Nowelizacja VAT do poprawki!

Uchwalona przez Sejm 11 marca 2005 r. nowelizacja ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: nowa ustawa o VAT) zgodnie z oświadczeniem Jarosława Nenemana, Wiceministra Finansów (Dobra Firma z 24 marca 2005 r. " Rzeczpospolita" wydanie nr 70) wprowadza zmiany w VAT jedynie o charakterze porządkującym.

Zmienione przepisy dotyczą przede wszystkich kwestii odliczenia VAT przy nabyciu samochodów i paliw do ich napędu, ulgi na złe długi, zmiany zasad (raczej ich braku) opodatkowania umów zleceń i o dzieło, a także zasady opodatkowania dotacji. Senat ma się zająć ustawą zmieniającą ustawę o VAT 31 marca 2005 r.

Nowelizacja dotyczy długo krytykowanego tzw. wzoru posła Lisaka, który pozwala na odliczenie VAT jedynie w przypadku zakupu samochodu osobowego i innego pojazdu samochodowego, którego dopuszczalna ładowność wynikająca ze świadectwa homologacji jest mniejsza, niż dopuszczalna ładowność dla tego pojazdu wynikająca z wzoru wskazanego w art. 86 ust. 3 nowej ustawy o VAT).

Prawo odliczania podatku przysługuje obecnie wyłącznie podatnikom, których pojazdy posiadają większą dopuszczalną ładowność w świadectwie homologacji niż dopuszczalną ładowność wyrażoną w ww. wzorze.

Pojazd samochodowy w ujęciu ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r. nr 58, poz. 515 ze zm.) to pojazd wyposażony w silnik, mogący osiągać prędkość powyżej 25 km/h, natomiast "samochodem osobowym" jest pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą oraz ich bagażu. "Innym pojazdem samochodowym" o dopuszczalnej ładowności mniejszej niż określona według powyższego wzoru ustawowego może być każdy inny pojazd samochodowy niebędący samochodem osobowym w powyższym rozumieniu, z tym że z ograniczenia w zakresie odliczania podatku naliczonego przy jego nabyciu wyłączono pojazd samochodowy będący przedmiotem umów leasingu u podatnika - leasingu, pojazdy specjalne oraz pojazdy samochodowe do przewozu co najmniej 10 osób łącznie z kierowcą - spełniające określone warunki.

Dla korzystania z pełnych odliczeń naliczonego od zakupu paliwa nie ma więc obecnie znaczenia, czy samochód jest samochodem osobowym czy samochodem ciężarowym, czy też samochodem osobowym przerobionym na ciężarowy, czyli samochodem "z kratką", byleby był pojazdem samochodowym lub samochodem o dopuszczalnej ładowności samochodu osobowego lub innego pojazdu samochodowego większej od ładowności ze wzoru ustawowego, a wynikającej ze świadectwa homologacji samochodu lub odpisu decyzji zwalniającej właściciela samochodu z obowiązku uzyskania świadectwa homologacji.
Dopuszczalna ładowność w świadectwie homologacji podana jest kwotowo, natomiast dopuszczalną ładowność (DŁ) ze wzoru ustawowego stanowi suma liczby miejsc (siedzeń) łącznie z miejscem dla kierowcy (n) pomnożona przez średni ciężar dorosłej osoby (68 kg) oraz ciężaru o wadze 357 kg.

Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 3 nowej ustawy o VAT podatnikowi nie przysługuje prawo obniżenia podatku należnego o naliczony zawarty w cenie zakupionego paliwa silnikowego, oleju napędowego lub gazu wykorzystywanych do napędu tych pojazdów.

Właściciele pojazdów samochodowych, których dopuszczalna ładowność przekracza ładowność ze wzoru ustawowego, mają prawo do odliczania podatku naliczonego zawartego w cenie zakupionych paliw, natomiast uprawnienie takie nie przysługuje nikomu innemu bez względu na typ pojazdu określony w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Zakaz odliczenia podatku naliczonego od paliwa dotyczy zarówno właścicieli samochodów osobowych, jak i właścicieli pojazdów samochodowych, którzy posiadają świadectwa homologacji jako auta ciężarowe i stosowny wpis w dowodzie rejestracyjnym, jeżeli ich ładowność ze świadectwa jest mniejsza niż ładowność ze wzoru Lisaka.

