Nowelizacja przepisów o VAT wejdzie w życie 1 grudnia 2009 r.

W związku z koniecznością implementacji do polskich przepisów o VAT zmian wprowadzonych dyrektywami Rady pojawił się projekt ustawy zmieniającej ustawę z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535, z późn. zm., dalej: ustawa o VAT). Projekt ten ma za zadanie implementować do polskiego porządku prawnego zmiany wprowadzone:

• dyrektywą Rady 2008/8/WE z dnia 12 lutego 2008 r. zmieniającą dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do miejsca świadczenia usług,
• dyrektywą Rady 2008/9/WE z dnia 12 lutego 2008 r. określającej szczegółowe zasady zwrotu podatku od wartości dodanej, przewidzianego w dyrektywie 2006/112/WE, podatnikom niemającym siedziby w państwie członkowskim zwrotu, lecz mającym siedzibę w innym państwie członkowskim,
• dyrektywą Rady 2008/117/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. zmieniającą dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w celu zwalczania uchylania się od opodatkowania w związku z transakcjami wewnątrzwspólnotowymi.

Część przepisów ma wejść w życie już 1 grudnia 2009 r., dla pozostałych termin implementacji jest przewidziany na dzień 1 stycznia 2010 i 2011 r.

Obecnie obowiązujące przepisy o VAT pozwalają na zmianę miejsca świadczenia usług do kraju usługobiorcy (np. usług transportu wewnątrzwspólnotowego czy usług na ruchomym majątku rzeczowym).

Jak wynika z uzasadnienia do projektu z 6 marca 2009 r., proponowane zmiany w odniesieniu do miejsca świadczenia usług wprowadzają w szerokim zakresie rozwiązania zmierzające do opodatkowania usług w miejscu ich konsumpcji. Tym samym nastąpi fundamentalna zmiana ogólnej zasady dotyczącej miejsca świadczenia usług w transakcjach między podatnikami VAT, z miejsca siedziby usługodawcy na miejsce siedziby usługobiorcy. Usprawni to funkcjonowanie rynku wewnętrznego poprzez modernizację i uproszczenie działania wspólnego systemu VAT.

Projekt ustawy nowelizującej dostosowujący przepisy ustawy o VAT do przepisów wspólnotowych, zwolni podatników z obowiązku rejestracji w państwie członkowskim, w którym ma miejsce świadczenie usług, a w przypadku usług nabywanych transgranicznie, podatnicy rozliczą je w deklaracji jako import usług.

W przypadku trangranicznego świadczenia usług na rzecz podatników oraz osób prawnych niebędących podatnikami zidentyfikowanych dla potrzeb podatku VAT w innym niż państwo siedziby usługodawcy państwie członkowskim, obowiązek ich rozliczenia będzie po zmianach spoczywać co do zasady, na usługobiorcy. Na kontrolę prawidłowości rozliczania przez usługobiorców usług świadczonych w ramach Wspólnoty pozwoli obowiązek składania przez usługodawców informacji podsumowujących.

Nowelizacja zaimplementuje art. 2 i 3 dyrektywy Rady 2008/8/WE, które powinny być wprowadzone do krajowych porządków prawnych odpowiednio do 1 stycznia 2010 i 2011 r. Z uwagi na termin implementacji art. 4 i art. 5 dyrektywy Rady 2008/8/WE (odpowiednio 1 stycznia 2013 i 2015 r.) zostaną one implementowane w terminie późniejszym odrębną nowelą.

Implementacja dyrektywy Rady 2008/117/WE, w szczególności dotyczące skrócenia okresu, za który podatnicy mają obowiązek składać informacje podsumowujące (z kwartału do miesiąca) oraz skrócenia terminu składania informacji podsumowujących (z 25. do 15. dnia miesiąca następującego po okresie sprawozdawczym, w którym powstał obowiązek podatkowy) usprawnienia system wymiany informacji o transakcjach wewnątrzwspólnotowych pomiędzy państwami.

Projekt noweli przewiduje fakultatywny termin składania informacji podsumowujących za okresy kwartalne (w terminie do 15. dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy). Opcja ta dotyczyłaby tych podatników, u których zgodnie z ww. dyrektywą, wartość wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów oraz dostaw w transakcjach uproszczonych, bez podatku od wartości dodanej, nie przekroczyła w danym kwartale ani w żadnym z czterech poprzednich kwartałów kwoty 50.000 euro (po przeliczeniu zgodnie z przepisami dyrektywy - 250.000 zł).

