RSS Mapa strony Ustaw jako startową Mój portal niedziela, 31 sierpnia 2014 r.
Jesteś tutaj: Strona główna » Nowości » Nowości księgowe III kwartał 2010 » Archiwum nowości księgowych » Nowości księgowe 2010
Rozmiar tekstu:  f1 f2 f3
RSS
11.08.2010

Kto rozpatruje wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie składek na ZUS?

Jak się okazuje, często w praktyce wątpliwości budzi kwestia, przed jakim organem administracji publicznej powinna toczyć się sprawa w trybie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Czy taka sprawa powinna być rozpatrywana przez ZUS, czy przez prezesa ZUS? Kto powinien podpisać taką decyzję? Dlaczego poruszamy ten temat? Ponieważ problemy, jakie się pojawiają w tej materii, spowodowane są nieprecyzyjnymi przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tekście poznasz stanowisko NSA w tej sprawie!
Stan faktyczny sprawy
Ubezpieczonemu na podstawie decyzji ZUS odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na łączną kwotę 4.026,10 zł. Decyzja została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa), art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365).
Co na to przepisy?
Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy systemowej ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4 ustawy systemowej (art. 28 ust. 1 ustawy systemowej). Zgodnie z ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a ustawy systemowej. Natomiast stosownie do ust. 3a ustawy systemowej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
W myśl ust. 4 umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
Według art. 17 ww. ustawy z 18 grudnia 2002 r. ZUS może umarzać należności z tytułu składek:
  1. na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do 31 grudnia 1998 r.,
  2. na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-prawnych od przedsiębiorców (Dz.U. nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.
Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
  1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
  2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
  3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Za rodzinę, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Natomiast za działalność, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy systemowej.
W opisanej sprawie zdaniem ZUS nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy systemowej, a zatem nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek.

ZUS podkreślił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę nie uzasadnia również umorzenia należności. Ponadto w ocenie ZUS ubezpieczony nie przedstawił wszystkich niezbędnych informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej.

ZUS wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ww. przepisów ma charakter uznaniowy, co pozwala mu odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez ubezpieczonego.

W ocenie ZUS okoliczności, na które wskazywał wnioskodawca uzasadniają odmowę uwzględnienia jego wniosku. Od powyższej decyzji ubezpieczony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją, której pierwsza strona została sporządzona na blankiecie z nagłówkiem prezesa ZUS, podpisaną z upoważnienia tego organu, utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję ZUS. Sprawa na skutek skargi ubezpieczonego trafiła do rozpoznania przez wojewódzki sąd administracyjny.
Postępowanie przed sądem pierwszej instancji
Wojewódzki sąd administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd powołał się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, w myśl którego od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 ustawy systemowej, nie przysługuje.
Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Sąd wskazał, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej jest ZUS, nie zaś prezes Zakładu.

Prezes ZUS złożył skargę na wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku sąd podkreślił, że organem, przed którym toczy się postępowanie na podstawie wniosku złożonego w trybie art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, jest nadal ZUS, nie zaś prezes Zakładu. Artykuł 83 ust. 4 ustawy systemowej powinien być rozpatrywany w zgodności z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania.
Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.
W omawianej sprawie odwołanie, na co wskazuje art. 83 ust. 6 i 7 ustawy systemowej rozpatruje Zakład, nie zaś jego prezes. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 83 ust. 6 ustawy systemowej, jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.

Sąd powołał się również na art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej: kpa, zgodnie z którym od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Mając na uwadze brzmienie art. 127 § 3 kpa należy, zdaniem sądu, wskazać, że do rozpoznania sprawy w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład właściwy jest ponownie ten sam organ, nie zaś prezes Zakładu.
Z powyższego w ocenie sądu wynika, że sformułowanie zawarte w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jakim jest prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego czysto organizacyjną kwestię, na czyje ręce kierowany jest taki wniosek, nie zaś przepisu regulującego właściwość tego organu do rozpoznania tego środka procesowego, gdyż takim organem jest Zakład.

W ocenie NSA w omawianej sprawie wydana decyzja, oparta na przepisie art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, należała do właściwości Zakładu i mogła być podpisana w imieniu Prezesa ZUS przez osobę upoważnioną przez ten organ Zakładu, co w sprawie miało miejsce. Nie ma więc uzasadnionych podstaw, wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji, aby twierdzić, że decyzja jest nieważna.
ZUS jest organem właściwym do wydania decyzji w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 83 ust. 4 ustawy systemowej). Decyzję taką podpisuje prezes Zakładu, jako osoba kierująca działalnością Zakładu i reprezentująca go na zewnątrz lub z jego upoważnienia inna osoba.
Zdaniem NSA sąd pierwszej instancji przywiązał nadmierne znaczenie do nagłówka wydanej decyzji „prezes ZUS”. Natomiast w kwestii nieważności decyzji nie powinien decydować nagłówek, lecz to, czy sprawa podlegała właściwości organu, którym w omawianej sprawie był ZUS oraz czy osoba podpisująca decyzję była osobą uprawnioną do reprezentowania danego organu.

W omawianej sprawie, po pierwsze, sprawa należy do właściwości Zakładu, po drugie zaś prezes Zakładu (osoba podpisująca w jego imieniu decyzję) jest uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 630/09.
Zdaniem eksperta
Artykuł 83 ust. 4 ustawy systemowej nie jest precyzyjny i może wywoływać w praktyce wątpliwości, kto jest organem właściwym do ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych. Na wstępie wskazany wyżej przepis przewiduje bowiem, że wniosek ten kieruje się do prezesa Zakładu. Może to zatem sugerować, że to prezes ZUS jest organem uprawnionym do rozpatrzenia takiego wniosku. Tak jednak nie jest.

W postępowaniu w sprawie wniosku ubezpieczonego o ponowne rozpatrzenie wniosku osoby ubezpieczonej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, organem właściwym do rozpoznania sprawy jest ZUS, natomiast decyzja może być podpisana przez prezesa ZUS, z uwagi na to, że jest organem uprawnionym do reprezentowania ZUS na zewnątrz.

Oznacza to, że decyzja Zakładu w sprawie ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, należąca do właściwości Zakładu, a podpisana przez prezesa ZUS, nie jest dotknięta wadą nieważności.

Porady o zbliżonej tematyce

Nie jesteś jeszcze użytkownikiem konta Premium Portalu FK?

Tylko w Portalu FK:

  • filmy szkoleniowe dotyczące najbardziej popularnych tematów w księgowości (np.: podatków dochodowych, VAT, rachunkowości), prowadzone przez uznanych ekspertów.
  • informacje o planowanych i aktualnych zmianach przepisów księgowo-podatkowych,
  • wiarygodne interpretacje zmian przygotowane przez zaufanych ekspertów,
  • możliwość indywidualnej konsultacji z ekspertem,
  • mnóstwo wzorów dokumentów, m.in.: deklaracje i formularze do ZUS i dokumenty związane z kontrolą Urzędu Skarbowego.

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.