W wyniku nowelizacji zmianie uległ art. 86 ust. 3-5 nowej ustawy o VAT dotyczący możliwości odliczenia VAT naliczonego w przypadku nabycia samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony. Z powodu błędu w przepisach w przypadku tych pojazdów można odliczyć nie 60% kwoty podatku określonej w fakturze lub podatku należnego od dostawy z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów lub kwoty podatku należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca - nie więcej jednak niż 6.000 zł, ale nawet 100% podatku VAT od wszystkich samochodów "z kratką".
Z przepisu dotyczącego odliczania podatku VAT na samochody użytkowane przez firmy wyraźnie wynika, że wszystkie modele samochodów osobowych z zamontowaną kratką, niezależnie od liczby posiadanych rzędów siedzeń, korzystałyby z pełnego odliczania VAT zawartego w cenie ich zakupu oraz w cenie paliw.

W istocie zatem część samochodów osobowych, która korzystała z wzoru Lisaka, na tym straci. Są to jednak samochody, które korzystały z preferencji raczej z powodu pomyłki, jaką był wspomniany wzór. W odniesieniu do samochodów osobowych zwiększamy preferencje z 50 do 60% i z 5.000 do 6.000 zł. Łącznie zmiany te są więc korzystne dla podatników, podkreśla Jarosław Neneman.

Jak wiadomo, państwa członkowskie Wspólnoty Europejskiej generalnie w art. 17 (6) VI Dyrektywy Rady Europy z 17 maja 1977 r. (77/388/EEC) zniosły uprawnienia w podatku VAT polegające na możliwości odliczenia całości VAT naliczonego przy zakupie niektórych samochodów, przy czym wyłączenie odliczania podatku od zakupu paliw do samochodów dotyczy wszystkich rodzajów paliw, tj. zarówno paliw silnikowych, oleju napędowego, jak i gazu.

Zgodnie z nowelizacją w odniesieniu do samochodów z dwoma rzędami siedzeń VAT będzie można odliczać wtedy, gdy część bagażowa jest dłuższa od pasażerskiej. Komisja chce natomiast, aby w przypadku pojazdów mających więcej niż jeden rząd siedzeń odliczenie dotyczyło samochodów, w których długość części przeznaczonej do przewozu ładunków przekracza 50% długości pojazdu.

Jednak uchwalona przez Sejm nowelizacja w wadliwy sposób określa metodę mierzenia przestrzeni bagażowej tak, że będzie ona zawsze stanowić całe wnętrze pojazdu. Zatem część bagażowa niemal za każdym razem będzie przekraczała połowę długości pojazdu.

Przepisy te z pewnością ulegną dalszym zmianą w toku prac Senatu.



Zgodnie z art. 89a ust. 1 nowej ustawy o VAT podatnik może skorygować podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, stanowiących koszty uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. Korekta podatku dotyczy również kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności odpisanej jako nieściągalna.

Aby podatnik mógł dokonać korekty podatku należnego, musi spełnić łącznie kilka warunków, które wymienia art. 89a ust. 2 pkt 1-6 nowej ustawy o VAT:

- dostawa towaru lub świadczenie usług jest dokonane na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1,
- wierzytelności zostały uprzednio wykazane w deklaracji jako obrót opodatkowany i podatek należny,
- wierzyciel i dłużnik na dzień dokonania korekty są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni,
- wierzytelności nie zostały uregulowane w jakiejkolwiek formie ani nie zostały zbyte,
- od daty wystawienia faktury będącej podstawą do odpisania wierzytelności jako nieściągalnych nie upłynęło 5 lat, licząc od początku roku, w którym została wystawiona faktura,
- wierzyciel zawiadomił dłużnika o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnych, a dłużnik w ciągu 28 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności w jakiejkolwiek formie.

Korekta podatku należnego jest możliwa w rozliczeniu za okres rozliczeniowy następujący po miesiącu, w którym wierzytelności została odpisana jako nieściągalna i zaliczona do kosztów uzyskania przychodów. W przypadku gdy po dokonaniu korekty należność zostałaby uregulowana w jakiejkolwiek formie, podatnik obowiązany jest zwiększyć podatek należny w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana.
W przypadku częściowego uregulowania należności podatek należny zwiększa się w odniesieniu do tej części. Podatnik ma obowiązek o dokonaniu korekty podatku należnego zawiadomić dłużnika w ciągu 7 dni oraz zawiadomić właściwy dla siebie urząd skarbowy w terminie złożenia korekty deklaracji.

Korekta podatku należnego, której dokona wierzyciel, skutkuje obowiązkiem dokonania korekty odliczenia podatku naliczonego przez dłużnika w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia o tej korekcie (art. 89b ust. 1 nowej ustawy o VAT).

W przypadku częściowego uregulowania należności przed upływem terminu korekta dotyczy podatku naliczonego przypadającego na nieuregulowaną część należności. Wynikające z korekty zaległości podatkowe powodują powstanie odpowiedzialności u osób trzecich za zaległości podatkowe zgodnie z odrębnymi przepisami.

W przypadku uregulowania należności po dokonaniu korekty dłużnik ma prawo zwiększenia kwoty podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym należność uregulował. W przypadku częściowego uregulowania należności podatek naliczony może zostać zwiększony w odniesieniu do tej części.



Nowelizacją wyłączono z VAT usługi twórców i artystów wykonawców w rozumieniu przepisów o prawach autorskich, wynagradzanych w formie honorariów za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw artystycznego wykonania albo za ich wykonanie. Zmianie uległ długo krytykowany i niejasno sformułowany przepis art. 15 ust. 3 nowej ustawy o VAT.

Za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, nie uznaje się czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności co do warunków wykonania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Dodano również ust. 3a do art. 15, zgodnie z którym przepis powyższy stosuje się odpowiednio do usług twórców i artystów wykonawców w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzanych w formie honorariów za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw artystycznego wykonania albo ich wykonanie.



Zmianie uległ art. 29 ust 1 nowej ustawy o VAT, zgodnie z którym podstawą opodatkowania jest obrót, z zastrzeżeniem ust. 2-22, art. 30-32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4. Obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy.
Obrotem jest także otrzymana dotacja, subwencja i inna dopłata o podobnym charakterze związana z dostawą lub świadczeniem usług.
Po nowelizacji ostatnie zdanie odnoszące się do dotacji stwierdza, że obrót zwiększa się o otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze mające bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

Nowelizacja usuwa zatem problem związany z kwalifikowaniem dotacji otrzymywanych przez podatników jako dotacji, subwencji i innych dopłat "zastępujących cenę" zatem mających wpływ na wysokości obrotu lub takiej ceny niezastępujących, w związku z czym obojętnych dla wysokości obrotu.



Nowa definicję ma prezent o małej wartości oraz próbka - zmianie uległy przepisy art. 7 ust. 4 i ust. 7 nowej ustawy o VAT.
Prezent o małej wartości to przekazane przez podatnika jednej osobie towary o łącznej wartości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 100 zł, jeżeli podatnik prowadzi ewidencję pozwalającą na ustalenie tożsamości tych osób lub których przekazania nie ujęto w ewidencji, jeżeli jednorazowa jednostkowa cena nabycia lub koszt wytworzenia przekazanego towaru nie przekracza 5 zł.

Próbka natomiast to niewielka ilość towaru reprezentująca określony rodzaj lub kategorię towarów, która zachowuje skład oraz wszystkie właściwości fizyczne, fizykochemiczne i chemiczne lub biologiczne towaru, przy czym ilość lub wartość przekazywanych (wręczanych) przez podatnika próbek nie wskazuje na działanie mające charakter handlowy.

Nowelizacja w przeważającej części miałaby zacząć obowiązywać od 1 kwietnia 2005 r., choć niektóre przepisy, np. te dotyczące odliczania VAT od zakupu samochodów, od 1 czerwca lub 1 września 2005 r.

Autor: Gabriel Gawroński, prawnik specjalizujący się w podatkach