Luka w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zostanie usunięta!

Na posiedzeniu, które odbyło się 15 marca 2005 r., Rada Ministrów warunkowo przyjęła projekt nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Nowe przepisy, które mają być wprowadzone do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przewidują m.in. zatrudnianie bezrobotnych w gospodarstwach domowych. Ustawodawca twierdzi, że zadaniem projektowanych przepisów jest tworzenie nowych miejsc pracy w gospodarstwach domowych. Przepisy te mają również pobudzać i utrwalać zainteresowanie korzystaniem z pomocy osób trzecich przy ich prowadzeniu.

Dlatego też ze względu na szczególne wymagania stawiane osobom wykonującym pracę zarobkową w gospodarstwach domowych przewidziano, że objęcie osoby bezrobotnej taką formą aktywizacji zawodowej będzie zależało od jej zgody.

Projekt powyższej nowelizacji ustawy przyjęty przez rząd, przewiduje ponadto:

1. wskazanie jednorodnej podstawy prawnej wykonywania przez osoby bezrobotne pracy zarobkowej w gospodarstwie domowym, tzn. zawarcie umowy aktywizacyjnej,

2. określenie szczególnych zadań powiatowych urzędów pracy związanych z aktywizacją zawodową bezrobotnych w gospodarstwach domowych,

3. określenie zabezpieczeń prawnych eliminujących nadużycia (np. zakaz zawarcia umowy aktywizacyjnej między osobami spokrewnionymi lub spowinowaconymi),

4. nałożenie na osoby prowadzące gospodarstwa domowe określonych obowiązków związanych z aktywizacją zawodową osób bezrobotnych w tych gospodarstwach,

5. przyznanie ulgi podatkowej osobie prowadzącej gospodarstwo domowe, która zawarła umowę aktywizacyjną z bezrobotnym w celu utworzenia miejsca pracy w tym gospodarstwie i zapewnienia tej osobie motywacji finansowej do włączenia się w proces aktywizacji zawodowej bezrobotnych.

W projekcie również wprowadzono zmiany, które mają na celu ulepszenie , a w efekcie zmniejszenie wydatków z Funduszu Pracy m.in. poprzez:

- wyeliminowanie sytuacji, w której osoby podejmujące zatrudnienie subsydiowane, finansowane ze środków FP mają prawo do pobierania dodatku aktywizacyjnego,

- pozostawienie staroście swobody decyzji o przyznaniu młodemu bezrobotnemu stypendium na dalszą naukę (zamiast takiego obowiązku, jak jest obecnie),

- wprowadzenie jednolitego traktowania okresów zatrudnienia subsydiowanego i okresów podejmowanego przez bezrobotnych zatrudnienia, z którym wiążą się uprawnienia do zasiłku dla bezrobotnych oraz wydatki z FP,

- wprowadzenie jednoznacznego przepisu o możliwości kontrolowania przez dysponenta FP, sposobów wydatkowania jego środków przez samorządy wojewódzkie i powiatowe (urzędy pracy) oraz inne jednostki organizacyjne otrzymujące środki funduszu.

Nowe przepisy przewidują również wprowadzenie nowego instrumentu aktywizującego, który polega na tym, że bezrobotni bez prawa do zasiłku, korzystający ze świadczeń pomocy społecznej mogliby wykonywać prace społecznie użyteczne w miejscu zamieszkania lub pobytu, w wymiarze do 10 godzin tygodniowo, na rzecz społeczności lokalnej.

Poza tym nowela przewiduje również zmiany w definicjach:
- bezrobotnego;

Przypomnijmy, że obecnie za bezrobotnego uważa się m.in. osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych w systemie wieczorowym albo zaocznym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli: ukończyła 18 lat, nie ukończyła 60 lat - kobieta lub 65 lat - mężczyzna, nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego, nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93, z późn. zm.) o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej, chyba że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2 ha przeliczeniowych ustalonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o podatku rolnym, lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w takim gospodarstwie itd.


- bezrobotnego długotrwale;

Obecnie bezrobotnym długotrwale jest bezrobotny pozostający w rejestrze powiatowego urzędu pracy łącznie przez okres ponad 12 miesięcy w okresie ostatnich 2 lat.

- bezrobotnego bez kwalifikacji zawodowych;

Obecnie bezrobotnym bez kwalifikacji zawodowych jest bezrobotny o wykształceniu gimnazjalnym lub niższym oraz nieposiadającym kwalifikacji do wykonywania zawodu.

Nowela zmieniająca ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw przewiduje uściślenie kwestii pokrywania kosztów badań lekarskich z FP za bezrobotnych kierowanych na staż i przygotowanie zawodowe w miejscu pracy.

Przypomnijmy, że ta materia obecnie zawiera wiele niejasności. Pracodawca przyjmujący bezrobotnego na staż ma obowiązek skierować go na badania lekarskie. Jednak, kto ma ponieść koszty tego badania - Twoja firma czy starosta, który wypłaca mu stypendium stażowe i który może odmówić pokrycia kosztów tego badania, tego już nie ma w ustawie. Oczywiście również starosta może przed skierowaniem stażysty do Twojej firmy skierować go na badania lekarskie. Jednak jest to tylko jego uprawnienie, a nie obowiązek. Jeżeli z niego skorzysta i skieruje takiego pracownika na badania lekarskie, wówczas będą one sfinansowane z Funduszu Pracy.

Jeżeli nie, wówczas prawdopodobnie ten obowiązek będzie spoczywał na pracodawcy. Jednak to końca nie jest to jasno uregulowane ani w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99, poz. 1001), ani w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 24 sierpnia 2004 r. określającym szczegółowe warunki odbywania stażu oraz przygotowania zawodowego w miejscu pracy (Dz.U. nr 185, poz. 1912). A zatem mamy do czynienia z luką w prawie, na załatanie której musimy poczekać do wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Inne zmiany przewidziane w ustawie to:

1. poszerzenie kręgu uprawnionych do zasiłku dla bezrobotnych o funkcjonariuszy tzw. służb mundurowych;

2. zmiana zasad podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu; projektowane przepisy znoszą obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne przez urzędy pracy za osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych; osoby te byłyby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie oświadczenia składanego świadczeniodawcy o niepodleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu posiadania statusu pracownika, rolnika, prowadzenia działalności pozarolniczej i innej, określonych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych;

Składka na ubezpieczenie zdrowotne za osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku byłaby przekazywana centralnie przez Ministra Finansów bezpośrednio do Centrali NFZ.

3. kary za prowadzenie odpłatnego pośrednictwa i poradnictwa zawodowego w ramach działalności agencji zatrudnienia;

4. wzmocnienie roli poradnictwa zawodowego;

5. uregulowanie problemu zatrudniania bezrobotnych w powiatowych urzędach pracy w ramach robót publicznych; od 1 stycznia 2006 r. pracownicy powiatowego urzędu pracy nie będą mogli być zatrudniani na tej podstawie; dlatego też w noweli ustawodawca zaproponował zapisy, które umożliwiłyby wykorzystanie części środków z FP na refundację kosztów zatrudnienia części pracowników powiatowych urzędów pracy, realizujących zadania określone w ustawie. Umożliwi to m.in. likwidację zatrudnienia w ramach robót publicznych;

Przypomnijmy, że obecnie 1/3 pracowników zatrudnionych w powiatowych urzędach pracy wykonuje swoją pracę w ramach robót publicznych.

6. wprowadzenie ograniczenia wysokości refundacji kosztów wszystkich szkoleń finansowanych ze środków Funduszu Pracy.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny