Można występować o zwrot podatku od pożyczek udzielonych przez wspólników

W celu przedstawienia stanu prawnego sprawy warto zacytować art. 4 ust. 2 pkt c dyrektywy 69/335/EWG, który stanowi: „Następujące operacje mogą, w zakresie, w jakim były opodatkowane stawką 1% 1 lipca 1984 r., nadal podlegać podatkowi kapitałowemu: (…) c) zaciągnięcie pożyczki przez spółkę kapitałową, jeśli wierzyciel uprawniony jest do udziału w zyskach spółki”. Zdaniem organów podatkowych opodatkowanie z dniem 1 stycznia 2007 r. pożyczek udzielanych spółkom kapitałowym przez ich udziałowców (akcjonariuszy) nie było sprzeczne z przytoczonym przepisem dyrektywy. Na uzasadnienie swego stanowiska organy podatkowe podniosły, iż 1 lipca 1984 r. pożyczki udzielane spółce przez jej udziałowców opodatkowane były stawką 5%. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. nr 45, poz. 226), dalej: uos, opłacie podlegały pisma stwierdzające dokonanie czynności, jaką było zawiązanie spółki przez osoby fizyczne i osoby prawne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej. Z kolei w art. 7 ust. 1 pkt 1 uos zawarto delegacje dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia m.in. przedmiotów opłaty skarbowej, wymienionych w art. 1, zasad ustalania podstawy obliczania opłaty, wysokości stawek opłaty do poszczególnych przedmiotów opłaty. Zgodnie z § 54 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz.U. nr 34, poz. 161) opłata skarbowa od umowy spółki wynosiła od wkładów, których przedmiotem była nieruchomość lub prawo wieczystego użytkowania nieruchomości - 10%, od innych wkładów - 5%. Za kapitał zakładowy uznano także pożyczki udzielone spółce przez jednego ze wspólników lub udziałowców, jeżeli ogólna suma niespłaconych pożyczek w dniu udzielenia pożyczki przekracza 50% kapitału zakładowego. Mimo odmiennego stanowiska prezentowanego przez skarżącą spółkę, sąd administracyjny uznał, iż warunek istnienia opodatkowania pożyczek udzielanych spółkom 1 lipca 1984 r. był spełniony. Tego samego zdania był również Trybunał Sprawiedliwości, który stwierdził ponadto, iż „W wypadku bowiem przystąpienia do Unii Europejskiej zawarte w prawie Unii odniesienie do określonej daty, w razie braku odmiennego postanowienia w akcie przystąpienia lub innym akcie prawa Unii, dotyczy również państwa przystępującego, nawet jeśli data ta jest wcześniejsza od daty przystąpienia (…)”. W przypadku zaś wstąpienia Polski do UE nie było w zakresie ustalenia jako daty odniesienia: 1 lipca 1984 r. żadnego odmiennego postanowienia.

Wątpliwości WSA w Gliwicach dotyczyły określenia chwili, w której Rzeczpospolita Polska miała prawo pobierać podatek od pożyczek udzielanych spółkom kapitałowym przez ich udziałowców (akcjonariuszy). Kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia tego problemu było zawarte w art. 4 ust. 2 dyrektywy 69/335/EWG, że pożyczki „(…) mogą (…) nadal podlegać podatkowi kapitałowemu”. Zdaniem sądu administracyjnego określenie „nadal podlegać” można postrzegać jako kontynuację czegoś, co miało miejsce wcześniej, a nawet bezpośrednio wcześniej”. Oznacza to, że pożyczki udzielane spółkom kapitałowym mogły być opodatkowane PCC, jeżeli były opodatkowane nieprzerwanie od chwili obowiązywania art. 4 ust. 2 dyrektywy 69/335/EWG. Przepis ten wszedł w życie 10 czerwca 1985 r., zaś w stosunku do Polski zaczął obowiązywać z chwilą jej wejścia do Unii Europejskiej, czyli od 1 maja 2004 r. Jednakże od tego samego dnia aż do 31 grudnia 2006 r. pożyczki udzielane przez udziałowców (akcjonariuszy) spółkom były zwolnione od podatku od czynności cywilnoprawnych, a więc nie należało płacić podatku. Wynika z tego, że w związku z tym, iż po 1 maja 2004 r. przedmiotowe pożyczki nie podlegały nadal podatkowi kapitałowemu, ponowne ich opodatkowanie 1 stycznia 2007 r. przy zastosowaniu stawki 0,5% było niezgodne z art. 4 ust. 2 dyrektywy 69/335/EWG.

Tego samego zdania był Trybunał Sprawiedliwości, który dodatkowo powołał się na drugi i trzeci motyw dyrektywy Rady 85/303/EWG z 10 czerwca 1985 r. zmieniającej dyrektywę 69/335/EWG, w tym zwłaszcza art. 4 ust. 2. Zgodnie z ich treścią, celem dyrektywy 85/303/EWG jest ograniczenie, a nawet zniesienie podatku kapitałowego, dlatego też ponowne opodatkowanie przedmiotowych pożyczek od 1 stycznia 2007 r. należało uznać za sprzeczne z prawem wspólnotowym.

Pewne wątpliwości, których nie rozstrzyga przedmiotowy wyrok, to pojęcie podlegania podatkowi kapitałowemu zawarte w omawianym art. 4 ust. 2 dyrektywy 69/335/EWG. Z treści wyroku w sprawie C-212/10 wynika, iż zdaniem Trybunału w związku z tym, iż przedmiotowe pożyczki po 1 maja 2004 r. były zwolnione od podatku od czynności cywilnoprawnych, to jest to jednoznaczne z tym, iż nie podlegały one podatkowi kapitałowemu w myśl dyrektywy. Warto jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych w brzmieniu obowiązującym w dniu akcesji Polski do UE, opodatkowaniu tym podatkiem podlegały pożyczki udzielane spółce przez wspólników (akcjonariuszy). Nie jest zrozumiałe, dlaczego Trybunał powołując się na przepisy prawa krajowego, które mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie, pominął art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w brzmieniu obowiązującym od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2006 r., regulujący przedmiot opodatkowania, jak uczynił to w stosunku do okresu od 1 stycznia 2001 r. do 30 kwietnia 2004 r. Milczenie Trybunału wydaje się być dziwnym i niczym nie uzasadnionym, tym bardziej, że na gruncie dyrektywy 112/2006/WE w sprawie podatku od wartości dodanej (VAT) podział na czynności podlegające temu podatkowi, jak i niepodlegające jest bardzo wyraźny. Zgodnie z tą dyrektywą czynności zwolnione od VAT to czynności podlegające temu podatkowi, a nie czynności niepodlegające, do których przykładowo zalicza się transakcje zbycia przedsiębiorstwa. O tym, czy organy podatkowe będą starały się rozstrzygnąć przemilczaną kwestię, będzie można się przekonać przy okazji rozstrzygania kolejnych spraw.