Problemy w praktyce wywołuje kwestia skutków prawnych śmierci pracodawcy, zwłaszcza w kontekście podmiotu zobowiązanego w takiej sytuacji do wydania świadectwa pracy. Istotna jest także odpowiedź na pytanie, kto ma wydawać świadectwo pracy w razie śmierci pracodawcy w sytuacji gdy w imieniu pracodawcy (osoby fizycznej) czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonywał pełnomocnik. Przepisy Kodeksu pracy nie regulują, bowiem powyższych kwestii.
Po śmierci pracodawcy wygasają stosunki pracy z pracownikami
Zgodnie z art. 632 § 1 i 3 Kodeksu pracy dalej: kp z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają, z wyjątkiem sytuacji, w której dochodzi do przejęcia pracownika przez nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 231 kp.
| Zarówno art. 632 kp, jak i inne przepisy kp nie regulują pozostałych skutków śmierci pracodawcy, w tym brak jest określenia podmiotu przejmującego obowiązki pracodawcy wobec pracowników, w tym także w zakresie wydania świadectw pracy. |
Wskazana jest nowelizacja art. 632 kp, która powinna uregulować skutki wygaśnięcia stosunków pracy
Na tę kwestię zwrócono uwagę w interpelacji poselskiej (nr 22 392), skierowanej do minister pracy. Zapytano w niej, czy Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ma w planach nowelizację wskazanego wyżej art. 632 kp poprzez uregulowanie skutków wygaśnięcia stosunków pracy na skutek śmierci pracodawcy wraz z określeniem podmiotu, który przejmie obowiązki zmarłego pracodawcy, w tym także w zakresie wydania świadectwa pracy.
Zdaniem resortu pracy nowym pracodawcą jest spadkobierca
W odpowiedzi na interpelację poselską Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wskazało, że przez nowego pracodawcę w rozumieniu art. 632 § 3 kp rozumie się także spadkobierców, którzy kontynuują działalność zmarłego pracodawcy.
Jeżeli zatem w chwili śmierci pracodawca prowadził przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego, dalej: kc to wchodzi ono w skład spadku po zmarłym pracodawcy.
Tym samym na skutek dziedziczenia spadkobiercy wstępują we wszystkie prawa i obowiązki majątkowe związane z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. W ten sposób dochodzi do przejęcia pracownika przez nowego pracodawcę (tj. spadkobiercę dotychczasowego pracodawcy) na zasadach określonych w art. 231 kp, co oznacza, że stosunki pracy nie wygasają.
Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 22 lutego 1994 r., sygn. akt I PZP 1/94), wskazując, że w razie śmierci pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą na podstawie wpisu w ewidencji takiej działalności jego spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki pracodawcy w ramach stosunków pracy z pracownikami zatrudnionymi przez zmarłego. Nie dotyczy to sytuacji, w której w skład spadku nie wchodzi zakład pracy i w wyniku dziedziczenia nie dochodzi do przejęcia zakładu pracy w całości lub części w rozumieniu art. 231 § 2 kp. W takim przypadku stosunki pracy wygasają.
Zatem w czym tkwi problem?
W ocenie resortu pracy problem poruszony w interpelacji poselskiej dotyczy tylko przypadków, gdy praca osób zatrudnionych przez pracodawcę nie była wykonywana w jednostce organizacyjnej, którą można by uznać za zakład pracy w znaczeniu przedmiotowym.
| Brak bowiem tego czynnika powoduje, że nie dochodzi do dziedziczenia zakładu pracy, i w wyniku śmierci pracodawcy stosunki pracy faktycznie wygasają. |
W ocenie resortu pracy nie wszystkie kwestie związane ze stosunkami pracy mogą zostać uregulowane w kp. Dlatego też art. 300 kp w sprawach nieuregulowanych w kp odsyła do kc.
Z uwagi na powyższe, w ocenie resortu pracy, obowiązek zmarłego pracodawcy (który nie zatrudniał pracowników w zakładzie pracy), dotyczący wydania świadectwa pracy, powinien przejść na spadkobierców zgodnie z zasadami prawa spadkowego.
Co prawda, zgodnie z art. 922 § 1 i 2 kc przedmiotem dziedziczenia są, co do zasady, jedynie prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które z chwilą jego śmierci przechodzą na jedną lub kilka osób, według zasad dziedziczenia uregulowanych w kc. Jednak w nauce prawa podkreśla się, że pojęciu „prawa i obowiązki majątkowe” należy nadać szerokie znaczenie, uznając, że są to wszelkie prawa i obowiązki bezpośrednio uwarunkowane interesem ekonomicznym uprawnionego.
Zdaniem resortu pracy za powyższą tezą przemawia fakt, że art. 99 kp przyznaje pracownikowi prawo do odszkodowania w przypadku niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy. A zatem konsekwencją uznania majątkowego charakteru ww. obowiązku byłaby jego dziedziczność i co za tym idzie - konieczność jego spełnienia przez spadkobierców.
Resort pracy zwrócił także uwagę na sytuację, w której zgodnie z art. 31 § 2 kp w imieniu pracodawcy (osoby fizycznej) czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonywał pełnomocnik.
W myśl bowiem art. 101 § 2 kc umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.
Wobec powyższego w razie niewygaśnięcia po śmierci pracodawcy pełnomocnictwa osoby, która w jego imieniu podejmowała czynności z zakresu prawa pracy, ma ona także prawo po jego śmierci do wydania pracownikowi świadectwa pracy.
Sprawa powinna trafić do Ministra Sprawiedliwości w celu dokonania zmian w Kodeksie cywilnym
W konsekwencji resort pracy jest zdania, że z uwagi na obszerność i różnorodność przypadków, które mogą się złożyć na poruszoną w interpelacji poselskiej problematykę, nie jest możliwe uregulowania tej kwestii bezpośrednio w przepisach kp, natomiast adresatem propozycji zmian w kc powinien być minister sprawiedliwości.
Podstawa prawna: - art. 632 § 1 i 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
