Pozostawanie w gotowości do świadczenia pracy ma miejsce także wówczas, gdy pracownik przebywa w innym wskazanym przez siebie miejscu. Przeczytaj, jak na ten temat wypowiedział się Sąd Najwyższy.
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Izabelli G. przeciwko Firmie X sp. z o.o. uchylił zaskarżony wyrok sądu okręgowego z 22 listopada 2006 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Stan faktyczny sprawy
Izabela G. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej Firmy X wynagrodzenia za czas gotowości do pracy. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.
Powódka była zatrudniona przez pozwaną spółkę na stanowisku sprzedawcy materiałów stomatologicznych od 2 kwietnia 2001 r. (kiedy to strony zawarły umowę o pracę) na 3-miesięczny okres próbny. Następnie w dniu 2 lipca 2001 r. strony podpisały umowę na czas nieokreślony.
Powódka w okresie od 15 grudnia 2003 r. do 12 stycznia 2004 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim z powodu niezdolności do pracy. Następnie lekarz orzecznik ZUS przeprowadził badanie lekarskie powódki w celu kontroli zasadności zaświadczenia o jej czasowej niezdolności do pracy i orzekł, iż powódka jest zdolna do pracy od 7 stycznia 2004 r. Pracodawca wskutek tego wezwał powódkę do stawienia się do pracy, jednakże powódka tego nie uczyniła, dostarczając za pośrednictwem swojej matki zaświadczenie lekarskie o swej czasowej niezdolności do pracy w okresie od 7 stycznia 2004 r. do 16 stycznia 2004 r. Ponadto w związku z przedłużającą się chorobą powódka w piśmie z 16 stycznia 2004 r. złożyła pracodawcy ofertę rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron 19 stycznia 2004 r. Pracodawca wyraził zgodę na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, po wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego.
W dniu 3 lutego 2004 r. lekarz stwierdził, że powódka jest w 5. tygodniu ciąży. W związku z powyższym powódka doręczyła pracodawcy pismo, na podstawie którego oświadczyła, iż jest w ciąży, cofa złożone pod wpływem błędu oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę i wnosi o natychmiastowe przywrócenie jej do pracy. Pracodawca nie wyraził na to zgody, w związku z tym powódka złożyła pozew do sądu rejonowego o przywrócenie do pracy.
Sąd rejonowy wyrokiem ustalił, że powódkę łączy ze stroną pozwaną umowa o pracę zawarta 1 października 2001 r. Sąd rejonowy orzekł, o przywróceniu powódki do pracy.
Po ogłoszeniu wyroku sądu rejonowego 25 lutego 2005 r. powódka zgłosiła się do pracy, ale nie zastała nikogo, z kim mogłaby rozmawiać na temat powrotu do pracy. Ponownie udała się do pracodawcy 1 marca 2005 r., aby zgłosić swą gotowość do pracy i złożyć wniosek o urlop wychowawczy. W pracy poinformowano ją, że wyrok nie jest prawomocny i zostanie zaskarżony do sądu okręgowego.
Pracodawca zaskarżył wyrok sądu rejonowego do sądu okręgowego. Po otrzymaniu wyroku sądu okręgowego powódka zwróciła się na piśmie do pracodawcy o wypłacenie jej wynagrodzenia za dni, w których starała się o powrót do pracy. Powódka jednak po wydaniu wyroku przez sąd okręgowy nie stawiła się do pracy i nie zgłaszała gotowości do pracy.
Sprawa została przekazana ponownie do sądu rejonowego. Wyrokiem z 13 czerwca 2006 r. sąd rejonowy oddalił powództwo o wynagrodzenie. Sąd uznał, że w sprawie sporne było, czy powódka może domagać się wynagrodzenia za czas gotowości do pracy, ponieważ ustalony stan faktyczny był między stronami w zasadzie niesporny.
Powódka po wydaniu prawomocnego wyroku przez sąd okręgowy w jej sprawie, co nastąpiło 30 października 2005 r., nie zgłosiła się do pracy ani też w żaden sposób nie wykazała gotowości do pracy. Zdaniem sądu, wynagrodzenie za czas określony w pozwie powódce nie przysługiwało.
Ponadto, jak podkreślił sąd rejonowy, powódka już w rozmowie z pracodawcą z 6 lutego 2004 r. przyznała, że jej celem w zgłoszeniu żądania przywrócenia do pracy było tylko wykorzystanie urlopu macierzyńskiego i wychowawczego. Gdyby nie ciąża, nie chciałaby pracować u pozwanego. Jedynie po wydaniu wyroku przez sąd rejonowy powódka zgłosiła się do pracy, lecz nie można tego, zdaniem sądu, uznać za prawidłowe wyrażenie gotowości do świadczenia pracy. Po uprawomocnieniu się wyroku ustalającego istnienie stosunku pracy między powódką a pozwaną, czyli po oddaleniu apelacji od wyroku sądu rejonowego przez sąd okręgowy, powódka nie świadczyła już pracy i nie wyraziła gotowości do jej świadczenia.
Zdaniem sądu rejonowego podstawowe znaczenie w sprawie miał fakt, że powódka nie zgłosiła gotowości do pracy po wydaniu wyroku przez sąd okręgowy. Powódka jednakże nie była gotowa do świadczenia pracy ani po wydaniu wyrok przez sąd okręgowy, ani w wcześniej, tj. w okresie między rozwiązaniem przez siebie umowy o pracę, a wydaniem wyroku przez sąd rejonowy.
Od powyższego wyroku powódka wniosła apelację . Wyrokiem z 22 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy w C. zmienił zaskarżony wyrok sądu rejonowego w pkt 1 w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 27.647 zł z odsetkami.
Sąd II instancji stwierdził, że sąd rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które sąd okręgowy przyjął za własne. Nie podzielił jednak rozważań prawnych dokonanych przez sąd rejonowy.
Wyrok sądu rejonowego ustalił, że strony pozostają w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W świetle powyższego przy bezspornej okoliczności, że powódka w rzeczywistości nie wykonywała obowiązków pracowniczych na rzecz pozwanego. O tym, czy powódce przysługuje wynagrodzenie za sporny okres, decyduje jedynie przepis art. 81 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm., dalej: kp) w zw. z art. 80 zd. 2 kp.
Należy zaznaczyć, że art. 81 kp posługuje się pojęciem gotowości do pracy. Przepisy prawa pracy nie zawierają definicji gotowości do pracy. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że powszechnie przyjmuje się, iż przyjęcie gotowości do pracy pracownika następuje w sytuacji łącznego występowania: zamiaru wykonywania pracy, faktycznej możliwości wykonywania pracy, zewnętrznego wyrazu woli świadczenia pracy oraz pozostawania w dyspozycji podmiotu zatrudniającego przez cały czas niemożności wykonywania pracy.
Pod pojęciem gotowości do pracy rozumie się stan świadomości i woli pracownika obiektywnie zdolnego do wykonywania pracy, polegający na rezygnacji z pełnej swobody dysponowania swoją osobą oraz na godzeniu się na ograniczenie tej wolności na rzecz pracodawcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 1959 r., II CR 262/59, PiZS nr 7/1960 s.62). Pracownik pozostaje w gotowości do świadczenia pracy, gdy pozostaje do dyspozycji pracodawcy, czyli pozostaje w miejscu określonym przez pracodawcę (z reguły teren zakładu pracy) lub pozostaje w innym miejscu przez siebie wskazanym, gdy pracodawca bezprawnie nie dopuścił pracownika do pracy. Przez pozostawanie w gotowości do pracy w rozumieniu art. 81 kp należy rozumieć stan, w którym pracownik może niezwłocznie, na wezwanie pracodawcy podjąć pracę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 2 września 2003 r., I PKN 345/02., PP nr 2/2004, s. 37).
Sąd II instancji, dokonując odmiennych rozważań prawnych niż sąd rejonowy, uznał, że powódka pozostawała w gotowości do pracy w spornym okresie i na podstawie art. 386 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 81 kp zasądził wynagrodzenie w wysokości wskazanej przez powódkę, a niekwestionowanej przez stronę pozwaną.
Powyższy wyrok sądu okręgowego został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez stronę pozwaną. W skardze tej wniesiono o zmianę orzeczenia sądu II instancji i oddalenie apelacji powódki, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi II instancji.
Wyrok Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2007 r., I PK 126/07 orzekł, że: pozostawanie w gotowości do świadczenia pracy ma miejsce także wówczas, gdy pracownik przebywa w innym wskazanym przez siebie miejscu.
