Ministerstwo Finansów planuje zmienić Ordynację podatkową

Do Sejmu trafił projekt nowelizacji ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm., dalej zwanej op). Najważniejsze z planowanych zmian dotyczące cen transferowych, wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawie konieczności zmiany przepisów op oraz możliwości kontaktowania się z urzędem drogą elektroniczną, nowych zasad dokonywania zaokrągleń oraz wstrzymania wykonania decyzji podatkowych, omawiamy poniżej.

Ceny transferowe to punkt zapalny na linii organ podatkowy - podatnik. Jest to również niezwykle istotna kwestia dla międzynarodowych firm, które podejmują działalność w Polsce. Przepisy nowelizacji przewidują wprowadzenie procedury tzw. wiążących porozumień cenowych pomiędzy podatnikami (lub grupą powiązanych przedsiębiorstw) i organami podatkowymi, które polegałyby na wcześniejszym ustaleniu co do stosowania określonej metody ustalania cen transakcyjnych między podmiotami powiązanymi (Advance Pricing Agreement - APA).

Obowiązywałyby trzy rodzaje porozumień APA: porozumienia krajowe, porozumienia zagraniczne jednostronne, porozumienia zagraniczne dwustronne. Porozumienia w zakresie uznawania prawidłowości metody ustalania cen transakcyjnych między podmiotami powiązanymi zgodnie z intencją projektodawców mają charakter szczególnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, co istotnie wpłynęłoby na pewność podejmowania działalności, gdyż zgoda na stosowanie cen transakcyjnych wydawana ma być w formie postanowienia, na które służy zażalenie i które doręcza się wszystkim podmiotom powiązanym (art. 20e projektu ustawy), a w przypadku porozumień zagranicznych postanowienie to będzie doręczane także władzom podatkowym właściwym dla podmiotów zagranicznych. Złożenie wniosku ma podlegać opłatom. Wysokość opłaty od porozumienia krajowego wynosiłaby - 10.000 zł, porozumienia zagranicznego jednostronnego - 50.000 zł, porozumienia zagranicznego dwustronnego - 100.000 zł. Opłatę będzie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Wnioskodawca byłby także obciążony kosztami postępowania (o których mowa w art. 265 § 1 pkt 1 i 3 op).
Porozumienie wygaśnie najpóźniej po upływie 3 lat.

Porozumienia krajowe dotyczą jedynie transakcji pomiędzy krajowymi podmiotami powiązanymi, które nie mają bezpośrednich lub pośrednich powiązań z zagranicznymi firmami lub osobami (art. 20a projektu ustawy). Jeżeli podmioty powiązane krajowe miałyby siedzibę w różnych województwach, zawarcie porozumienia wymagałoby zgody dyrektora właściwego dla podmiotu powiązanego z wnioskodawcą (art. 20a § 4).

Zgoda taka powinna być wyrażana niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia w tej sprawie wniosku. W projekcie przewiduje się także możliwość złożenia przez wnioskodawcę dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, w przypadku wystąpienia przeszkód niepozwalających na zaakceptowanie przez organ podatkowy określonej metody ustalenia ceny transakcyjnej (art. 20a § 3 projektu).

Porozumienia jednostronne dotyczyłyby transakcji między podmiotami krajowymi i należałyby do właściwości dyrektora izby skarbowej (art. 20a § 1 projektu).

Porozumienia zagraniczne jednostronne dotyczyłyby organu podatkowego i firmy lub grupy firm powiązanych (np. położonych w różnych województwach) co do transakcji z zagranicznymi podmiotami powiązanymi (art. 20b projektu). Dzięki takim porozumieniom obowiązywałoby jednolite rozwiązanie w zakresie opodatkowania dla całego kraju (np. gdy kilka firm z różnych województw prowadzi transakcje z zagranicą, a także pomiędzy sobą). Porozumienia jednostronne mogłyby być wydawane dużo szybciej niż porozumienia wielostronne. W sprawie tych porozumień właściwym byłby Minister Finansów.

Porozumienia zagraniczne dwustronne w odróżnieniu od porozumień jednostronnych miałyby być negocjowane pomiędzy władzami dwóch lub więcej państw (art. 20c). Firmy powiązane z dwóch lub więcej państw mogłyby złożyć wnioski i dokumenty do swoich krajowych władz podatkowych i otrzymać w tej sprawie decyzje. Dzięki temu możliwym byłoby uniknięcia podwójnego opodatkowania. Porozumienia te również należałyby do kompetencji Ministra Finansów.

Możliwe byłoby wycofanie wniosku o zawarcie porozumienia zagranicznego za zwrotem połowy opłaty albo jego zamiana z wniosku o zawarcie porozumienia dwustronnego na wniosek o zawarcie porozumienia jednostronnego, w przypadku gdy organy podatkowe właściwe dla podmiotu zagranicznego nie wyrażą zgody na zawarcie porozumienia lub zgoda taka nie zostanie wyrażona w rozsądnym terminie.

