Jesteś małym podatnikiem - sprawdź, jakie masz obowiązki i prawa pod rządami nowej ustawy o VAT

Jeżeli jesteś małym podatnikiem, stosujesz szczególne zasady opodatkowania. Dotyczy to zarówno momentu powstania obowiązku podatkowego (w zależności od tego, czy wybierzesz metodę kasową rozliczeń VAT), jak i prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Mały podatnik to podatnik podatku od towarów i usług:
a) u którego wartość sprzedaży towarów, a także wartość eksportu towarów i usług nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej 800.000 euro,
b) świadczący usługi komisu - jeżeli wartość sprzedanych towarów nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyżej wymienionej kwoty,
c) prowadzący przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzający funduszami powierniczymi, będący agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze - jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi nie przekroczyła wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej 30.000 euro
(art. 2 pkt 25 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz.U. nr 54, poz. 535, dalej zwanej ustawą o VAT).

Przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1.000 zł. Zatem w 2005 r. limit sprzedaży u małego podatnika wyniesie 3.503.000 zł, w przypadku wynagrodzenia w postaci prowizji - 131.000 zł (kurs euro 4,3787 zł według tabeli 193/A/NBP/2004 z 1 października 2004 r.).

W 2004 r. kwoty te są wyższe i wynoszą odpowiednio: 3.715.000 zł i 139.000 zł.

Jeżeli jako mały podatnik wybierzesz metodę kasową rozliczania VAT, musisz, jak pod rządami ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz. 50 z późn. zm.) składać deklaracje podatkowe kwartalnie (VAT-7K), w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po kwartale, za który się rozliczasz (art. 99 ust. 2 ustawy o VAT). Kwartały, o których mówią przepisy, to kwartały kalendarzowe.

Masz również prawo składać kwartalnie deklaracje VAT-7K bez konieczności stosowania metody kasowej rozliczeń (art. 99 ust. 3 ustawy o VAT). Wtedy obowiązek podatkowy powstaje na zasadach ogólnych.

Jako mały podatnik rozliczający się metodą kasową wystawiasz faktury oznaczone faktura VAT-MP. Faktury te kształtują moment powstania prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przez Twoich kontrahentów. Wystawianych przez Ciebie faktur dotyczą zasady ogólne co do wystawiania faktur zaliczkowych, które znajdziesz w rozporządzeniu Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 971).

O wyborze metody kasowej rozliczania VAT musisz zawiadomić na piśmie właściwego naczelnika urzędu skarbowego, do końca miesiąca poprzedzającego okres, za który chcesz stosować metodę kasową. Zawiadomienie takie obejmuje swoją ważnością następne 12 miesięcy (art. 21 ust. 3 ustawy o VAT). Dopiero po ich upływie możesz zrezygnować z kasowej metody rozliczeń. O rezygnacji również należy złożyć pisemne zawiadomienie do organów podatkowych. Zawiadomienie należy złożyć do końca kwartału, w którym metoda ta miała zastosowanie. Zawiadomienie to zwykłe pismo, które składasz w urzędzie skarbowym.

Metodę kasową rozliczania podatku od towarów i usług może stosować wyłącznie mały podatnik. Zatem w przypadku utraty statusu małego podatnika nie możesz stosować metody kasowej. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, abyś nadal składał deklaracje podatkowe kwartalnie. Jeżeli przekroczysz obroty, z którymi wiąże się status małego podatnika, zasady ogólne w rozliczeniach VAT zaczynasz stosować od miesiąca następującego po kwartale, w którym nastąpiło przekroczenie limitu obrotów.

Przejście na metodę kasową z zasad ogólnych rozliczeń może powodować wątpliwości co do tego, którą z zasad zastosować, jeżeli podatnik wybrał metodę kasową, a czynności opodatkowane wykonał jeszcze w okresie, gdy stosował zasady ogólne, a moment wykonania czynności opodatkowanej, wystawienie faktury są rozdzielone zmianą zasad rozliczeń. Decydujący jest moment powstania obowiązku podatkowego. W stosunku do czynności, dla których moment obowiązku podatkowego miał miejsce w czasie stosowania zasad ogólnych, zastosowanie mają zasady ogólne rozliczania VAT.

W przypadku zakończenia rozliczeń metodą kasową z powodu rezygnacji lub utraty możliwości rozliczania się metodą kasową problem ten nie wystąpi. Metodę kasową stosujesz tak długo dopóki nie zrezygnujesz z niej lub nie utracisz statusu małego podatnika. Po zakończeniu kwartału przechodzisz na zasady ogólne rozliczania VAT.

Jako mały podatnik poza szczególną zasadą rozliczania VAT obowiązuje Cię również specjalny termin odliczania podatku naliczonego przy zakupie towarów i usług (poza niektórymi przypadkami wymienionymi poniżej).

Mały podatnik może obniżyć kwotę podatku należnego w rozliczeniu za kwartał, w którym:
1) uregulował całą należność wynikającą z otrzymanej od kontrahenta faktury,
2) dokonał zapłaty podatku wynikającego z dokumentu celnego, z uwzględnieniem kwot wynikających z decyzji naczelnika urzędu celnego,
- nie wcześniej jednak niż z dniem otrzymania faktury lub dokumentu celnego.

Zasada ta nie ma zastosowania do kwoty podatku naliczonego, wynikającej z faktur i dokumentów celnych otrzymanych i odliczonych od kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres poprzedzający kwartał, za który podatnik będzie rozliczał się metodą kasową.

