Przepisy dotyczące opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, wbrew intencji ustawodawcy, mogą zostać wykorzystane przeciw przeciętnemu podatnikowi; również - a może przede wszystkim - takiemu, który nigdy nie unikał ani nie uchylał się od opodatkowania. Sprawdź najnowszy wyrok NSA, który potwierdza niekorzystną dla podatnika interpretację tych przepisów.
Wspomniane przepisy (art. 20 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, dalej: updof) obowiązują od 1992 r., a ich celem jest zwalczanie szarej strefy.
Towarzyszący tej instytucji restrykcyjny 75% podatek pełni funkcje:
- restytucyjną („odzyskanie” podatku od dochodów ukrytych przed fiskusem) i zarazem
- sankcyjną, mającą na celu odstraszanie przed ukrywaniem dochodów.
Głównym problemem, z którym borykają się niemal wszyscy uczestnicy postępowań w sprawie dochodów z nieujawnionych źródeł, jest sposób udowodnienia legalności pochodzenia mienia zgromadzonego przed okresem objętym takim postępowaniem. Zgodnie z ukształtowaną już jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, ciężar udowodnienia tych okoliczności przerzucony został na podatnika. Jednak z uwagi na horyzont czasowy, sięgający nawet długości życia podatnika, jest to zazwyczaj zadanie niewykonalne - w chwili wszczęcia postępowania przeciętny podatnik dowodami takimi (pochodzącymi sprzed kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu lat) już nie dysponuje.
Problemu takiego nie mają z pewnością podatnicy, którzy świadomie unikają lub uchylają się od opodatkowania. Ci ostatni z pewnością zadbali o to, by niezbędne dowody w odpowiednim czasie zgromadzić i zachować.
W tę niekorzystną dla przeciętnego podatnika linię orzecznictwa wpisuje się wydany 30 kwietnia 2010 r. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie o sygnaturze II FSK 2192/08 (niepublikowany).
Czego dotyczył stan faktyczny?
W toku postępowania w sprawie nieujawnionych źródeł przychodu dotyczącego 2000 r. podatnik wskazał jako źródło finansowania spornych wydatków pożyczkę prywatną zaciągniętą w 1996 r.
W toku postępowania organy podatkowe uznały fakt zawarcia i wykonania umowy pożyczki za udowodniony.
Ponieważ jednak postępowanie wszczęte zostało w 2006 r., po 10 (!) latach od zawarcia umowy, podatnik nie posiadał już dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od tej umowy. Z oczywistych względów (upływ czasu) dowodu takiego nie odnalazły również w swoich aktach organy podatkowe, co nie oznacza bynajmniej, że opłata ta nie została uiszczona.
Pomimo tego w decyzji ostatecznej kończącej sprawę organ odwoławczy uznał, że pożyczka nie może stanowić legalnego źródła finansowania wydatków, ponieważ nie uiszczono od tej umowy opłaty skarbowej (zdaniem organu odwoławczego przychód z pożyczki nie został uprzednio opodatkowany, w rozumieniu art. 20 ust. 3 updof), i wymierzył 75% podatek od wydatków pokrytych pożyczką.
Decyzja ta zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze podniesiono m.in. zarzuty dotyczące przedawnienia oraz zarzut, iż przedmiotem opodatkowania opłatą skarbową była czynność cywilnoprawna pożyczki, a nie przychód w rozumieniu przepisów updof. Fakt domniemanego nieuiszczenia opłaty skarbowej nie stanowił zatem przesłanki zastosowania art. 20 ust. 3 updof.
Sąd nie podzielił argumentacji strony skarżącej dotyczącej zarzutu przedawnienia, zgodził się natomiast z jej argumentacją dotyczącą opłaty skarbowej i decyzję organu odwoławczego uchylił, wyrokiem z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 286/08 (publ.: internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Ponieważ wyrok uwzględniał żądania skargi, strona skarżąca nie złożyła skargi kasacyjnej pomimo tego, że nie zgadzała się z nim w części dotyczącej zarzutu przedawnienia.
Skargę kasacyjną złożył natomiast organ odwoławczy. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił argumentację tego ostatniego dotyczącą opłaty skarbowej, i, przywołanym na wstępie wyrokiem z 30 kwietnia 2010 r., uchylił korzystny dla podatnika wyrok WSA w Łodzi. Sąd kasacyjny związany jest granicami skargi. Nie rozważał zatem w ogóle kwestii przedawnienia.
| W obecnym stanie prawnym wyroki sądów administracyjnych wiążą jedynie w sprawie, w której zostały wydane. Jednak z uwagi na autorytet Naczelnego Sądu Administracyjnego omawiany wyrok będzie miał z pewnością znaczący wpływ na orzeczenia sądów administracyjnych w innych sprawach. |
Oznacza to znaczące pogorszenie sytuacji podatników - uczestników postępowań w sprawie nieujawnionych źródeł przychodu, którzy z przyczyn obiektywnych (upływ czasu) nie są w stanie udowodnić legalności zasobów zgromadzonych przed wielu laty. W szczególności, jeśli nie zachował się dowód uiszczenia opłaty skarbowej (od 2001 r. - PCC) od zaciągniętej przed laty pożyczki.
Podstawa prawna: - art. 20 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307).