Zakończenie postępowania w sprawie porozumienia krajowego oraz zagranicznego jednostronnego musiałoby nastąpić nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia jego wszczęcia, natomiast porozumienia zagranicznego dwustronnego nie później niż w terminie 1 roku.

Projekt zakłada także możliwość zmiany lub uchylenia postanowienia w przypadku zmiany stosunków gospodarczych powodującej rażącą nieaktualność stosowania uznanej w postanowieniu metody ustalania ceny transakcyjnej oraz możliwość jego wygaśnięcia, gdy nie zostały spełnione lub rażąco naruszone warunki porozumienia określone w postanowieniu. postanowienie stwierdzające wygaśnięcie wywołuje skutki prawne od dnia doręczenia postanowienia, które wygaśnięcie stwierdza.



Zmiany, które przewiduje projekt w kontaktach podatnik - organ podatkowy mają dotyczyć ograniczenia obowiązku osobistego stawiennictwa oraz umożliwić kontakty drogą elektroniczną.

Metoda samoobliczenia podatku, jaka dość powszechnie obowiązuje w polskim prawie podatkowym, powoduje, że poprawność złożonej deklaracji jest weryfikowana dopiero w postępowaniu podatkowym w drodze decyzji określającą wysokość zobowiązania (w razie merytorycznego sporu) albo w drodze autokorekty deklaracji składanej przez podatnika lub na podstawie czynności sprawdzających przeprowadzonych przez organ podatkowy.

Czynności sprawdzające są procedurą wstępną. W zależności od ciężaru ujawnionych uchybień i reakcji podatnika na sygnalizację organu podatkowego "sprawa podatkowa" może zakończyć się już na etapie czynności sprawdzających (np. korektą deklaracji lub złożeniem wyjaśnień) albo może otrzymać dalszy formalny bieg przez wszczęcie kontroli podatkowej bądź postępowania podatkowego. W razie stwierdzenia, że deklaracja zawiera błędy lub oczywiste omyłki bądź że wypełniono ją niezgodnie z ustalonymi wymaganiami, organ podatkowy wzywa składającego deklarację do złożenia niezbędnych wyjaśnień oraz skorygowania deklaracji, wskazując przyczyny, z powodu których poddaje w wątpliwość informacje zawarte w deklaracji.

Obecnie korekta deklaracji w toku czynności sprawdzających może być dokonana przez złożenie nowej deklaracji (korygującej) lub dokonanie stosownych poprawek w pierwotnej deklaracji. Szczególnie ta druga forma wymaga jednak osobistego stawienia się przed organem podatkowym. Aby wyeliminować obowiązek osobistego stawiennictwa w sprawie skorygowania deklaracji w zakresie takich wad formalnych projekt wprowadza nowe zasady sporządzenia autokorekty deklaracji przez organ podatkowy (zmieniony art. 274 § 1 op).

Uwierzytelniona kopia korekty byłaby następnie przekazywana podatnikowi do akceptacji wraz z pouczeniem o ewentualnych skutkach finansowych takiej korekty, co pozwalałoby na samodzielne wykonanie zobowiązania. Jedynie zbyt duża liczba lub rodzaj popełnionych przez podatnika błędów wykluczałaby możliwość zastosowania takiego trybu. W tym przypadku należałoby złożyć nową deklarację, na wezwanie organu podatkowego. Podatnik mógłby zgłosić sprzeciw wobec korekty deklaracji sporządzonej przez organ podatkowy, co pozbawiłoby taką korektę skuteczności prawnej (art. 274 § 2 op).

Jeżeli podatnik odmówiłby bez uzasadnienia złożenia korekty organ wszczynałby postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego (nadpłaty). Natomiast brak sprzeciwu w terminie powodowałby ważność skorygowanej deklaracji za podatnika. Proponowany tryb czynności sprawdzających dotyczy również deklaracji płatników lub inkasentów i załączników do deklaracji.

Najczęściej deklaracje podatkowe zawierają błędy w zaokrągleniach. Według obecnie obowiązujących zasad zaokrąglania podstawy opodatkowania zaokrąglasz do pełnych złotych, a kwoty podatku, odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej do pełnych dziesiątek groszy.
Po zmianach podstawy opodatkowania kwoty podatków, odsetek za zwłokę i opłat prolongacyjnych, nadpłat, zwrotu podatku, oprocentowania nadpłat oraz wynagrodzeń przysługujących płatnikom i inkasentom będziesz zaokrąglać do pełnych złotych w ten sposób, że kwoty wynoszące mniej niż 50 gr pomija się, a kwoty wynoszące 50 gr i więcej podwyższysz do pełnych złotych. Zaokrąglenia podstaw opodatkowania i kwot podatków nie miałyby zastosowania jedynie do opłaty skarbowej.
Projekt przewiduje zatem ujednolicenie zasady zaokrągleń (zmieniony art. 63 § 1 op).
Konsekwencją zmiany sposobu zaokrąglania będzie zmiana wzorów deklaracji podatkowych.