Proponuje się także wprowadzenie fakultatywnego rozwiązania o charakterze przejściowym polegającego na podwyższeniu (do 31 grudnia 2011 r.) limitu uprawniającego do składania informacji podsumowujących w systemie kwartalnym z 50.000 euro do 100.000 euro (po przeliczeniu z 250.000 zł do 500.000 zł).

W celu zapewnienia miesięcznej porównywalności danych z informacjami otrzymywanymi z innych państw członkowskich, podatnicy lub osoby prawne niebędące podatnikami, które dokonują wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów składaliby miesięczne informacje podsumowujące (bez możliwości składania kwartalnych).

Zmiany wynikające z implementacji dyrektywy Rady 2008/9/WE zakładają m.in. składanie wniosku o zwrot podatku zapłaconego w innym państwie członkowskim w urzędzie skarbowym państwa na terytorium którego podatnik ma siedzibę, umożliwienie przekazywania wniosków o zwrot podatku drogą elektroniczną, uregulowanie kwestii odsetek w przypadku niedokonania przez organ podatkowy zwrotu podatku podmiotom nieposiadających siedziby, miejsca zamieszkania albo stałego miejsca prowadzenia działalności na terytorium kraju. Zmiany te mają na celu umożliwienie uproszczenia i unowocześnienia procedury zwrotu podatku VAT podatnikom z państw członkowskich Unii Europejskiej, z uwzględnieniem wykorzystania nowoczesnych technologii.

Proponuje się zdefiniować siedzibę wykonywanej działalności gospodarczej. Definicja ta dodana w art. 2 pkt 27f (art. 1 pkt 1 projektu) stanowiącym słowniczek różnych terminów ustawowych, która znajdzie zastosowanie w regulacjach dotyczących określenia miejsca świadczenia usług oraz przy określaniu kategorii podatników, o których mowa w art. 17 ustawy o VAT.

Miałoby ono dotyczyć nie tylko osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych mniemających osobowości prawnej, ale także osób fizycznych. Zgodnie z definicją zaproponowaną w art. 2 pkt 27f pojęcia siedziba, stałe miejsce zamieszkania na terytorium kraju i stałe miejsce pobytu na terytorium kraju zostaną zastąpione pojęciem siedziby wykonywanej działalności gospodarczej.

Dzięki nowemu art. 3 ust. 6 (art. 1 pkt 2 projektu) Minister Finansów otrzyma upoważnienie do wydania rozporządzenia określającego właściwość miejscową naczelnika urzędu skarbowego do składania wniosków o zwrot podatku od wartości dodanej naliczonego w innym państwie członkowskim w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług lub w odniesieniu do importu towarów do tego państwa członkowskiego, oraz warunki i tryb składania tych wniosków przez podatników VAT.
Minister Finansów umożliwi też przekazywanie wniosków o zwrot podatku drogą elektroniczną za pośrednictwem administracji kraju siedziby podmiotu, co ułatwi procedurę oraz skróci terminy związane ze zwrotem podatku.

Zaproponowane w art. 17 ustawy o VAT (art. 1 pkt 4 projektu) zmiany dostosowują zasady rozliczania podatku VAT, sposób stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia oraz podmioty odpowiedzialne za rozliczenie VAT do zasad wprowadzonych dyrektywą 2008/8/WE.

W art. 17 ust. 2 wprowadzi obowiązek rozliczania podatku należnego przez usługobiorcę usług, o których mowa w proponowanym art. 28b, oraz wykreślić zapis dotyczący usług obecnie uregulowanych w art. 27 oraz art. 28 ust. 3-4, 6-7 ustawy o VAT, z uwagi na zmianę przepisów dyrektywy 2008/8/WE w tym zakresie. Wprowadzenie co do zasady obowiązku rozliczania podatku należnego przez podatnika będącego usługobiorcą usług świadczonych przez osobę niemającą siedziby na terytorium kraju jest związane ze zmianą miejsca świadczenia w odniesieniu do tych usług (nowe brzmienie art. 28b). W celu uproszczenia rozliczeń dyrektywa 2008/8/WE wprowadza stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w szerszym niż to wynikało z dotychczasowych przepisów dyrektywy zakresie, co oznacza, że podatnik będzie zobowiązany sam naliczyć odpowiednią kwotę VAT z tytułu nabytych usług, o których mowa w art. 28b i nie będzie możliwe zwolnienie z tego obowiązku przez fakt ewentualnego rozliczenia podatku VAT przez usługodawcę.

