Kodeks etyki księgowego

Globalizacja i czas obecnej niestabilności rynkowej podkreśla znaczenie społecznej odpowiedzialności biznesu i etyki jako priorytetów prowadzonej działalności gospodarczej. Mając na uwadze stare powiedzenie ryba psuje się od głowy powszechne staje się dążenie do zapewnienia klientowi usługi na najwyższym poziomie z zachowaniem norm etycznych, nie bacząc na szybki zysk. Dążenie to odzwierciedlone zostało już w wielu zawodach zaufania publicznego w postaci tzw. kodeksów etyki.

Odnosząc się do definicji etyki należy podkreślić, iż etyka w biznesie zajmuje się oceną oraz stworzeniem standardów moralnych, potrzebnych w konkretnej dziedzinie gospodarczej. Koncentruje się na działaniu człowieka w sferze biznesowej, pomijając pozostałe.

Zasadnicze kwestie przedstawiane są w postaci pytań:

• czy podjęliśmy słuszną decyzję postępując tak a nie inaczej,
• czy przyniesie ona korzyści, czy straty
• czy postępowanie zgodnie z zasadami etyki jest w interesach opłacalne czy nie.

W życiu codziennym osoba zajmująca się rachunkowością spotyka się z naciskami ze strony właścicieli firm aby dokonywać w księgach rachunkowych zapisów niezgodnych z obowiązującymi przepisami, staje wtedy przed dylematem odpowiedzialności moralno-etycznej a prawnej.

Wychodząc na wprost rosnącym potrzebom ich rozwiązania środowisko Stowarzyszenia Księgowych w Polsce opracowało tzw. Kodeks Etyki Zawodowej w rachunkowości. Brak jednoznacznych uregulowań prawnych i jasno wytyczonych przez życie gospodarcze wartości moralnych dla osób zawodowo zajmujących się rachunkowością i finansami potęguje konieczność czerpania wytycznych z powyższego dokumentu.

Kodeks etyki w rachunkowości to zbiór zasad, którymi powinni kierować się pracownicy służb finansowo-księgowych. Celem Kodeksu jest wybór odpowiedniej postawy wobec napotykanych problemów. Przyjęte w Kodeksie zasady zgodne są z IFAC. Kodeks nie ma rangi ustawowej (a tym samym prawnej), w związku z tym żadna z osób zajmująca się księgowością nie ma obowiązku jego stosowania w życiu codziennym.

Normy etyczne

Według Kodeksu Etyki w Rachunkowości, pracę osoby zajmującej się rachunkowością można uznać za zgodną z zasadami etyki, wzbudzającą zaufanie publiczne, gdy spełnia ona zasady:

• kompetencji zawodowych i wysokiej jakości pracy,
• niezależności zawodowej,
• odpowiedzialności za przygotowywane i prezentowane informacje z zakresu rachunkowości,
• właściwego postępowania osoby zajmującej się rachunkowością w relacjach z osobami i instytucjami związanymi z nią zawodowo,
• właściwego postępowania osoby zajmującej się rachunkowością w przypadkach sporu i konfliktu interesów,
• właściwego postępowania osoby zajmującej się rachunkowością w szczególnych sytuacjach jednostki prowadzącej rachunkowość,
• przestrzegania tajemnicy zawodowej,
• oferowania usług z dziedziny rachunkowości.

Osoba zajmująca się rachunkowością cechować się powinna należytym przygotowaniem zawodowym (w postaci studiów, kursów, szkoleń). O wysokości kompetencji zawodowych świadczy nie tylko ciągłe dążenie do poszerzania wiedzy niezbędnej do wykonywania zawodu, ale także umiejętność połączenia wiedzy teoretycznej z praktyczną, a w przypadku wątpliwości lub jej braku - zasięgnięcie pomocy u ekspertów z danej dziedziny. Podczas wykonywania zadań z zakresu rachunkowości konieczna jest uprzejmość i właściwa postawa etyczna.

Jakość pracy to (w świetle Kodeksu etyki zawodowej w rachunkowości) przestrzeganie należytej staranności, obiektywizmu, profesjonalizmu, a także przepisów prawa krajowego i międzynarodowego.

Przytoczone kompetencje powinny być tak wykorzystywane w codziennej pracy, aby można ją było uznać za rzetelną, uczciwą i bezstronną, z odpowiedzialnością społeczną w stosunku do osób oraz czynności, jakie się wykonuje. Pośrednio z powyższych powodów wyprowadzono pojęcie uczciwości intelektualnej, przez którą rozumie się brak sprawiania wrażenia posiadania wiedzy i doświadczenia, którego w rzeczywistości nie mamy.

Zasada niezależności zawodowej

Niezależność zawodowa przejawia się w wyrażaniu niezależnej opinii w kwestiach wymagających rozstrzygnięć przy jej udziale. Pamiętaj, iż jest ona determinantą profesjonalnego wykonywania usług księgowych, a ponadto jakości sprawozdań finansowych i wewnętrznych.

Poprzez niezależność zawodową nie należy rozumieć braku współpracy, trwania przy swoim osądzie, braku funkcjonalnego podporządkowania, a także niepodawanie się wpływom i zachowaniom, które mogłyby rzutować na etyczne i profesjonalne wykonywanie zawodu księgowego (przykładowo: zażyłość, zastraszanie itp.).

Zajmując się rachunkowością ponosisz zawodową i etyczną odpowiedzialność za terminowość, obiektywizm i wiarygodność przygotowywanych i prezentowanych informacji. Informacje te powinna cechować wiarygodność, kompletność, zrozumiałość i istotność. Niezależnie od tego czy informacje przygotowujesz Ty czy Twój podwładny pamiętaj, iż na Tobie spoczywa odpowiedzialność za właściwy wybór zasad zawodowych i etycznych, a także konsekwencje wynikające z ich wyboru.

