Przy okazji rozliczeń rocznych pojawia się niejednokrotnie wątpliwość, komu przysługuje prawo rozliczeń preferencyjnych przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci. A dokładniej, kiedy mamy do czynienia z osobą samotną. Na ten temat wypowiedział się m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z 25 lutego 2009 r., sygn.: III SA/Wa 2498/08). Sprawdź stanowisko sądu oraz komentarz naszego eksperta w tym zakresie.
Zdaniem WSA ustawowa definicja osoby samotnie wychowującej dzieci zawarta w art. 6 ust. 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm., dalej: updof) nie odwołuje się w żadnym zakresie do tego, czy drugi rodzic żyje oraz gdzie mieszka. Nie odnosi się również do tego (z wyjątkiem małżeństw), czy tylko jedno z rodziców posiada władzę rodzicielską, czy też taką władzą dysponują obydwoje. Stąd samotność, w znaczeniu potocznym, to życie bez innej osoby, a samotny na tle art. 6 updof to matka lub ojciec danego dziecka bez męża lub żony. I tak to należy traktować w zakresie tego podatku. Organy podatkowe, tak jak i sądy, nie mogą dokonywać nadinterpretacji przepisów nawet zasadnej społecznie.
Stan faktyczny
Podatnik, który jest kawalerem, zamieszkuje z konkubiną. Posiadają wspólne małoletnie dziecko. Oboje posiadają pełnię praw rodzicielskich i w równym stopniu uczestniczą w wychowaniu małoletniego dziecka. Podatnik zwrócił się z zapytaniem w zakresie możliwości rozliczenia uzyskanych dochodów w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko.
Organ podatkowy stwierdził, że prawo do preferencji przysługuje jedynie temu z rodziców, który faktycznie w roku podatkowym samotnie wychowuje dziecko, czyli sprawuje nad nim stałą opiekę, zamieszkując z nim. Spełnienie tylko jednej przesłanki, tj. statusu cywilnego rodzica (opiekuna prawnego), w sytuacji, gdy nie wiąże się z okolicznością samotnego wychowywania dziecka, nie daje prawa do opodatkowania dochodów właściwego dla samotnych rodziców.
Zdaniem organu podatkowego nie można uznać podatnika za osobę samotnie wychowującą dziecko, ponieważ wychowaniem dziecka zajmuje się wspólnie z matką dziecka (we wspólnie prowadzonym gospodarstwie domowym). Tym samym oboje rodzice wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad dzieckiem i wspólnie je wychowują. W związku z tym kawaler, który zamieszkuje ze swoją konkubiną i wychowuje wspólne z nią dzieci, nie może rozliczyć się na powyższych zasadach.
Podatnik wniósł skargę do WSA. Sąd podzielił jego zdanie. Uznał, że w opisanej sytuacji fakt wspólnego zamieszkiwania pozostaje bez znaczenia. Nawet w sytuacji, gdy konkubenci mieszkają razem i mają wspólne dziecko lub dzieci, jedno z nich może rozliczyć się w ten sposób.
Komentarz
Organy podatkowe od dawna stoją na stanowisku, że konkubinat nie daje prawa do rozliczenia dochodów z dzieckiem na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dziecko. Fiskus swoje stanowisko argumentuje tym, że w updof wymieniono osoby, którym przysługuje status osób samotnie wychowujących dzieci, odwołując się zarówno do stanu cywilnoprawnego osoby wychowującej dzieci, jak i do tego, że osoba ta musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie, tj. bez wsparcia drugiego z rodziców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał słusznie za pozbawione podstaw odwoływanie się przez organy podatkowe do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w odniesieniu do wykonywania władzy rodzicielskiej oraz wynikających z niej uprawnień i obowiązków rodziców. Regulacje te bowiem nie mogą przesądzać o tym, czy podatnik może zostać uznany za samotnie wychowującego dzieci, skoro definiuje to sama ustawa podatkowa, a do pojęcia władzy rodzicielskiej nawiązuje jedynie w odniesieniu do małżonków.
| Przepisy nie wskazują, że niezamężna matka (nieżonaty ojciec) nie może mieszkać ze swoim partnerem. Jeśli partnerzy żyjący pod jednym dachem posiadają dziecko, to nie ma przeszkód, aby jedno z nich mogło skorzystać ze wspólnego rozliczenia z dzieckiem. |
Organy podatkowe nie mogą rozszerzyć ograniczeń rozliczenia wspólnego z dzieckiem, jeśli takich ograniczeń nie ma w przepisach. Przepisy updof odwołują się do kryteriów formalnych, a nie do faktu wychowywania dziecka w pojedynkę. Konkubinat jest pewnym stanem faktycznym i jest rozumiany jako pozostawanie z podatnikiem w faktycznym pożyciu. Kryterium pozostawania w faktycznym pożyciu nie jest wymienione przez ustawodawcę jako wyłączające podatnika z kategorii osoby samotnie wychowującej dzieci ani też jako ograniczające prawo do preferencyjnego rozliczenia.
Ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby samotnie wychowującej dzieci jako jedno z rodziców albo opiekuna prawnego będącego np. kawalerem lub panną. Z brzmienia tego przepisu nie wynika bezpośrednio, aby osoby żyjące w konkubinacie pozbawione były prawa do preferencyjnego rozliczenia PIT.
Dodać należy, że nie jest to pierwsze korzystne dla podatnika stanowisko sądu. WSA w Warszawie w wyroku z 18 września 2007 r. (sygn. akt III SA/Wa 1133/00) również uznał, że przepisy updof wyraźnie określają, kogo należy traktować jako osobę samotnie wychowującą dzieci. Ustawowa definicja osoby samotnie wychowującej dzieci nie odwołuje się w żadnym zakresie do tego, czy drugi rodzic żyje oraz gdzie mieszka. Nie odnosi się również do tego, czy tylko jedno z rodziców posiada władzę rodzicielską, czy też taką władzą dysponują obydwoje rodzice.
Podstawa prawna: - art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).