Zgodnie z nowo dodanym art. 17 ust. 2a, usługobiorca usług lub dokonujący nabycia towarów będzie zobowiązany do stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia również w przypadku, gdy usługodawca lub dokonujący dostawy towarów posiada stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium kraju, jeżeli to stałe miejsce prowadzenia działalności nie uczestniczy w dokonywanych transakcjach.

W nowym art. 17 ust. 3 wprowadzone zostanie zastrzeżenie, że obowiązek stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w przypadku usług ma miejsce, gdy usługobiorcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15, natomiast w przypadku usług, o których mowa w art. 28b również jeżeli usługobiorcą jest osoba prawna niebędąca podatnikiem, ale zarejestrowana jako podatnik VAT UE, zgodnie z art. 97 ustawy o VAT. Jest to doprecyzowanie obecnych przepisów.

W nowo dodanym art. 19 ust. 19a określony zostanie moment powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do importu usług, które są wykonywane w sposób ciągły przez okres dłuższy niż jeden rok. W takim przypadku obowiązek podatkowy będzie powstawał każdorazowo co do zasady w ostatnim dniu roku kalendarzowego, w którym usługi były świadczone do momentu zakończenia świadczenia tych usług.

Rozumienie pojęć zdefiniowanych w art. 22 ust. 5 (art. 1 pkt 6 projektu) proponuje się zastosować również do art. 28i ust. 2 określającego miejsce świadczenia usług restauracyjnych i cateringowych, które są faktycznie wykonywane na pokładach statków, statków powietrznych lub pociągów podczas części transportu pasażerów wykonaną na terytorium Wspólnoty. Sposób zdefiniowania w art. 22 ust. 5 następujących pojęć: części przewozu osób wykonywanej na terytorium Wspólnoty, miejsca rozpoczęcia przewozu osób, miejsca zakończenia przewozu osób, oraz w przypadku podróży w obie strony powrotnego odcinka podróży jest tożsamy z definicjami zawartymi w dyrektywie 2008/8/WE w odniesieniu do określenia miejsca świadczenia przy świadczeniu usług restauracyjnych i cateringowych.

W związku z nowo dodanymi art. 28a-28o, które dotyczą określenia miejsca świadczenia usług, uchylone zostaną dotychczasowe art. 27 i art. 28 ustawy o VAT (art. 1 pkt 7 projektu).

W nowym art. 28a (art. 1 pkt 8 projektu) proponuje się określić podmioty uznane za podatników na potrzeby wprowadzonych w art. 28b-28n nowych zasad dotyczących miejsca świadczenia usług. Zgodnie z art. 28a wyłącznie dla potrzeb określenia miejsca świadczenia usług w art. 28b-28n przez podatnika rozumieć należy oprócz podatnika zdefiniowanego w art. 15 ustawy o VAT, również podatnika podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze oraz osobę prawną niebędącą podatnikiem, która zidentyfikowana została na potrzeby podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze.

W ten sposób znacznemu poszerzeniu, w stosunku do obecnie obowiązujących regulacji, ulegną przypadki, gdy miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym usługobiorca będący podatnikiem ma siedzibę.

W nowym art. 28b proponuje się wprowadzić fundamentalną zmianę, jaką jest modyfikacja ogólnej zasady dotyczącej miejsca świadczenia usług w transakcjach między podatnikami (w pojęciu zdefiniowanym w art. 28a) z miejsca siedziby usługodawcy na miejsce siedziby usługobiorcy.

Obecnie obowiązująca generalna zasada określająca miejsce świadczenia usług w miejscu gdzie usługodawca ma swoją siedzibę, w dużej mierze skutkuje opodatkowaniem usług tam gdzie dochodzi do ich konsumpcji. W przypadku usług świadczonych na odległość, faktyczna ich konsumpcja nie odbywa się w państwie członkowskim usługodawcy lecz usługobiorcy. Może to prowadzić ze względu na różnice w wysokości stawek VAT w poszczególnych państwach członkowskich do zakłócenia zasad konkurencji, w sytuacji gdy usługobiorca ma możliwość wyboru usługodawcy z różnych państw członkowskich a wysokość podatku w tych państwach znacząco się różni. Zmiana miejsca świadczenia usług w odniesieniu do transakcji pomiędzy podatnikami VAT ma na celu zapewnienie opodatkowania wszystkich usług, również tych świadczonych na odległość, w miejscu ich konsumpcji.

W nowym art. 28c zachowana zostanie obecnie obowiązująca zasada ogólna odnosząca się do transakcji pomiędzy podatnikiem a ostatecznym konsumentem, czyli opodatkowanie w miejscu gdzie świadczący usługę posiada siedzibę. Pozostawienie obecnie obowiązującej zasady ogólnej podyktowane jest względami praktycznymi. Zasada ta jest prosta dla świadczących usługi, ponieważ w większości przypadków wystarczy, że znają oni regulacje prawne i stawki obowiązujące w ich państwie członkowskim.

Dotyczy to m.in. usług:

• transportu towarów,
• pomocniczych do usług transportowych, takich jak załadunek, rozładunek,
• przeładunek i podobne usługi,
• wykonywanych przez pośredników działających w imieniu i na rzecz osób
• trzecich,
• wyceny rzeczowego majątku ruchomego oraz na ruchomym majątku rzeczowym.

W art. 28d proponuje się wprowadzić szczególną zasadę w odniesieniu do miejsca świadczenia usług na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, świadczonych przez pośredników działających w imieniu i na rzecz osób trzecich. W takim przypadku miejscem świadczenia jest miejsce, w którym dokonywana jest podstawowa transakcja.

Obecnie obowiązujące przepisy określają miejsce świadczenia usług pośrednictwa w zależności od rodzajów usług:

• w przypadku usług niematerialnych wymienionych w art. 27 ust. 4 pkt 1-10 ustawy o VAT, świadczonych przez agentów i pośredników działających w imieniu i na rzecz innej osoby, miejscem świadczenia jest miejsce gdzie nabywca usługi (będący podmiotem posiadającym siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego, lub podatnikiem mającym siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Wspólnoty, ale w kraju innym niż kraj świadczącego usługę) posiada siedzibę, stałe miejsce prowadzenia działalności, stały adres lub miejsce zamieszkania,
• w przypadku usług związanych bezpośrednio z wewnątrzwspólnotowymi usługami transportu towarów miejscem świadczenia jest miejsce, gdzie transport się rozpoczyna,
• w przypadku usług pomocniczych do usług transportowych, takich jak załadunek, rozładunek, przeładunek i podobne czynności miejscem świadczenia jest miejsce świadczenia usług, z którymi usługi te są związane, w przypadku usług innych niż wyżej wymienione miejscem świadczenia jest miejsce świadczenia usług, z którymi usługi te są związane,
• w przypadku usług pośrednictwa związanych z dostawą towarów miejscem świadczenia jest miejsce dokonania dostawy towarów.

Zmiana uprości zasady opodatkowania usług pośrednictwa. W przypadku transakcji pomiędzy podatnikami zastosowanie będzie miała zasada ogólna opodatkowania w miejscu siedziby usługobiorcy. W przypadku usług pośredników na rzecz podmiotów niebędących podatnikami miejsce, w którym dokonywana jest podstawowa transakcja.

W nowym art. 28e utrzymana zostanie obecnie obowiązująca zasada opodatkowania usług związanych z nieruchomościami w miejscu położenia nieruchomości. Tak jak obecnie, zasada ta miałaby zastosowanie, zarówno w transakcjach pomiędzy podatnikami, jak i pomiędzy podatnikiem i ostatecznym konsumentem. Zmianą w stosunku do obecnego brzmienia art. 27 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT jest doprecyzowanie rozumienia usług związanych z nieruchomością.

Obejmą one również usługi zakwaterowania w sektorze hotelarskim lub sektorach o podobnej funkcji, takich jak ośrodki wczasowe lub miejsca przeznaczone do użytku jako kempingi oraz przyznawanie prawa użytkowania nieruchomości.

W nowym art. 28f zostaną uregulowane kwestie związane z transportem osób i towarów. W odniesieniu do transportu osób w art. 28f ust. 1 pozostanie w niezmienionej wersji obowiązująca zasada opodatkowania usług transportu osób w zależności od pokonywanych odległości (zarówno w transakcjach pomiędzy podatnikami jak i pomiędzy podatnikiem i ostatecznym konsumentem). Gwarantuje ona, że podatek jest należny w państwie członkowskim konsumpcji.

W nowym art. 28f ust. 2 utrzymana zostanie zasada szczególna w odniesieniu do miejsca świadczenia usług transportu towarów innych niż tzw. wewnątrzwspólnotowy transport towarów na rzecz podmiotów niebędących podatnikami. Miejscem świadczenia będzie miejsce, w którym odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości. Zmiana w stosunku do przepisów obecnie obowiązujących dotyczy jednak transakcji pomiędzy podatnikami, gdzie zastosowanie w takim przypadku będzie miała zasada ogólna - opodatkowanie w miejscu siedziby usługobiorcy.

W nowym art. 28f ust. 3 utrzymana będzie (obecny art. 28 ust. 1 ustawy o VAT) zasada szczególna w odniesieniu do miejsca świadczenia usług tzw. wewnątrzwspólnotowego transportu towarów na rzecz podmiotów niebędących podatnikami. Miejscem świadczenia będzie miejsce rozpoczęcia transportu. Zmiana w stosunku do przepisów obecnie obowiązujących (czyli opodatkowania w miejscu rozpoczęcia transportu lub na terytorium państwa członkowskiego, które wydało nabywcy numer, który podał świadczącemu – art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o VAT), dotyczy przede wszystkim transakcji pomiędzy podatnikami, gdzie zastosowanie będzie miała zasada ogólna opodatkowania w miejscu siedziby usługobiorcy.

Pominięty zostanie obowiązujący obecnie art. 28 ust. 2 ustawy o VAT dotyczący traktowania usługi transportu krajowego jako wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów. W dyrektywie 2008/8/WE nie uwzględniono przepisu definiującego jako wewnątrzwspólnotową usługę transportu towarów usługi transportu, którego rozpoczęcie i zakończenie ma miejsce na terytorium jednego państwa członkowskiego, jeżeli bezpośrednio jest związane z wewnątrzwspólnotową usługą transportu towarów.

W nowym art. 28f ust. 4 i 5 wprowadzone zostaną definicje miejsca rozpoczęcia i miejsca zakończenia transportu. Za miejsce rozpoczęcia transportu przyjmować się będzie miejsce w którym faktycznie rozpoczyna się transport towarów, niezależnie od odległości przebytych do miejsca, gdzie znajdują się towary. Miejsce zakończenia transportu to miejsce, w którym faktycznie kończy się transport towarów.

W nowym art. 28g zmianie ulegnie miejsce świadczenia w zakresie usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz usług podobnych do tych usług, takich jak targi i wystawy. W stosunku do obecnie obowiązującego art. 27 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy o VAT regulującego miejsce świadczenia ww. usług w miejscu, gdzie usługi są faktycznie świadczone, dokonano rozróżnienia na usługi związane z działalnością w ww. dziedzinach świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami oraz na usługi wstępu na imprezy świadczone na rzecz podatników.

W nowym art. 28g ust. 1 określone zostanie miejsce świadczenia usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, takie jak targi i wystawy, oraz usług pomocniczych związanych z usługami wstępu na te imprezy, świadczonych na rzecz podatnika, w miejscu, w którym te imprezy faktycznie się odbywają.

Natomiast zgodnie z nowym art. 28g ust. 2 miejscem świadczenia usług oraz świadczenia usług pomocniczych związanych z działalnością kulturalną, artystyczną, sportową, naukową, edukacyjną, rozrywkową lub podobną, taką jak targi i wystawy, świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami będzie miejsce, w którym ta działalność faktycznie jest wykonywana.

Zasadnicza zmiana miejsca świadczenia w odniesieniu do ww. usług dotyczyć będzie podatników i polegać będzie na przeniesieniu miejsca świadczenia z miejsca faktycznego świadczenia usługi do miejsca gdzie usługobiorca ma siedzibę, z wyjątkiem usług wstępu na imprezy, które tak jak obecnie, opodatkowane będą w miejscu, gdzie są faktycznie świadczone.

Jak wynika z uzasadnienia do projektu nowelizacji, wejście w życie zasad zawartych w art. 28g zostało określone w dyrektywie 2008/8/WE na dzień 1 stycznia 2011 r. Natomiast w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. proponuje się zgodnie z dyrektywą 2008/8/WE, wprowadzenie w art. 2 przepisu przejściowego, zgodnie z którym miejscem świadczenia usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz usług podobnych do tych usług, takich jak targi i wystawy, a także usług pomocniczych do tych usług było miejsce, gdzie usługi są faktycznie świadczone. Zasada przewidziana w art. 2 projektu na okres przejściowy odpowiada obecnie obowiązującej regulacji zawartej w art. 27 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy o VAT.

Nowy art. 28h utrzyma zasadę szczególną miejsca świadczenia usług pomocniczych do usług transportowych, takich jak załadunek, rozładunek, przeładunek i podobnych czynności oraz usług wyceny rzeczowego majątku ruchomego oraz na ruchomym majątku rzeczowym świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami - w miejscu, w którym usługi są faktycznie wykonywane. W stosunku do przepisów obecnie obowiązujących w zakresie tych usług zmiana dotyczy transakcji pomiędzy podatnikami, gdzie zastosowanie w przypadku takich usług będzie miała zasada ogólna - opodatkowanie w miejscu siedziby usługobiorcy.

Nowy art. 28i wprowadza zmianę miejsca świadczenia usług w odniesieniu do usług restauracyjnych i cateringowych. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami do ww. usług ma zastosowanie zasada ogólna – czyli miejsce, w którym usługodawca ma siedzibę. Ponieważ usługi takie z natury mają charakter materialny i są świadczone dla celów natychmiastowej konsumpcji w identyfikowalnym miejscu, powinny być one opodatkowane w miejscu, gdzie są rzeczywiście wykorzystywane. Zatem art. 28i ust. 1 wprowadza zasadę opodatkowania usług restauracyjnych i cateringowych w miejscu, gdzie te usługi są faktycznie wykonywane.

W nowym art. 28i ust. 2 wprowadzono wyjątek od zasady opodatkowania usług restauracyjnych i cateringowych w miejscu, gdzie te usługi są faktycznie wykonywane w przypadku, gdy usługi te są faktycznie wykonywane na pokładach statków, statków powietrznych lub pociągów podczas części transportu pasażerów wykonanej na terytorium Wspólnoty. W takim przypadku miejscem świadczenia ww. usług byłoby miejsce rozpoczęcia przewozu osób.

Nowy art. 28j wprowadza definicję usług krótkoterminowego wynajmu środków transportu oraz szczególną zasadę w odniesieniu do miejsca ich świadczenia. Zgodnie z art. 28j ust. 1 miejscem świadczenia usług krótkoterminowego wynajmu środków transportu będzie miejsce, w którym te środki transportu będą rzeczywiście oddawane do dyspozycji usługobiorcy niezależnie od statusu usługobiorcy.

Krótkoterminowy wynajem środków transportu (zdefiniowany w art. 28j ust. 2) to ciągłe posiadanie lub korzystanie ze środka transportu przez okres nieprzekraczający trzydziestu dni, a w przypadku jednostek pływających, okres nieprzekraczający dziewięćdziesięciu dni.

Obecnie miejscem świadczenia usług wynajmu środków transportu nie jest miejsce, gdzie dochodzi do faktycznego wykorzystania środków transportu, ale zgodnie z zasadą ogólną, miejsce, gdzie dostawca ma swoją siedzibę. Z uwagi na fakt, że środki transportu mogą łatwo przekraczać granice, zasada ta nie zapewnia, że podatek od wartości dodanej jest przekazywany państwu członkowskiemu konsumpcji.

Nowy art. 28k utrzyma przepisy dotyczące miejsca świadczenia usług elektronicznych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, mających siedzibę albo miejsce stałego zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium Wspólnoty, przez podatnika, który ma siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności, z którego świadczy te usługi, poza terytorium Wspólnoty, a w przypadku braku takiej siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności, ma miejsce stałego zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu poza terytorium Wspólnoty. Miejscem świadczenia jest miejsce, gdzie podmiot niebędący podatnikiem posiada siedzibę albo miejsce stałego zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu.

W nowo dodanym art. 28l utrzymane zostaną szczególne zasady dotyczące miejsca świadczenia usług w odniesieniu do osób spoza Wspólnoty niebędących podatnikami, na rzecz których świadczone są wymienione w artykule usługi niematerialne, tj. np.:

• usługi sprzedaży praw lub udzielania licencji i sublicencji,
• przeniesienia lub cesji praw autorskich,
• usługi reklamy,
• doradcze,
• inżynierskie,
• prawnicze,
• księgowe oraz
• usługi podobnych do tych usług,
• usługi przetwarzania danych, dostarczania informacji,
• tłumaczeń,
• bankowe,
• finansowe i ubezpieczeniowe,
• wynajmu, dzierżawy,
• telekomunikacyjne, nadawcze radiowe i telewizyjne.

W art. 28m w odniesieniu do świadczenia usług telekomunikacyjnych oraz usług nadawczych radiowych i telewizyjnych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami zlokalizowanych we Wspólnocie, przez podatnika, który zlokalizowany jest poza Wspólnotą, dodano modyfikację (z uwagi na miejsce rzeczywistego użytkowania i korzystania z tych usług) reguły zawartej w art. 28c dotyczącej określania miejsca świadczenia. Utrzymany zostanie obecnie obowiązujący w art. 27 ust. 6 ustawy o VAT.

W nowym art. 28n dodano zapisy dotyczące określania miejsca świadczenia dla usług turystyki objętych szczególną procedurą opodatkowania. Należy zauważyć, iż miejsce świadczenia dla usług turystyki objętych szczególną procedurą opodatkowania nie uległo zmianie - pojedyncza usługa podlega opodatkowaniu w państwie członkowskim, w którym biuro podróży ma siedzibę działalności gospodarczej lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, z którego świadczy usługi.

W art. 41 ustawy o VAT (art. 1 pkt 9 projektu) dodany ust. 13a, usunie wątpliwości interpretacyjne precyzując, że w stosunku do usług elektronicznych zastosowanie ma stawka podstawowa 22%.

W nowym art. 97 ust. 3 (art. 1 pkt 12 lit. a projektu) w odniesieniu do podatników, o których mowa w art. 15 ustawy o VAT, proponuje się rozszerzyć obowiązek zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zamiarze:

• nabywania usług, o których mowa w art. 28b, jeżeli usługi te stanowiłyby import usług oraz
• świadczenia usług dla podatników podatku od wartości dodanej lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, o których mowa w proponowanym art. 100 ust. 1 pkt 4.

Zmiany mają na celu dostosowanie obowiązku rejestracji do wymagań wprowadzonych dyrektywą 2008/8/WE w zakresie stosowania przy opodatkowaniu usług mechanizmu odwrotnego obciążenia. Przepis ten w obecnym brzmieniu przestanie obowiązywać z dniem 1 stycznia 2010 r. na skutek zmian przepisów dyrektywy 2008/8/WE w odniesieniu do miejsca świadczenia usług.

Nowy art. 97 ust. 10 (art. 1 pkt 12 lit. b projektu) rozszerza gamę sytuacji, w których stosuje się numer identyfikacji podatkowej poprzedzony kodem PL o świadczenie i nabycie usług w przypadku:

• nabywania usług, o których mowa w art. 28b, jeżeli usługi te stanowiłyby import usług oraz
• świadczenia usług dla podatników podatku od wartości dodanej lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, o których mowa w proponowanym art. 100 ust. 1 pkt 4.

Nowy art. 100 ust. 1 pkt 4 (art. 1 pkt 13 projektu) rozszerza obowiązek składania informacji podsumowujących w odniesieniu do usług, o których mowa w proponowanym art. 28b. Podatnicy, o których mowa w art. 15 usatwy o VAT, zarejestrowani jako podatnicy VAT UE będą obowiązani składać w urzędzie skarbowym informacje podsumowujące dotyczące podatników podatku od wartości dodanej lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, zidentyfikowanych dla potrzeb podatku od wartości dodanej, dla których świadczyli na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju usługi, o których mowa w art. 28b, inne niż zwolnione od podatku od wartości dodanej, dla których zobowiązanym do zapłaty podatku od wartości dodanej jest usługobiorca.

