku programu międzyzakładowego warunki gromadzenia i zarządzania środkami określa umowa zawarta przez reprezentację pracodawców z instytucją finansową lub statut funduszu emerytalnego,
3. w przypadku programu tworzonego lub prowadzonego przez pracodawcę będącego zarządzającym w tym programie, nie zawiera się umowy, zaś warunki gromadzenia i zarządzania środkami określa umowa zakładowa.

Jeżeli Twoja firma zdecyduje się zawrzeć umowę z instytucją finansową, to umowa ta lub statut funduszu emerytalnego nie może przewidywać żadnych kosztów obciążających uczestnika w przypadku dokonania wypłaty, wypłaty transferowej, wpłaty środków z tytułu dokonywanej wypłaty transferowej lub zwrotu.

Jak pracownik zatrudniony w Twojej firmie może przystąpić do programu?

Aby pracownik mógł przystąpić do programu utworzonego w Twojej firmie musi złożyć pisemną deklarację o przystąpieniu do programu. W deklaracji tej pracownik składa oświadczenie, że otrzymał umowę zakładową i zapoznał się z nią. Pracownik może również zamieścić w takiej deklaracji rozrządzenie na wypadek śmierci pracownika.

Jeżeli pracownik zadeklarował wnoszenie składki dodatkowej, deklaracja zawiera upoważnienie dla Twojej firmy do naliczania i potrącania zadeklarowanej składki dodatkowej w określonej wysokości, z wynagrodzenia oraz dokonania jej przelewu na rachunek. Gotową deklaracją złożoną na piśmie przyjmujesz Ty, jako osoba upoważniona do reprezentowania firmy, lub bezpośrednio Twój pracodawca.

Jakie inne zmiany wprowadza projekt ustawy o pracowniczych programach emerytalnych?

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, projekt ustawy o PPE wprowadza zmiany mające na celu uproszczenie, a nawet w pewnych przypadkach rezygnację z niektórych wymogów formalnych w umowach składających się na program, bądź w samym procesie rejestracji. Ponadto jeżeli projekt wejdzie w życie, łatwiej będzie można dokonywać zmian w zakresie realizowanego programu. W związku z tym w nowej ustawie o PPE wyraźnie określono zadania organu nadzoru, czyli komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych nad PPE. Kolejną nowością jest wprowadzenie bardziej jednolitych i powiązanych ze sobą zasad negocjowania warunków funkcjonowania programów na szczeblu ponadzakładowym. Dzięki tej zmianie zostanie ułatwione tworzenie i prowadzenie międzyzakładowych pracowniczych programów emerytalnych.

Czy będzie można zawiesić program?

Projekt ustawy dopuszcza możliwość zawieszenia prowadzenia programu w sytuacjach wyjątkowych. A zatem jeżeli Twojej firmie będzie groziła utrata stabilności finansowej, będzie mogła zawiesić program. Ponadto Twoja firma będzie mogła:
1. zawiesić odprowadzanie składek podstawowych lub
2. czasowo ograniczyć wysokość naliczanej składki podstawowej przez określenie obowiązującej w okresie tego ograniczenia zasady naliczania składki.

Twoja firm oprócz możliwości zawieszenia programu będzie mogła go również zlikwidować w przypadku:
1. otwarcia likwidacji zakładu ubezpieczeń, o ile nie nastąpi przelew praw (cesja) z umowy pracodawcy z zakładem na rzecz innego zakładu,
2. wystąpienia przesłanki do rozwiązania i w konsekwencji likwidacji wszystkich funduszy inwestycyjnych, w których gromadzone były składki w ramach programu, o ile nie nastąpi przejęcie któregokolwiek z tych funduszy przez inne towarzystwo funduszy inwestycyjnych,
3. otwarcia likwidacji funduszu emerytalnego, o ile nie nastąpi przejęcie tego funduszu przez inne towarzystwo emerytalne,
4. wypowiedzenia umowy przez instytucję finansową,
5. likwidacji lub upadłości Twojej firmy,
6. spadku wartości środków zgromadzonych w programie poniżej kwoty ustalonej w umowie zakładowej,
7. podjęcia przez pracodawcę decyzji o likwidacji programu, pod warunkiem zawarcia przez pracodawcę porozumienia odnośnie rozwiązania umowy zakładowej z reprezentacją pracowników,
8. podjęcia przez Twojego pracodawcę jednostronnej decyzji o rozwiązaniu umowy zakładowej, pod warunkiem zachowania co najmniej 12-miesięcznego okresu wypowiedzenia, jeżeli uprzednio przez okres co najmniej trzech miesięcy zostało zawieszone odprowadzanie składek podstawowych lub została ograniczona ich wysokość.

Zlikwidowanie pracowniczego programu emerytalnego będzie skutkowało wykreśleniem go z rejestru!

Przyjęcie tego rozwiązania sprawi, że zobowiązania Twojej firmy wynikające z programu nie zachwieją jej kondyncji finansowej. Bardzo ważną nowością, którą wprowadza projekt ustawy o PPE jest dopuszczenie likwidacji programu za zgodą obu stron, czyli Twojej firmy i zatrudnionych w niej pracowników.

Jeżeli projekt ustawy wejdzie w życie będzie możliwość transferu środków zgromadzonych w PPE na indywidualne konto emerytalne po ustaniu zatrudnienia w Twojej firmie lub w przypadku likwidacji programu.

Ważnym rozwiązaniem wprowadzonym do nowej ustawy o PPE, który ma charakter porządkujący zasady gromadzenia dodatkowych środków emerytalnych przy udziale pracodawców, jest wprowadzenie przepisów prowadzących do przekształcenia istniejących w wielu firmach grupowych form oszczędzania na emeryturę w PPE. Wprowadzenie do projektu ustawy o PPE jest konieczne, ponieważ dotychczas pracodawcy Ci korzystali z przywilejów finansowych, a zatem nie mieli obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od składek wnoszonych do tych form i nie byli zobowiązani do zapewnienia swoim pracownikom podstawowych praw określonych w nowej ustawie o PPE.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny