Kwestia prawa nauczyciela do wynagrodzenia za niezrealizowane, np. z powodu przebywania na urlopie okolicznościowym lub choroby, godziny ponadwymiarowe budzi wiele kontrowersji. Dotychczas przeważał pogląd, że to organ prowadzący powinien uregulować tą sprawę w regulaminie wynagradzania. Jednak kolejne orzeczenia administracji wskazywały, co innego. W tekście przedstawiamy rozstrzygające stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej w tej spornej sprawie.
1. Godziny ponadwymiarowe - tylko w szczególnych przypadkach
W szczególnie uzasadnionych przypadkach, wynikających z konieczności realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nauczyciel może zostać zobowiązany do pracy w godzinach ponadwymiarowych.
| Przez godzinę ponadwymiarową rozumie się godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczyciela (powyżej pensum). Liczba godzin ponadwymiarowych przydzielonych nauczycielowi, co do zasady, nie powinna przekraczać 1/4 pensum nauczyciela. |
Przydzielenie większej liczby godzin ponadwymiarowych - jednak nie większej niż 1/2 obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych - jest możliwe tylko za zgodą nauczyciela.
2. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe - według stawki osobistego zaszeregowania
Nauczyciel wykonujący pracę w przydzielonych mu godzinach ponadwymiarowych otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie według stawki osobistego zaszeregowania, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. Szczegółowe warunki obliczania i wypłacania tego wynagrodzenia, zgodnie z art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty Nauczyciela, określa organ prowadzący w regulaminie wynagradzania.
3. Co z wynagrodzeniem za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?
Problem pojawił się przy rozstrzyganiu prawa nauczyciela zatrudnionego w placówce prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe niezrealizowane z powodu np.:
- usprawiedliwionej nieobecności w pracy,
- przypadające w okresie przerw świątecznych,
- przypadające w tygodniach, w których rozpoczynają się lub kończą zajęcia szkolne w środku tygodnia.
Dotychczas przeważała interpretacja, że przytoczony powyżej przepis art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty Nauczyciela daje organowi prowadzącemu uprawnienie do decydowania w regulaminie wynagradzania o tym, kiedy nauczyciel zachowuje lub traci prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Zgodnie z tą interpretacją nauczyciel, który nie zrealizował godzin ponadwymiarowych z powodu przebywania na urlopie okolicznościowym w szkole prowadzonej przez jeden organ prowadzący zachowywał prawo do wynagrodzenia za te godziny, a w innej szkole - takiego prawa by nie miał.
Nauczyciele szkół i placówek resortowych - według odrębnych przepisów
Dla nauczycieli szkół i placówek resortowych szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe zostały określone w rozporządzeniu. W przypadku nauczycieli takich szkół wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nie przysługuje za dni, w których nauczyciel nie realizuje zajęć z powodu przerw przewidzianych przepisami o organizacji roku szkolnego (przerwy świąteczne), rozpoczynania lub kończenia zajęć w środku tygodnia oraz za dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
Dla nauczycieli szkół i placówek resortowych szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe zostały określone w rozporządzeniu. W przypadku nauczycieli takich szkół wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nie przysługuje za dni, w których nauczyciel nie realizuje zajęć z powodu przerw przewidzianych przepisami o organizacji roku szkolnego (przerwy świąteczne), rozpoczynania lub kończenia zajęć w środku tygodnia oraz za dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
4. Kolejne wyroki sądów podważały kompetencje organu prowadzącego
Powyższa, rozszerzająca interpretacja była jednak kwestionowana w kolejnych wyrokach sądów:
WSA: Organ prowadzący decyduje tylko o sposobie obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe
Przepis ten [art. 30 ust. 2 pkt 6 Karty Nauczyciela - przyp. red.] upoważnia organ prowadzący szkołę do ustalenia w ramach regulaminu jedynie szczegółowych warunków obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Mieści się tu tylko delegacja do ustalania warunków i wypłacania (wydawania) należnych kwot, a nie upoważnienie do decydowania, kiedy nauczyciel zachowuje lub traci prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe (fragment uzasadnienia do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 29 listopada 2006 r., IV SA/Wr 658/06).
WSA: Nie można interpretować art. 30 ust. 2 pkt 6 Karty Nauczyciela rozszerzająco
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w ramach tego upoważnienia [art. 30 ust. 6 pkt 2 Karta Nauczyciela - przyp. red.] nie mieści się delegacja do decydowania, kiedy nauczyciel zachowuje prawo lub traci uprawnienie do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe (…). Ustalenie, w jakich przypadkach przysługuje bądź nie przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, nie można uznać za warunek obliczania czy wypłacania tego wynagrodzenia (fragment uzasadnienia do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 18 lipca 2008 r., II SA/Ke 271/08).
Przepis ten [art. 30 ust. 2 pkt 6 Karty Nauczyciela - przyp. red.] upoważnia organ prowadzący szkołę do ustalenia w ramach regulaminu jedynie szczegółowych warunków obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Mieści się tu tylko delegacja do ustalania warunków i wypłacania (wydawania) należnych kwot, a nie upoważnienie do decydowania, kiedy nauczyciel zachowuje lub traci prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe (fragment uzasadnienia do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 29 listopada 2006 r., IV SA/Wr 658/06).
WSA: Nie można interpretować art. 30 ust. 2 pkt 6 Karty Nauczyciela rozszerzająco
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w ramach tego upoważnienia [art. 30 ust. 6 pkt 2 Karta Nauczyciela - przyp. red.] nie mieści się delegacja do decydowania, kiedy nauczyciel zachowuje prawo lub traci uprawnienie do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe (…). Ustalenie, w jakich przypadkach przysługuje bądź nie przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, nie można uznać za warunek obliczania czy wypłacania tego wynagrodzenia (fragment uzasadnienia do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 18 lipca 2008 r., II SA/Ke 271/08).
5. O prawie do wynagrodzenia decyduje zrealizowanie zadań wynikających z nałożonych obowiązków
Wobec braku jednoznacznych regulacji w Karcie Nauczyciela dotyczących tej kwestii oraz w świetle kolejnych wyroków sądów wystąpiliśmy do Departamentu Strategii Ministerstwa Edukacji Narodowej o odpowiedź na pytanie: Czy nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?
MEN: Wynagrodzenie - wyłącznie za zrealizowane godziny ponadwymiarowe!
Ustawodawca w art. 39 ust. 4 wyraźnie wskazuje, iż składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac, wypłaca się miesięcznie lub jednorazowo z dołu w ostatnim dniu miesiąca. Z powyższego bezsprzecznie wynika fakt, iż wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje wyłącznie za godziny faktycznie zrealizowane. Departament nie znajduje uzasadnienia dla poglądu, iż wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe powinno być wypłacane również wtedy, kiedy nie są faktycznie realizowane zadania wynikające z nałożonych obowiązków (stanowisko Departamentu Strategii Ministerstwa Edukacji Narodowej z 27 stycznia 2009 r., sygn. DS-WPZN-RD-400-66/09).
Ustawodawca w art. 39 ust. 4 wyraźnie wskazuje, iż składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac, wypłaca się miesięcznie lub jednorazowo z dołu w ostatnim dniu miesiąca. Z powyższego bezsprzecznie wynika fakt, iż wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje wyłącznie za godziny faktycznie zrealizowane. Departament nie znajduje uzasadnienia dla poglądu, iż wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe powinno być wypłacane również wtedy, kiedy nie są faktycznie realizowane zadania wynikające z nałożonych obowiązków (stanowisko Departamentu Strategii Ministerstwa Edukacji Narodowej z 27 stycznia 2009 r., sygn. DS-WPZN-RD-400-66/09).
Podstawa prawna: - art. 30 ust. 6 pkt 2, art. 35 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 39 ust. 4 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674, ze zm.),
- § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 2 lutego 2005 r. w sprawie dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw dla nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez organy administracji rządowej (Dz.U. nr 22, poz. 182).
- § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 2 lutego 2005 r. w sprawie dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw dla nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez organy administracji rządowej (Dz.U. nr 22, poz. 182).
Tekst opublikowany: 4 marca 2009 r.