Sąd Najwyższy, uznał że podstawa skargi kasacyjnej odnosząca się do zarzutu naruszenia art. 81 kp jest uzasadniona. W przepisie tym ustanowiony został wyjątek od zasady z art. 80 kp, w myśl której wynagrodzenie przysługuje za wykonaną pracę. Pozostawanie w stosunku pracy nie usprawiedliwia roszczenia o wynagrodzenie, w sytuacji gdy mimo istnienia stosunku pracy pracownik nie świadczył pracy.
Zasada ta doznaje odstępstw w przypadkach przewidzianych przez prawo pracy. Należy do nich przypadek uregulowany w art. 81 kp.
Pamiętajmy, że zgodnie z tym przepisem pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy.
Prawomocny wyrok przesądził o tym, że w czasie, za który powódka żądała wynagrodzenia, pozostawała w stosunku pracy ze stroną pozwaną. Spór dotyczył tego, czy była ona gotowa do świadczenia pracy w rozumieniu art. 81 kp. Do oceny roszczenia o wynagrodzenie będącego przedmiotem rozpoznania w tej sprawie wystarczające było zastosowanie art. 81 kp. W tym zakresie stanowisko sądu II instancji zasługuje na aprobatę.
Prawidłowo sąd okręgowy rozumie też pojęcie gotowości do pracy. Pamiętajmy, że istotnie występuje ona w razie spełnienia łącznie z następujących przesłanek: zamiaru wykonywania pracy, faktycznej możliwości wykonywania pracy, zewnętrznego wyrazu woli świadczenia pracy oraz pozostawania w dyspozycji podmiotu zatrudniającego przez cały czas niemożności świadczenia pracy. Sąd II instancji, dokonując zmiany orzeczenia sądu I instancji, powinien był zatem dokonać ustaleń w zakresie spełnienia tych przesłanek w odniesieniu do poszczególnych okresów, za które powódka dochodziła wynagrodzenia. Takich ustaleń jednakże zabrakło, co czyniło zasadnym zarzut naruszenia art. 81 kp. Przede wszystkim jedynie z określenia terminów biegu odsetek można wnioskować, za jaki okres (za które miesiące) zostało zasądzone wynagrodzenie.
Sąd II instancji podał, że powódka dochodziła wynagrodzenia za okres od 4 lutego 2004 do 1 marca 2005 r. Z przytoczonych ustaleń wynika, że pracodawca udzielił jej urlopu wychowawczego i zapłacił wynagrodzenie za 2 tygodnie od 1 marca 2005 r. W czasie objętym sporem powódka była w ciąży i urodziła dziecko. W tej sytuacji wymagało ustalenia, czy powódka miała zamiar wykonywania pracy w spornym okresie, czy miała z uwagi na stan zdrowia w okresie ciąży faktyczną możliwość wykonywania pracy, czy i ewentualnie, w jaki sposób uzewnętrzniła wolę świadczenia pracy i czy pozostawała w dyspozycji pracodawcy.
Sąd II instancji rozstrzygnął sprawę bez poczynienia dokładnych ustaleń na te okoliczności.
Ustalone zostało jedynie, że powódka 4 i 6 lutego 2004 r. zgłosiła chęć powrotu do pracy oraz że rok później 25 lutego 2005 zgłosiła się do pracy. Powódka dochodziła wynagrodzenia za czas dłuższy niż rok. W tej sytuacji jednorazowe zgłoszenie gotowości podjęcia pracy nie mogło być uznane za wystarczające, zwłaszcza z uwagi na wspomniany okres ciąży. Nie zostało też ustalone precyzyjnie, w jaki sposób powódka pozostawała w dyspozycji pracodawcy. Ze względu na długość spornego okresu nie można wymagać, by przez cały czas przebywała w miejscu pracy, jednakże ustalenie, że adres powódki był znany pracodawcy, nie może być uznane za wystarczające.
Podstawa prawna: - art. 80 i art. 81, ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94),
- wyrok Sądu Najwyższego z 2 września 2003 r., I PKN 345/02. PP Nr 2/2004,
- wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 1959 r., II CR 262/59, PiZS Nr 7/1960.
- wyrok Sądu Najwyższego z 2 września 2003 r., I PKN 345/02. PP Nr 2/2004,
- wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 1959 r., II CR 262/59, PiZS Nr 7/1960.