Podatnik, który zrezygnował z metody kasowej lub utracił prawo do stosowania tej metody (o którym mowa w art. 21 ust. 5 ustawy o VAT) ma prawo do odliczenia kwoty podatku naliczonego, wynikającej z faktur lub dokumentów celnych otrzymanych w okresie, kiedy rozliczał się metodą kasową, i nieodliczoną od kwoty podatku należnego do końca tego okresu rozliczeniowego, w którym:

1) uregulował kontrahentowi całą należność wynikającą z otrzymanych faktur - w przypadku podatku wynikającego z faktur;
2) dokonał zapłaty podatku - w przypadku podatku wynikającego z dokumentów celnych;
3) dokonał zapłaty podatku wynikającego z decyzji celnych (o których mowa w art. 33 ust. 2 i 3 oraz art. 34 ustawy o VAT).

Jeżeli w tym okresie podatnik nie wykonał czynności opodatkowanych, kwotę podatku naliczonego za ten okres przenosi się do rozliczenia na następny okres rozliczeniowy.

Poza tą ogólną zasadą, która określa termin odliczenia podatku naliczonego, mały podatnik stosuje inne przewidziane w art. 86 ust. 10 ustawy o VAT terminy odliczenia. W określonych bowiem przypadkach wybór metody kasowej rozliczeń nie ma wpływu na powstanie obowiązku podatkowego i termin odliczenia podatku naliczonego.

1. Termin odliczenia podatku naliczonego z faktur MP otrzymanych od innych małych podatników, którzy są Twoimi kontrahentami. Jeżeli nabędziesz towary i usługi udokumentowane fakturą oznaczoną fakturą VAT-MP, możesz obniżyć kwotę podatku należnego o kwotę podatku naliczonego określoną w tej fakturze, w rozliczeniu za miesiąc, w którym:

1) uregulowałeś część należności na rzecz małego podatnika,
2) uregulowałeś w całości należność na rzecz małego podatnika,
3) przypada 90. dzień od dnia otrzymania towaru lub wykonania usługi, w przypadkach innych niż określone w pkt 1 i 2.
(§ 12 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, Dz.U. nr 97, poz. 970 z późn. zm.).

Zasada ta nie ma zastosowania do małych podatników, którzy wybrali metodę kasową rozliczeń (o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o VAT), gdyż oni muszą uregulować całość należności, i małych podatników, którzy rozliczają się na zasadach ogólnych, czyli nie wybrali metody kasowej, ale rozliczają się kwartalnie (o których mowa w art. 99 ust. 3 ustawy o VAT).

2. Termin odliczenia podatku z faktur za zakup usług powszechnych, które są wymienione w art. 19 ust. 13 pkt 1 ustawy o VAT (faktury telekomunikacyjne, radiokomunikacyjne, za energię elektryczną i cieplną, usługi w zakresie rozprowadzania wody, gospodarki ściekami, wywóz i unieszkodliwianie nieczystości, usługi sanitarne i inne podobne. Zgodnie z ogólną zasadą dotyczącą obniżania podatku należnego o podatek naliczony w przypadku usług powszechnych prawo to przysługuje w rozliczeniu za okres, w którym przypada termin płatności faktury, jeżeli jest on uwidoczniony na fakturze.

3. Termin odliczenia podatku naliczonego na podstawie sporządzonego remanentu likwidacyjnego (art. 113 ust. 5 w związku z art. 86 ust. 1 pkt 4 i ust. 11 ustawy o VAT). W przypadku sporządzenia spisu z natury prawo do odliczenia podatku naliczonego powstaje w rozliczeniu za okres, w którym sporządziłeś remanent oraz w rozliczeniu za okres następujący po okresie, w którym sporządziłeś remanent. Remanent taki sporządza drobny przedsiębiorca, który utracił zwolnienie podmiotowe z VATw wyniku przekroczenia limitu obrotu przewidzianego dla tych podatników. ac/> 4. Termin odliczenia podatku naliczonego przy imporcie usług oraz wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów (art. 86 ust. 10 pkt 5 ustawy o VAT). Jeżeli dokonujesz importu, stosujesz tzw. procedurę uproszczoną, a więc sam deklarujesz podatek i dokonujesz wpisu do rejestru obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, możesz dokonać za okres rozliczeniowy, w którym dokonałeś wpisu do rejestru zgodnie z przepisami celnymi, pod warunkiem dokonania przez podatnika, zapłaty podatku wykazanego w tym rejestrze.

Jeżeli nie dokonasz odliczenia podatku naliczonego w obowiązujących terminach, masz prawo złożyć korektę deklaracji podatkowej, na zasadach ogólnych, ujętych w art. 86 ust. 13 i ust. 16, ust. 18 ustawy o VAT. Korekta może dotyczyć deklaracji za okres, w którym nabyłeś prawo do odliczenia podatku naliczonego, nie później jednak niż w ciągu 5 lat, licząc od początku roku, w którym powstało przysługujące Ci prawo.

Postawa prawna:
- art. 2 pkt 25, art. 19 ust. 13 pkt 1, art. 21, art. 86 ust. 1, ust. 10, ust. 13 i ust. 16, ust. 18, art. 99 ust. 1-3, art. 113 ust. 5 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535),
- § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 970 z późn. zm.),
- § 12 ust. 2 § 17 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 971).

Autor: Wiesław Adamczyk, doradca prawny

Konsultacja: Marian Szałucki, doradca podatkowy, prowadzi kancelarię w Toruniu