Sporo wątpliwości w praktyce wywołuje kwestia opodatkowania podatkiem od towarów i usług świadczenia przez adwokatów nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach akcji Adwokaci Pro Bono. Stanowisko w tej sprawie zajęło Ministerstwo Finansów.
W informacji dotyczącej opodatkowania VAT świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej z 1 czerwca 2011 r. Ministerstwo Finansów wskazało, że nieodpłatne świadczenie usług, co do zasady, nie podlega opodatkowaniu VAT.
Kiedy nieodpłatne świadczenie usług podlega opodatkowaniu VAT?
Na gruncie ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT) mamy jednak do czynienia z sytuacjami, gdy nieodpłatne świadczenie usług zrównane jest z odpłatnym świadczeniem usług podlegającym opodatkowaniu tym podatkiem.
Ma to miejsce w przypadku spełnienia określonych warunków (art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT).
Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku:
- nieodpłatnych usług świadczonych na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz
- wszelkich innych nieodpłatnych świadczeń usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.
Z kolei przez nieodpłatne usługi służące do celów działalności podatnika należy rozumieć takie, które są wykonywane bez wynagrodzenia, ale w związku z potrzebami prowadzonej działalności gospodarczej. Świadczenie ich ma dominujący charakter w stosunku do korzyści osiąganej w tym przypadku przez odbiorcę tych świadczeń.
Usługi prawne świadczone nieodpłatnie a VAT
Oznacza to, że opodatkowanie podatkiem od towarów i usług, bądź jego brak, w przypadku usług prawnych świadczonych nieodpłatnie (pro bono) przez prawników (kancelarie prawnicze) na rzecz osób potrzebujących porady prawnej jest każdorazowo uzależnione od oceny występujących w danej sprawie okoliczności faktycznych.
Jeżeli celem prowadzonych nieodpłatnie działań jest budowanie pozytywnego wizerunku kancelarii, co w efekcie prowadzi do pozyskania nowych klientów, a działania te znajdują odzwierciedlenie np. w podejmowanych przez podatnika akcjach informacyjnych, należy uznać, że czynności te mieszczą się w celu prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej, w rozumieniu ustawy o VAT.
W takiej sytuacji włączenie się w działalność pro bono celem uzyskania z tego tytułu korzyści dla kancelarii odsuwa w świetle przepisów ustawy o VAT na dalszy plan analizę korzyści, które w ramach tego działania odnosi podmiot uzyskujący nieodpłatną poradę prawną.
| W innym przypadku, jeśli celem nieodpłatnego świadczenia jest przede wszystkim udzielenie danemu podmiotowi korzyści w postaci bezpłatnego wsparcia prawnego, usługi takie podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Wówczas zgodnie z art. 29 ust. 12 ustawy o VAT podstawą opodatkowania tych usług jest koszt ich świadczenia poniesiony przez podatnika. Usługi te opodatkowane są według stawki podatku 23% na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o VAT, w związku z art. 146a pkt 1 ustawy o VAT. |
Pomoc prawna pro bono a kasy fiskalne
Jednocześnie resort finansów wskazał, że zakres obowiązujących do końca 2012 r. zwolnień od ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących został wyznaczony rozporządzeniem Ministra Finansów z 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. nr 138, poz. 930).
W przypadku świadczenia usług prawniczych na zasadach pro bono, do których znalazłby zastosowanie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT, tzn. świadczenia usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, mogą mieć zastosowanie postanowienia § 2 ust. 1 pkt 1 i poz. 44 załącznika do tego rozporządzenia, zgodnie z którymi zwalnia się z obowiązku ewidencjonowania m.in. czynności wymienione w art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT, tj. wszelkie nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika - podkreśliło Ministerstwo Finansów.
Podstawa prawna: - art. 8 ust. 2 pkt 2, art. 29 ust. 12, art. 41 ust. 1, art. 146a pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.),
- § 2 ust. 1 pkt 1 i poz. 44 załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. nr 138, poz. 930).
- § 2 ust. 1 pkt 1 i poz. 44 załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. nr 138, poz. 930).
