Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nowela zmienia definicję osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą oraz wprowadza istotną zmianę w zakresie zasad podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych przez osobę, która jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą i wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą.
Jak wspomnieliśmy, Sejm na posiedzeniu, które odbyło się 5 grudnia 2008 r., uchwalił ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa nowelizująca). Przedmiotowa ustawa wprowadza dwie bardzo istotne zmiany w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa), które dotyczą osób prowadzących pozarolniczą działalność.
Zmiana definicji „osoby prowadzącej pozarolniczą działalność”
Pojęcie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zostało wprowadzone na potrzeby ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Definicję tego pojęcia zawiera art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, który wskazuje, kogo należy uważać za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność. Do przedmiotowej definicji odwołuje się art. 5 pkt 21) ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: ustawa zdrowotna), która reguluje zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Na mocy art. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej, który dodaje pkt 5 do art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność będą również uważane osoby prowadzące niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty. Zmiana ta podyktowana jest tym, że w świetle aktualnego brzmienia art. 8 ust. 6 ustawy systemowej istnieją uzasadnione wątpliwości, czy osoby prowadzące niepubliczne szkoły, placówki lub ich zespoły powinny być uważane za osoby prowadzące pozarolniczą działalność, a co za tym idzie, podlegać z tego tytułu obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.
Źródło tych wątpliwości stanowi art. 83a ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), zgodnie z którym prowadzenie niepublicznej szkoły, placówki lub ich zespołu nie jest działalnością gospodarczą. O tym, że interwencja ustawodawcy w tym zakresie była konieczna, dowodzi również orzecznictwo sądowe (np. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt I UK 351/06).
Zbieg pozarolniczej działalności gospodarczej i pracy nakładczej
Ustawa nowelizująca przynosi również istotną zmianę w zakresie zasad podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych przez osobę, która jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 9 ust. 2 ustawy systemowej osoba, która prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i wykonuje pracę nakładczą – co do zasady – obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlega z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Ma ona jednak równocześnie prawo zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Przyjęte w art. 9 ust. 2 ustawy systemowej uregulowanie zbiegu omawianych tytułów do ubezpieczeń społecznych sprawia, że niejednokrotnie osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą w celu uniknięcia obowiązku opłacania wysokich składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej działalności podejmowały zatrudnienie na podstawie umowy o pracę nakładczą. W wielu przypadkach umowy te miały charakter pozorny, a ich zawarcie służyło wyłącznie wyrejestrowaniu się z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej.
W celu wyeliminowania tego zjawiska art. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej dodaje ust. 2b do art. 9 ustawy systemowej. Z przepisu tego wynika, że po jego wejściu w życie chałupnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą będzie mógł być objęty obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu pracy nakładczej tylko wówczas, gdy jego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu będzie co najmniej równa obowiązującej go minimalnej podstawy wymiaru składek na przedmiotowe ubezpieczenia z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (tj. 60% przeciętnego wynagrodzenia albo 30% minimalnego wynagrodzenia). Oznacza to tym samym, że jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pracy nakładczej będzie niższa od obowiązującej chałupnika minimalnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych będzie stanowiła ta działalność, nawet jeżeli umowa o pracę nakładczą została zawarta przed rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej.
| Należy przy tym zauważyć, że art. 9 ust. 2b ustawy nowelizującej nie będzie dotyczył tych chałupników, którzy wykonują innego rodzaju pozarolniczą działalność aniżeli pozarolnicza działalność gospodarcza (np. chałupników będących wspólnikami spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej spółki z o.o.). |
Zgodnie z art. 4 ustawy nowelizującej wyżej przedstawione zmiany do ustawy systemowej wejdą w życie z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy nowelizującej.
Podstawa prawna: - art. 1 oraz art. 4 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawa nie została opublikowana w Dz.U.),
- art. 6 ust. 1 pkt 2 i 5, art. 8 ust. 6 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 5 pkt 21 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).
- art. 6 ust. 1 pkt 2 i 5, art. 8 ust. 6 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 5 pkt 21 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).
Tekst opublikowany: 16 grudnia 2008 r.