Umożliwienie podatnikom składania pism drogą elektroniczną oraz przesyłanie przez organy podatkowe tą samą drogą pism do podatników (jeżeli podatnik wybierze taką formę) w istotny sposób usprawni kontakty z urzędem skarbowym.

Jako zasadę generalną (jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej) projekt nowelizacji przewiduje możliwość składania deklaracji w formie elektronicznej (art. 3a § 1 op). Zniesiony został wymagany aktualnie obowiązek opatrzenia deklaracji składanej w formie elektronicznej bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu.
E-deklaracja powinna być opatrzona podpisem elektronicznym i złożona przy wykorzystaniu formularza elektronicznego udostępnionego przez organ podatkowy, zawierającego taki sam zakres i układ danych jak we wzorach deklaracji określonych rozporządzeniami Ministra Finansów.

Również doręczenia pism będą możliwe w tej formie. Zarówno podatnicy jak i organy podatkowe będą mogli załatwiać wszelkie sprawy nie tylko pisemnie czy ustanie do protokółu ale także, jeżeli z żądaniem takim wystąpi podatnik, drogą elektroniczną. Postać elektroniczna nie będzie dotyczyć jedynie zaświadczeń, gdyż ze względu na gwarancję pewności obrotu gospodarczego, którego istotny element stanowią zaświadczenia organów podatkowych, wydawanie zaświadczeń będzie następować wyłącznie w dotychczasowej formie - papierowej z pieczęcią urzędową (zmieniony art. 143 § 1a op).

Doręczenie drogą elektroniczną będzie wywierało skutki prawne, jak doręczenie w sposób określony w art. 144 op, tj. za pokwitowaniem przez pocztę, przez pracowników organu podatkowego lub przez inne upoważnione osoby, chyba że w terminie 2 dni od dnia wysłania pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej organ podatkowy otrzyma informację o błędzie w doręczeniu pisma (zmieniony art. 152 § 3). Jeżeli organ informację o takim błędzie otrzyma doręczy pismo "tradycyjnym" sposobem wskazanym w art. 144 ordynacji.



Wykonanie decyzji podatkowych wiąże się zbyt często z nieodwracalnymi szkodami, takimi jak utrata płynności finansowej przez podatnika, a następnie jego upadłość. W przypadku gdy wykonana decyzja jest następnie uchylana lub unieważniana, pociąga za sobą konieczność wypłaty odszkodowania i oprocentowania nadpłaty.
Projekt wprowadza zmianę, która nawet w razie stwierdzenia, że istnieje uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego, stwarza możliwość ustanowienia zabezpieczenia po przyjęciu na wniosek podatnika gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej (art. 33d § 1 projektu).
Rozszerzony zostanie katalog przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji o takie jak konieczność uwzględniania interesu publicznego (wyrażającego się w szczególności w ochronie miejsc pracy) oraz ograniczona uznaniowość - tzn. w razie stwierdzenia istnienia przesłanek określonych w art. 224 § 2 op organ podatkowy będzie zobowiązany do wstrzymania wykonania decyzji.

Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji będzie mógł być złożony jeszcze przed sporządzeniem i wniesieniem odwołania (art. 224 § 2a op).
Wstrzymanie wykonania decyzji (w całości lub zaskarżonej - spornej części) następować będzie na etapie postępowania odwoławczego oraz postępowania przed sądem administracyjnym w razie przyjęcia gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej lub ustanowienia zabezpieczenia rzeczowego (hipoteka przymusowa, zastaw skarbowy) (art. 224b op).

W razie braku gwarancji bankowych (ubezpieczeniowych) lub majątku, który mógłby być przedmiotem zabezpieczenia rzeczowego będzie możliwe wstrzymanie wykonania decyzji w trybie określonym w art. 224 § 2-4 op. Wstrzymanie wykonania decyzji, bez względu na tryb wstrzymania, nie może bowiem pozbawiać podatnika prawa do dobrowolnego wykonania zaskarżonej decyzji, w całości lub w części (art. 224c § 1 op). Wstrzymanie wykonania decyzji nie może jednak zawieszać biegu odsetek za zwłokę od zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji (art. 224c § 2 op).



Projekt uwzględnia wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawie art. 24a i 24b, które dotyczą klauzuli obejścia prawa podatkowego z uwzględnieniem wyroku z 11 maja 2004 r. sygn. akt K 4/03 (Dz.U. nr 122, poz. 1288) oraz wyrokiem z 23 września 2003 r. sygn. akt K 20/02 (Dz.U. nr 170, poz. 1660) co do ograniczenia odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej do rzeczywistej szkody, jako niezgodnych z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Więcej czytaj: Interpretacje prawa podatkowego - czy są obowiązujące?

Znowelizowana ustawa miałaby wejść w życie w trzech etapach, większość zmian zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2005 r.

Autor: Gabriel Gawroński, prawnik