Jeżeli zajmujesz się zawodowo rachunkowością zwróć baczną uwagę na wytyczne, które zawarte są w rozdziale 4 Kodeksu etyki zawodowej. W szczególności na zachowania, które w życiu codziennym często odbiegają od wzorców moralnych.

Wśród standardów zachowań etycznych warto wymienić:

• dbanie o zachowanie dobrego imienia zawodu oraz o nienaruszanie interesu publicznego,
• okazywanie szacunku, wzajemnego zrozumienia, życzliwości i bezinteresowności w relacjach z innymi osobami,
• wyrażanie krytycznych uwag tylko i wyłącznie w obecności osoby zainteresowanej, z zachowaniem relacji służbowych,
• służenie pomocą i radą osobom wykonującym ten sam zawód, jeżeli zostaniesz poproszona/y o pomoc,
• przestrzeganie przepisów prawa dotyczących zakazu nieuczciwej konkurencji,
• w przypadku współpracy z innymi jednostkami powstrzymanie się od wyrażania opinii, które mogą wprowadzać w błąd lub są sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Spór i sprzeczność interesów

W sytuacji sporu lub konfliktu interesów, pamiętaj, aby dążyć do obiektywnego i polubownego ich rozstrzygnięcia. Z takimi sytuacjami do czynienia będziesz mieć w szczególności, gdy nastąpi nakłanianie do złamania którejkolwiek z zasad zawartych w Kodeksie Etyki. Może tak się zdarzyć również w przypadku łamania tych zasad zarówno przez wywieranie nacisku z różnych stron na osobę zajmującą się rachunkowością, jak również poprzez efekt lojalności tej osoby wobec jednostki, w której pracuje lub w której jest wspólnikiem.

W przypadku braku możliwości rozwiązania konfliktu sugeruje się:

• przeanalizowanie przedmiotu sporu z bezpośrednim przełożonym, a gdy to nie pozwoli na rozwiązanie problemu zwrócenie się do osoby wyższego szczebla z równoczesnym powiadomieniem bezpośredniego przełożonego,
• zwrócenie się o poradę do niezależnego doradcy/organizacji zajmującej się zawodowo rachunkowością w celu ustalenia toku dalszego postępowania,
• rezygnacja ze zlecenia wraz z wyjaśnieniem przyczyn odstąpienia.

O sytuacji szczególnej można mówić w przypadku:

• likwidacji, upadłości, postępowania układowego  lub naprawczego,
• zmian personalnych w zakresie wykonywania czynności księgowych i rozliczeń publicznoprawnych,
• utraty znaczących zasobów informacyjnych (w tym dokumentacji źródłowej).

W przypadku zaistnienia tych zdarzeń warto dążyć do wypełnienia nadrzędnych zasad rachunkowości, ze szczególnym uwzględnieniem zasady rzetelnego i wiernego obrazu oraz norm etycznych. W sytuacji zagrożenia kontynuacji działalności czy wykrycia uchybień, księgowy powinien powiadomić kierownictwo o tym fakcie, a w razie zniszczenia zasobów informacyjnych wykazać się gotowością do ich odbudowy.

Zachowanie tajemnicy zawodowej oznacza nieupublicznianie spraw, faktów, wiadomości, które nie powinny wyjść na jaw ze względu na dobro jednostki. Pamiętaj, iż nie wolno Ci wykorzystywać informacji zdobytych w trakcie pracy zawodowej dla korzyści własnych, a w szczególności w celu wyrządzenia krzywdy i szkody innym.

Zasada zachowania tajemnicy zawodowej dotyczy także czasu po rozwiązaniu współpracy. Obowiązek ten odnosi się nie tylko samych danych wynikających z przedmiotu działalności operacyjnej jednostki (dane księgowe), ale także danych związanych z jej przedmiotem działalności (dostawców, odbiorców, udziałowców, sytuacji na rynku na tle firm konkurencyjnych itp.).

Zwolnić Cię z tajemnicy zawodowej może jedynie porozumienie wynikające z przepisów prawa, standardów zawodowych czy wzajemnych porozumień.

Powyższa zasada oparta jest na uczciwości w staraniach związanych ze stosowaniem rożnych form działalności marketingowej. W rozdziale przedstawiającym tę zasadę sformułowano katalog zachowań sprzecznych z normami etycznymi. Wśród nich wymieniono:

• informowanie odbiorcy usług o możliwościach wywierania wpływu na organy podatkowe,
• podawanie informacji niewiarygodnych, w tym nieuzasadnione określanie siebie mianem eksperta lub specjalisty w danym obszarze,
• wykonywanie usług poniżej kosztów ich wykonania,
• porównywanie z innymi księgowymi, zwłaszcza w zakresie kompetencji i cen usług.

Nie zapominaj, iż przy wystąpieniach publicznych możesz podawać informacje o swoich kwalifikacjach i miejscu zatrudnienia, ale nie powinieneś informować o zakresie świadczonych usług przez  jednostkę.

Otaczająca nas rzeczywistość potęguje ilość dylematów etycznych, z którymi musimy walczyć. Brak jednoznacznych wzorców w życiu codziennym nakazuje nam szukać standardów dopasowanych do konkretnych zagrożeń występujących w poszczególnych wykonywanych zawodach, zwłaszcza zawodach zaufania publicznego.

W oparciu o uchwałę nr 18 XIX Krajowego Zjazdu Delegatów Stowarzyszenia Księgowych w Polsce z 23 czerwca 2007 r. w sprawie zasad etyki zawodowej, Kodeks zawodowej etyki w rachunkowości.

Tekst opublikowany: 27 stycznia 2010 r.