Obecnie obowiązujące przepisy zobowiązują podatników do składania informacji podsumowujących jedynie w zakresie obrotu towarowego. Objęcie obowiązkiem składania informacji podsumowujących w odniesieniu do usług jest związane z szerszym niż dotychczas zastosowaniem obowiązkowego mechanizmu odwrotnego obciążenia (reverse charge). Aby móc skutecznie zwalczać uchylanie od opodatkowania takich usług, dyrektywą 2008/8/WE wprowadzono obowiązek informowania o podatnikach, na rzecz których świadczono usługi opodatkowane na zasadzie odwrotnego obciążenia.

W art. 100 ust. 3 skrócono z kwartału (art. 100 ust. 1 ustawy o VAT w obecnym brzmieniu) do jednego miesiąca okres, za który podatnicy zobowiązani są składać informacje podsumowujące. W przypadku jednak, gdy informacja podsumowująca dotyczy wyłącznie:

• transakcji, o których mowa w proponowanym w art. 100 ust. 1 pkt 4 (usługi, do których zastosowanie ma mechanizm odwrotnego obciążenia) albo
• transakcji o których mowa w proponowanym w art. 100 ust. 1 pkt 1 (wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów) lub ust. 1 pkt 3 (procedura uproszczona zgodnie z art. 136 ust. 1 lub 2 ustawy o VAT), pod warunkiem że całkowita wartość tych transakcji, bez podatku od wartości dodanej, nie przekracza w danym kwartale ani w żadnym z czterech poprzednich kwartałów kwoty 250.000 zł

- podatnik otrzyma możliwość wyboru składania informacji podsumowujących za okresy kwartalne.

W art. 100 ust. 3 zmieniono termin składania informacji podsumowujących z 25. dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy (art. 100 ust. 1 ustawy o VAT w obecnym brzmieniu) na 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy (lub 15. dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy w przypadku, gdy informacje składane są kwartalnie).

Skrócenie zarówno okresu, za który składana jest informacja podsumowująca, jak i terminu jej złożenia przyśpieszy wymianę informacji o transakcjach wewnątrzwspólnotowych, a tym samym usprawni zwalczanie uchylania się od opodatkowania.

W art. 100 ust. 10 proponuje się na potrzeby ust. 1 pkt 4 dodać definicję podmiotu zobowiązanego do zapłaty podatku od wartości dodanej na terytorium państwa członkowskiego na którym ma miejsce, zgodnie z art. 28b, świadczenie usług. Zobowiązanym do zapłaty podatku będzie usługobiorca, jeżeli podatnik, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT, będący usługodawcą nie będzie posiadał na terytorium tego państwa członkowskiego siedziby wykonywanej działalności gospodarczej członkowskiego albo stałego miejsca prowadzenia działalności, które uczestniczy w tej transakcji.

Projekt proponuje, uwzględniając zapisy dyrektywy 2008/8/WE, wprowadzenie przepisu przejściowego, zgodnie z którym miejscem świadczenia usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz usług podobnych do tych usług, takich jak targi i wystawy, a także usług pomocniczych do tych usług było miejsce, gdzie usługi są faktycznie świadczone, który odpowiada obecnie obowiązującej regulacji zawartej w art. 27 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy o VAT. Przepis ten obowiązywałby do 31 grudnia 2010 r. W art. 3 proponuje się umożliwić wcześniejsze zawiadamianie naczelnika urzędu skarbowego o zamiarze rozpoczęcia wykonywania czynności, o których mowa w proponowanym art. 97 ust. 3, tak aby umożliwić sprawną rejestrację podmiotów jako podatników VAT UE.

W art. 4 projektu proponuje się wykorzystać fakultatywne rozwiązanie dopuszczone dyrektywą 2008/117/WE polegające na podwyższeniu (do 31 grudnia 2011 r.) limitu z 250.000 zł do 500.000 zł, który uprawnia do składania informacji podsumowujących w systemie kwartalnym.

Tekst opublikowany: 11 marca 2009 r.